सामग्रीमा जानुहोस्

वैष्णो देवी

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
वैष्णो देवी
प्राथमिक विवरण
स्थान:रियासी जिला, जम्मू और कश्मीर
सम्बन्धनहिंदू
देवतामहालक्ष्मी, महाकाली एवं महासरस्वती
चाडपर्वनवरात्रि
जिल्लारियासी ज़िला
राज्यजम्मू और कश्मीर
देशभारत
निकायश्राइन बोर्ड
वेबसाइटwww.maavaishnodevi.org

हिन्दू मान्यता अनुसार शक्तिलाई समर्पित पवित्र हिन्दू मन्दिरहरू मध्ये एक वैष्णो देवी मन्दिर भारतको जम्मू कश्मीरमा त्रिकुट वा त्रिकुट पर्वतमा अवस्थित छ। यस मन्दिरको देवता, वैष्णो देवीलाई सामान्यतया माता रानीवैष्णवी पनि भनिन्छ।

यो मन्दिर जम्मू कश्मीर राज्यको जम्मू जिल्लाको कटरा शहर नजिकै अवस्थित छ। यो उत्तरी भारतमा सबैभन्दा प्रतिष्ठित पवित्र ठाउँहरू मध्ये एक हो। मन्दिर कात्रादेखि १२ किलोमिटर (७.४५   मील) को उचाईमा ५,२०० फिटमा अवस्थित छ । हरेक वर्ष लाखौं तीर्थयात्रीहरूले यस मन्दिर [१] [२] भ्रमण गर्छन् र तिरुमाला भेन्कटेश्वर मन्दिर पछि यो भारतको दोस्रो सबैभन्दा तीर्थयात्रा स्थल हो। यो मन्दिर श्री माता वैष्णो देवी तीर्थ मण्डल भनिने ट्रस्ट द्वारा मर्मत गरिएको छ।उत्तर भारतको वैष्णो देवी पछि दोस्रो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मन्दिर उत्तर प्रदेशको सहारनपुर जिल्लामा अवस्थित शाकम्भरी देवी शक्तिपीठ हो।

तीर्थयात्रा[सम्पादन गर्नुहोस्]

यहाँ पुग्नको लागि उधमपुरबाट कतरासम्म रेल लिंक हालै निर्माण गरिएको छ। माता वैष्णो देवीको स्थान हिन्दुहरुको लागि प्रमुख तीर्थस्थल हो, जहाँ भारत र विश्व भर बाट लाखौं भक्तहरु भेट्न आउँछन्।

भैरोंनाथ मन्दिर[सम्पादन गर्नुहोस्]

मान्यता अनुसार माता वैष्णो देवीले भैरोनाथलाई मारेको ठाउँ, भवनको नामले प्रसिद्ध छ। यस स्थानमा देवी महाकाली (दायाँ), महासरस्वती (बायाँ) र महालक्ष्मी (मध्य) पिण्डको रूपमा गुफामा विराजमान छन्, यी तीन पिण्डहरूको यस एकीकृत रूपलाई वैष्णो देवी भनेर चिनिन्छ।

मान्यता अनुसार भैरोनाथको हत्या भएको ठाउँमा उनको टाउको भवनबाट ३ किलोमिटर टाढा खसेको थियो, आज त्यो ठाउँलाई 'भैरोनाथको मन्दिर' भनेर चिनिन्छ। भनिन्छ कि उनको मृत्युदण्ड पछि भैरोनाथले आफ्नो गल्तीको लागि पश्चाताप गरे र देवीका लागि क्षमा मागे। एक मान्यता अनुसार, वैष्णो देवीले भैरोनाथलाई वरदान दिँदै भने कि " जबसम्म एक भक्तले तपाईलाई मेरो पछि नदेखे सम्म मेरो दर्शन पूर्ण मानिने छैन। यो मन्दिर वैष्णोदेवी मन्दिरबाट km किलोमिटरको दूरीमा अवस्थित छ।

वैष्णो देवीको मौसम[सम्पादन गर्नुहोस्]

अधिकांश समय वैष्णोदेवीको हावापानी चिसो रहन्छ। किनभने वैष्णोदेवीको उचाइ समुन्द्र सतहबाट करिब ५ हजार २०० मिटर रहेको छ ।

गर्मीमा औसत तापक्रम लगभग २२ डिग्री सेल्सियस हुन्छ। जबकि दायरा 17 डिग्री सेल्सियस देखि अधिकतम 30 डिग्री सेल्सियस सम्म छ।

