आर्यभट्ट

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
आर्यभट
'
जन्म: वि.सं. ४७६
कुसुमपुर
मृत्यु:वि.सं. ५५०
कुसुमपुर
कार्यक्षेत्र: विज्ञान
राष्ट्रियता:भारतीय
भाषा:संस्कृत

आर्यभट्ट (४७६-५५०) प्राचीन भारतका एक महान ज्योतिषविद्गणितज्ञ थिए। उनले आर्यभटीय ग्रंथको रचना गरे जसमा ज्योतिषशास्त्रका अनेक सिद्धांतहरु प्रतिपादन गरिएकाछन्। यस ग्रंथमा उनले आफ्नो जन्मस्थान कुसुमपुर र जन्मेको साल शक संवत् ३९८ लेखेकाछन्। बिहारमा वर्तमान पटनाको प्राचीन नाम कुसुमपुर थियो तर आर्यभटको कुसुमपुर भनें दक्षिणमा थियो।

एउटा अर्को मान्यतानुसार उनको जन्म महाराष्ट्रको अश्मक देशमा भएकोथियो। उनको वैज्ञानिक कार्यहरुको समादर राजधानीमा नैं हुनसक्थ्यो। यसकारण उनले लामो यात्रा गरी आधुनिक पटनाको छेउको कुसुमपुरमा बसेर आफ्ना रचनाहरु पूरा गरेका थिए।

कृतिहरु[सम्पादन गर्ने]

  1. दशगीतिका
  2. आर्यभटीय
  3. आर्यभट सिद्धान्त
  4. तन्त्र

आर्यभटको योगदान[सम्पादन गर्ने]

π को अन्दाजी मान[सम्पादन गर्ने]

आर्यभटले पाई () अपरिमेय सङ्ख्या हो भन्ने कुराको ज्ञान थाहा पाए । आर्यभटीयम् (गणित) को दोश्रो भागमा लेखिएको छ:

चतुराधिकं शतमष्टगुणं द्वाषष्टिस्तथा सहस्राणाम्।
अयुतद्वयस्य विष्कम्भस्यासन्नो वृत्तपरिणाहः॥
१०० मा चार जोडेर, आठले गुणा गरेर ६२००० जोडौ। यो नियमले २०००० परिधिको एक वृत्तको व्यास थाहा पाउन सकिन्छ ।
(१०० + ४) * ८ + ६२०००/२०००० = ३.१४१६

यो अनुसार व्यास र परिधिको अनुपात ((४ + १००) × ८ + ६२०००) / २०००० = ३.१४१६ हुन्छ, जुन पाँच महत्वपूर्ण आंकडों सम्म बिलकुल सटिक छ।[१][२][३]



बीजगणित[सम्पादन गर्ने]

आर्यभटीय मा आर्यभटले वर्गघन को श्रेणीको रोचक परिणाम पत्ता लगाए।[४]


यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामग्री[सम्पादन गर्ने]

बाह्य लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]


  1. How Aryabhata got the earth's circumference right Archived 15 January 2017 at the वेब्याक मेसिन.
  2. How Aryabhata got the earth's circumference right Archived 15 January 2017 at the वेब्याक मेसिन.
  3. Indian Mathematics and Astronomy: Some Landmarks, (1994/1998). S. Balachandra Rao. Jnana Deep Publications,. ISBN 81-7371-205-0. 
  4. Boyer, Carl B. (1991). "The Mathematics of the Hindus". A History of Mathematics (Second संस्करण). John Wiley & Sons, Inc.. प॰ 207. ISBN 0471543977. "He gave more elegant rules for the sum of the squares and cubes of an initial segment of the positive integers. The sixth part of the product of three quantities consisting of the number of terms, the number of terms plus one, and twice the number of terms plus one is the sum of the squares. The square of the sum of the series is the sum of the cubes."