डेक्कन पठार

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
डेक्कन पठार
डेक्कन
डेक्कन पठार
सर्वोच्च बिन्दु
उचाइ२,६९५ मी (८,८४२ फिट)[१]
निर्देशाङ्क१०°१०′उ॰ ७७°०४′पू॰ / १०.१६७°N ७७.०६७°E / 10.167; 77.067निर्देशाङ्कहरू: १०°१०′उ॰ ७७°०४′पू॰ / १०.१६७°N ७७.०६७°E / 10.167; 77.067

भारतीय उपमहाद्वीपको ठुलो डेक्कन पठार पश्चिमी घाटपूर्वी घाटको बीचमा अवस्थित छ, र नर्मदा नदीको दक्षिणमा रहेको यी दायराहरू बीचको प्रायद्वीप क्षेत्रको रूपमा परिभाषित गरिएको छ। उत्तरमा, यो सतपुडा र विन्ध्य पर्वतमालाहरू द्वारा घेरिएको छ। ढुङ्गाले चिह्न लगाइएको चट्टानी भूभाग, यसको उचाइ १०० र १,००० मिटर (३३० र ३,२८० फिट) को बीचमा छ, औसत लगभग ६०० मिटर (२,००० फिट)। यो सामान्यतया पूर्वतिर ढल्किएको छ। यसरी, यसका प्रमुख नदीहरू - गोदावरी, कृष्णा, र कावेरी - पश्चिम घाटबाट बङ्गालको खाडीमा पूर्वतिर बग्छन्। पठार दक्षिणी भारतको तटीय क्षेत्र भन्दा सुक्खा छ र ठाउँहरूमा सुख्खा छ।

नामकरण[सम्पादन गर्नुहोस्]

डेक्कन शब्द कन्नड शब्द दख्खानाको एङ्गलीकृत संस्करण हो, जुन तेलगु, मराठीउर्दु सहित डेक्कनका अन्य भाषाहरूमा प्रयोग गरिन्छ।[२][३] यसको व्युत्पत्तिगत जरा संस्कृत दक्षिणी र पछिको प्राकृत दक्षिणमा छ।[४]

भूगोल[सम्पादन गर्नुहोस्]

पश्चिमी घाटको पहाडी शृङ्खला धेरै विशाल छ र दक्षिणपश्चिम मनसुनको आर्द्रतालाई डेक्कन पठारमा पुग्नबाट रोक्छ, त्यसैले यस क्षेत्रमा धेरै कम वर्षा हुन्छ।[५][६] पूर्वी डेक्कन पठार भारतको दक्षिणपूर्वी तटमा फैलिएको तल्लो उचाइमा छ। यसका जङ्गलहरू पनि अपेक्षाकृत सुख्खा छन् तर वर्षालाई कायम राख्नका लागि धाराहरू बनाउनका लागि काम गर्दछ जुन नदीहरू बेसिनमा बग्छ र त्यसपछि बङ्गालको खाडीमा पुग्छ।[७]

अधिकांश डेक्कन पठार नदीहरू दक्षिणतिर बग्छन्। पठारको उत्तरी भागको अधिकांश भाग गोदावरी नदी र यसका सहायक नदीहरू, जसमा इन्द्रावती नदी पनि समावेश छ, पश्चिमी घाटबाट सुरु भई बङ्गालको खाडीतिर पूर्वतिर बग्छ। मध्य पठारको अधिकांश भाग तुङ्गभद्रा नदी, कृष्णा नदी र यसका सहायक नदीहरू, जसमा भीम नदी पनि पूर्वबाट बग्छ।[८]

डेक्कनका ठुला शहरहरू कर्नाटकको राजधानी बेङ्गलोर, हैदराबाद, तेलङ्गानाको राजधानी; पुणे, महाराष्ट्रको सांस्कृतिक केन्द्र; नागपुर, महाराष्ट्रको दोस्रो राजधानी र नासिक हुन्।

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

  1. "The Deccan", अन्तिम पहुँच २०२१-१०-०४ 
  2. Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary, p. 498 (scanned image at SriPedia Initiative): Sanskrit dakṣiṇa meaning 'southern'.
  3. Henry Yule, A. C. Burnell (१३ जुन २०१३), Hobson-Jobson: The Definitive Glossary of British India, Oxford, आइएसबिएन 9780191645839 
  4. Editors of Encyclopedia Britannica (2014), Deccan plateau India, Encyclopaedia Britannica
  5. विश्व वन्यजन्तु कोष, सम्पादक (सन् २००१), "South Deccan Plateau dry deciduous forests", WildWorld Ecoregion Profile, नेसनल जियोग्राफिक सोसाइटी, मूलबाट २०१०-०३-०८-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २००७-०१-०५ 
  6. "South Deccan Plateau dry deciduous forests", स्थलिय पारिस्थितिक क्षेत्र, विश्व वन्यजन्तु कोग। 
  7. "The Deccan Peninsula", sanctuaryasia, मूलबाट १७ अक्टोबर २००६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २००७-०१-०५  वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २००६-१०-१७ मिति
  8.  Chisholm, Hugh, सम्पादक (१९११), "India", इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका 14 (११औँ संस्करण), क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय छापाखाना, पृ: 375–421।