संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्

संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद
UN-Sicherheitsrat - UN Security Council - New York City - 2014 01 06.jpg
संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद कक्ष
संगठन प्रकार मुख्य अंग
अध्यक्ष

परिषद अध्यक्ष

लक्जेम्बर्ग सिल्भी लुकास
वर्तमान स्थिति सक्रिय
स्थापना १९४६
वेबसाईट http://un.org/en/sc/

संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद संयुक्त राष्ट्रको छः प्रमुख अंगहरूमध्येको एउटा अंग हो, जसको उत्तरदायित्व हो - अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति र सुरक्षा बनाई राख्नु । परिषदलाई अनिवार्य निर्णयहरू घोषित गर्ने अधिकारहरू पनि छ । यस्ता कुनै निर्णयलाइ संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद प्रस्ताव भनिन्छ ।

सुरक्षा परिषदमा १५ सदस्य रहनछन् : पाँच स्थाई र दस अल्पकालिन । पाँच स्थाई सदस्यहरू हुन् चीन, फ्रान्स, रूस, संयुक्त राज्य अमेरिका, संयुक्त अधिराज्य । यी पाँच देशहरूलाई कार्यविधि मामिलामा नभएर विधिवत मामिलामा प्रतिनिषेध (Veto) शक्ति प्राप्त छ । बाँकी रहेको दस सदस्य क्षेत्रीय आधारको अनुसार दुइ बर्षको अवधिका लागि महासभा द्वारा छानिन्छ । सुरक्षा परिषदको अध्यक्ष प्रति महिना वर्णमालानुसार बदलिन्छ ।

सदस्य[सम्पादन गर्ने]

हरेक समय सुरक्षा परिषदको कुनै न कुनै सदस्य संयुक्त राष्ट्रको मुख्यालयमा रहनु आवश्यक हुन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय कानूनद्वारा मात्र सुरक्षा परिषदका पाँच स्थाई सदस्यको नाभिकीय योग्यताहरू अनुमोदित छन् । यी सदस्यहरूलाई प्रतिनिषेध शक्ति (Veto) पनि दिइएकोछ : यसको अर्थ यो हो की सुरक्षा परिषदका बहुमत द्वारा स्वीकृत कुनै पनि प्रस्ताव यी पाँच मध्येका कुनै पनि एक सदस्यले यो शक्ति प्रयोग गरी प्रस्ताव पारित हुनबाट रोक्न सक्छ । सुरक्षा परिषदका अन्य दश सदस्य दुइ बर्षको अवधिका लागि चुनिन्छन् । हर बर्ष यी दशमध्ये पाँच चुनिन्छन् । यसको चुनाव क्षेत्रीय आधारमा हुन्छ । अफ्रिकाबाट तीन सदस्य एशिया, पश्चिम यूरोप, र ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियनबाट दुई-दुई सदस्य छानिन्छन् । पूर्वी यूरोपबाट एक सदस्य छनिन्छ । यसमा कुनै एक सदस्य अरबको हुनु आवश्यक छ ।

सुरक्षा परिषदका स्थाई सदस्यहरूको संख्या बढाउने बारेमा धेरै विवाद छ । चार राष्ट्र (ब्राजिल, भारत, जर्मनीजापान) जसलाई G4 भनिन्छ । जापान र जर्मनी संयुक्त राष्ट्रलाई धेरै आर्थिक सहायता गर्दछन्, र ब्राज़ील तथा भारत जनसंख्यामा ठूला भएको कारण संयुक्त राष्ट्रको विश्वशान्तिको लक्ष्यको लागि सैन्य-दलको सबभन्दा ठूलो योगदान गर्नेहरूमा पर्छन् । २१ सेप्टेम्बर २००४ मा G4 राष्ट्रहरूले स्थाई सदस्य बनने बारेमा आपसी समर्थन घोषित गरे । संयुक्त अधिराज्य र फ्रान्सले पनि यस घोषणालाई स्वीकार गरे । पारित हुनका लागि १२८ मतको आवश्यकता हुन्छ ।