जाडो मौसममा डिसेम्बर र जनवरी महिनामा हिउँ पर्ने सम्भावना हुन्छ । औसत तापमान लगभग 8 डिग्री सेल्सियस छ। र शून्य देखि १२ डिग्री सेल्सियसको बीचमा हुन्छ र कहिलेकाहीँ यो -२ डिग्री सेल्सियससम्म झर्छ।[३]

यातायात[सम्पादन गर्नुहोस्]

वैष्णो देवीको नजिकको प्रमुख शहर जम्मू हो, जुन रेल, सडक र हवाका माध्यमबाट भारतका सबै प्रमुख शहरहरूमा जडित छ। जम्मू बस, ट्याक्सी, ट्रेन र विमान द्वारा पुग्न सकिन्छ। जम्मू भारतको नेशनल हाईवे १ ए मा अवस्थित छ, र भारतको रेल नेटवर्कसँग ब्रॉडगेज लाइन द्वारा जोडिएको छ।

जम्मू जिल्लाको जम्मू शहरबाट ५० किलोमिटर टाढा कतराबाट १३.५ किलोमिटर टाढामा रहेको वैष्णोदेवीको मन्दिर वा भवन। मन्दिरको यात्रा यस शहरबाट शुरु हुन्छ। कत्राबाट पहाड चढ्ने ट्रेक बाहेक, त्यहाँ मन्दिरमा पुग्न पालकी, खच्चर र इलेक्ट्रिक सवारी साधनहरू पनि छन्। यस बाहेक, हेलिकप्टर सेवा कटराबाट संजीछातसम्म पनि उपलब्ध छ जुन भवनबाट ९.५ किलोमिटर टाढा अवस्थित छ। [४] जम्मै कतारा नगर सडकमा जोडिएको छ। पहिले रेलको सहयोगमा मात्र जम्मू पुग्न सम्भव थियो, तर २०१४ मा, कटरा श्री माता वैष्णो देवी कटरा रेलवे स्टेशन मार्फत जम्मू-बारामुल्ला रेल मार्गसँग जोडिएको थियो, जस पछि रेलमार्फत कत्रा पुग्न सम्भव छ। [५] ग्रीष्म ऋतुमा तीर्थयात्रीहरूको संख्यामा भएको अचानक वृद्धिलाई ध्यानमा राख्दै रेलवेले प्रायः हरेक वर्ष दिल्लीदेखि कत्रासम्म विशेष रेलहरू चल्दछ।

नजिकैको भ्रमण[सम्पादन गर्नुहोस्]

कटरा र जम्मूको नजिक धेरै दर्शनीय ठाउँहरू र पहाडी स्टेशनहरू छन्, जहाँ तपाईं जम्मूको शीतल दृश्यहरूको मजा लिन सक्नुहुन्छ। जम्मूमा अमर महल, बाहु फोर्ट, मानसार ताल, रघुनाथ मन्दिर आदि ठाउँहरू छन्। 'पाटनी टोप' जम्मूबाट ११२ किलोमिटरको दूरीमा प्रसिद्ध हिल स्टेशन हो। तपाईं यहाँ जाडोमा हिमपातको रमाइलो लिन सक्नुहुन्छ। शिव खोरी, झज्जर कोटली, सनासर, बाबा धनसार, मन्तलाइ, कुड, बाटोटे इत्यादि कत्रा नजिक धेरै रुचि स्थानहरू छन्।

तस्बिर पुस्तिका[सम्पादन गर्नुहोस्]

प्रसंग[सम्पादन गर्नुहोस्]

  1. "संग्रहीत प्रति", मूलबाट १ अक्तूबर २००९-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १६ दिसंबर २००९ 
  2. "संग्रहीत प्रति", मूलबाट ५ जुलाई २००९-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १६ दिसंबर २००९ 
  3. Mamgain, Gaurav (२६ फरवरी २०२३), "Temperature in Vaishno Devi", Trekezy, अन्तिम पहुँच ०३ जून २०२३ 
  4. Ayushi Kakkar (अप्रिल ८, २०१६), "Navratri special: How to reach Vaishno Devi to seek Mata Rani's blessings!", मूलबाट १२ नवंबर २०१६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २ सितंबर २०१८ 
  5. "PM to inaugurate Katra railway station on July 4", २९ जुन २०१४, मूलबाट २ सितंबर २०१८-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २ सितंबर २०१८ 

बाह्य लिंकहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]