मोटोठुँडे हलेसो

मोटोठुँडे हलेसो
संरक्षण स्थिति
कम चासोका  (आइयुसिएन ३.१)
वैज्ञानिक वर्गीकरण
जगत:	जन्तु जगत
सङ्घ:	हाड भएका
वर्ग:	पंक्षी
गण:	Columbiformes
कुल:	Columbidae
वंश:	Treron
प्रजाति:	T. curvirostra
वैज्ञानिक नाम
Treron curvirostra (ग्मेलिन, १७८९)

मोटोठुँडे हलेसो नेपालमा पाइने एक प्रकारको चराको नाम हो । यसलाई अङ्ग्रेजीमा थिक बिल्ड ग्रिन पिजन (Thick-billed Green Pigeon) भनिन्छ ।मोटोठुँडे हलेसो ( Treron curvirostra ) ढुकुर परिवारको चराको एक प्रजाति हो ।

वर्गीकरण

मोटोठुँडे भएको हलेसोलाई १७८९ मा जर्मन प्रकृतिविद् जोहान फ्रेडरिक ग्मेलिनले कार्ल लिनियसको सिस्टेमा नेचुरेको आफ्नो संशोधित र विस्तारित संस्करणमा औपचारिक रूपमा वर्णन गरेका थिए। उनले यसलाई ताबे ढुकुर जातमा अन्य सबै ढुकुर र परेवाहरूसँगै राखे र कोलम्बा कर्वीरोस्ट्रा नामको द्विपद नाम राखे । ग्मेलिनले आफ्नो विवरण "दक्षिण समुद्रमा टान्नाको टापु" बाट "हुक-बिल्ड परेवा" मा आधारित गरे जुन १७८३ मा अंग्रेजी पक्षीविद् जोन लाथमले वर्णन र चित्रण गरेका थिए । लाथमले आफ्नो नमूना न्यू हेब्राइड्सको टान्नाको टापुबाट आएको हो भनेर विश्वास गर्न गलत थिए । १९१२ मा ह्यारी सी. ओबरहोल्सरले यस प्रकारको स्थानलाई मलाय प्रायद्वीपको रूपमा तोकेका थिए । मोटोठुँडे भएको हलेसो अब १८१६ मा फ्रान्सेली पक्षीविद् लुइस पियरे भियलोटले प्रस्तुत गरेको ट्रेरोन जातमा लगभग ३० अन्य हरियो परेवाहरूसँग राखिएको छ । जीनस नाम प्राचीन ग्रीक ट्रेरोनबाट आएको हो जसको अर्थ "परेतुर" वा "ढुकुर" हो। विशिष्ट उपनाम कर्विरोस्ट्रा ले ल्याटिन curvus को अर्थ वक्र -rostris को अर्थ "बिल" सँग जोड्दछ ।

सात उप-प्रजातिहरू पहिचान गरिएका छन्।

-- टी. सी. निपालेन्सिस ( हजसन , १८३६) – मध्य नेपाल र उत्तरपूर्वी भारत म्यानमार हुँदै दक्षिण इन्डोचीनसम्म

-- टी. सी. हेनानस हार्टर्ट, ईजेओ र गुडसन, १९१८ – हेनान टापु (दक्षिणपूर्व चीनबाट)

-- टी. ग. कर्भिरोस्ट्रा ( ग्मेलिन, जेएफ , १७८९) – मलय प्रायद्वीप , सुमात्रा , बोर्नियो , मिन्डोरो र पलावान समूह (उत्तरपश्चिम, दक्षिणपश्चिम फिलिपिन्स)

-- टी. सी. ह्यालिप्लस ओबरहोल्सर , १९१२ – सिमेउलु (उत्तर सुमात्राको पश्चिम )

-- टी. सी. पेगस ओबरहोल्सर, १९१२ – नियास (उत्तरी सुमात्राको पश्चिम )

-- टी. ग. स्माइक्रस ओबरहोल्सर, १९१२ - सिपुरा , सिबेरुत र बटु टापुहरू (मध्य सुमात्राको पश्चिममा )

-- टी. सी. हाइपोथाप्सिनस ओबरहोल्सर, १९१२ – एन्गानो टापु (दक्षिण सुमात्राको पश्चिम )

विवरण

अन्य हरियो परेवाहरूको तुलनामा २६ सेन्टिमिटर (१० इन्च) भन्दा कम उचाइ भएको सानो आकारको हलेसो हो। रातो आधार भएको मोटो फिक्का हरियो चुच्चो, फराकिलो नीलो-हरियो आँखाको घेरा, खैरो मुकुट र रातो आवरण निदानात्मक। पखेटाहरूमा पहेंलो बाहिरी किनारा भएको कालो प्राथमिक र दोस्रो भाग हुन्छ। दुवै लिङ्गहरूमा हरियो तल। सेतो तराजू भएको तिघ्रा गाढा हरियो हुन्छ। पोथीमा सेतो तराजू भएको हरियो पुच्छरको आवरण हुन्छ। भालेहरूमा रातो ऊर्ध्व भाग र डल्लो शाकबुलत मुनि पुच्छरको आवरण हुन्छ।

वितरण र बासस्थान

यो भारतीय उपमहाद्वीप र दक्षिणपूर्व एशियाको पूर्वी क्षेत्रहरूमा फैलिएको छ , पूर्वी हिमालयदेखि बोर्नियो र सुमात्रासम्म फैलिएको छ ।

बंगलादेश , भुटान , ब्रुनाई , कम्बोडिया , हङकङ , भारत , इन्डोनेसिया , लाओस , मलेसिया , म्यानमार , नेपाल , फिलिपिन्स , सिंगापुर , थाइल्याण्ड , तिब्बत र भियतनाममा पाइन्छ ।

यसको प्राकृतिक बासस्थान उपोष्णकटिबंधीय वा उष्णकटिबंधीय आर्द्र तराई वन र उपोष्णकटिबंधीय वा उष्णकटिबंधीय सदाबहार वनहरू हुन्।

व्यवहार र पारिस्थितिकी

हाँगाहरूमा बिस्तारै हिंड्दै नेभाराको फल खान्छन् ।

तस्वीर सङ्ग्रह

• 
  भारतमा पाइएको मोटोठुँडे हलेसो
• 
  भारतमा पाइएको मोटोठुँडे हलेसो

भिडियो