बद्रीनाथ मन्दिर

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
बद्रीनाथ मन्दिर
Badrinath Temple , Uttarakhand.jpg
बद्रीनाथ मन्दिर
बद्रीनाथ मन्दिर is located in उत्तराखण्ड
बद्रीनाथ मन्दिर
उत्तराखण्डमा स्थान
बद्रीनाथ मन्दिर is located in भारत
बद्रीनाथ मन्दिर
बद्रीनाथ मन्दिर (भारत)
प्राथमिक विवरण
स्थान:बद्रीनाथ
निर्देशाङ्क३०°४४′४१″N ७९°२९′२८″E / ३०.७४४६९५°N ७९.४९११७५°E / 30.744695; 79.491175निर्देशाङ्कहरू: ३०°४४′४१″N ७९°२९′२८″E / ३०.७४४६९५°N ७९.४९११७५°E / 30.744695; 79.491175
सम्बन्धनहिन्दुत्व
देवताविष्णु
जिल्लाचमौली जिल्ला
राज्यउत्तराखण्ड
देश भारत
निर्माण सम्पन्न७ औं शताब्दी
अवस्थिति३,१०० मी (१०,१७१ फिट)

बद्रीनाथ मन्दिर अथवा बद्रीनारायण मन्दिर भारतको उत्तराखण्ड राज्यको बद्रीनाथ सहरमा अवस्थित भगवान विष्णुलाई समर्पित एउटा हिन्दू मन्दिर हो। यो मन्दिर भगवान विष्णुलाई समर्पित १०८ दिव्य देशमहरू मध्ये एक हो - वैष्णवहरूका लागि पवित्र तीर्थहरू - जसलाई बद्रीनाथको रूपमा पूजा गरिन्छ। हिमालय क्षेत्रमा चरम मौसम अवस्थाका कारण यो हरेक वर्ष ६ महिना (अप्रिलको अन्त्य र नोभेम्बरको सुरुको बीचमा) खुला रहन्छ।

बद्रीनाथ मन्दिर भारतमा सबैभन्दा धेरै भ्रमण गरिएका तीर्थस्थलहरू मध्ये एक हो, सन् २०२२ मा मात्र २ महिनामा २८ लाख तीर्थयात्रीहरूले भ्रमण गरेका थिए। मन्दिरमा बद्रीनारायणको रूपमा विष्णुको कालो १ फिट (०.३० मी) मूर्ति अवस्थित छ र धेरै हिन्दूहरूले बद्रीनारायणलाई विष्णुका आठ स्वयं प्रकट देवताहरू मध्ये एक मान्छन्।

अवस्थिति[सम्पादन गर्नुहोस्]

बद्रीनाथ मन्दिर उत्तराखण्डको चमौली जिल्लाको अलकनन्दा नदीको किनारमा गढवाल पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित छ।[१] पहाडी इलाकाहरू औसत समुद्री सतहबाट ३,१३३ मी (१०,२७९ फिट) माथि अवस्थित छ। मन्दिरको विपरित नरपर्वत पर्वत रहेको छ भने नारायण पर्वत नीलकण्ठ चुचुरोको पछाडि अवस्थित छ।[२] आदि शङ्कराचार्यले नवौं शताब्दीमा बद्रीनाथलाई तीर्थस्थलको रूपमा स्थापना गरेका थिए।

मन्दिरमा तीनवटा संरचनाहरू छन्: गर्भगृह, दर्शन मण्डप, र सभा मण्डप। गर्भगृहको शंक्वाकार आकारको छत, गर्भगृह, लगभग १५ मी (४९ फिट) अग्लो छ जसको माथि एउटा सानो गुम्बा छ, सुनको गिल्ट छानाले ढाकिएको छ। मन्दिरको मुखौटा ढुङ्गाले बनेको छ र आर्च झ्यालहरू छन् एउटा फराकिलो सिँढीले मुख्य प्रवेशद्वारसम्म पुग्छ, एउटा अग्लो, आर्च गरिएको प्रवेशद्वार। भित्रपट्टि एउटा मण्डप छ, एउटा ठूलो, स्तम्भ भएको हल जसले गर्भगृह वा मुख्य मन्दिर क्षेत्रतिर जान्छ। हलको पर्खाल र स्तम्भहरू जटिल नक्काशीले ढाकिएका छन्।

इतिहास[सम्पादन गर्नुहोस्]

पौराणिक कथा[सम्पादन गर्नुहोस्]

साहित्य[सम्पादन गर्नुहोस्]

तीर्थयात्रा[सम्पादन गर्नुहोस्]

चाडपर्व र धार्मिक अभ्यासहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

प्रशासन[सम्पादन गर्नुहोस्]

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

  1. "About the temple", Shri Badrinath - Shri Kedarnath Temples Committee, २००६, मूलबाट १४ डिसेम्बर २०१३-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १ जनवरी २०१४ 
  2. Gopal, Madan (१९९०), K.S. Gautam, सम्पादक, India through the ages, Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, पृ: १७४