लुधियाना जिल्ला

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
Jump to navigation Jump to search
लुधियाना जिल्ला

ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
पञ्जाब, भारत मा अवस्थिती
पञ्जाब, भारत मा अवस्थिती
निर्देशाङ्क: ३०°५३′उ॰ ७५°५१′पू॰ / ३०.८८३°N ७५.८५०°E / 30.883; 75.850निर्देशाङ्कहरू: ३०°५३′उ॰ ७५°५१′पू॰ / ३०.८८३°N ७५.८५०°E / 30.883; 75.850
देश भारत
राज्यपञ्जाब
सदरमुकामLudhiana
क्षेत्रफल
 • जम्मा३,७६७ किमी (१,४५४ वर्ग माइल)
जनसङ्ख्या
 (2011)‡[›]
 • जम्मा३,४८७,८८१
 • क्रम22
 • घनत्व९७५/किमी (२,५३०/वर्ग माइल)
भाषा
 • सरकारीपञ्जाबी
समय क्षेत्रयुटिसी+5:30 (IST)
Telephone code0161
सवारी दर्ताPB-10
Sex ratio1000/869 /
साक्षरता८२.५०%
Lok Sabha constituency1
Vidhan Sabha constituency14
वेबसाइटwww.ludhiana.nic.in
ढाँचा:Cnote

लुधियाना जिल्ला भारतको पञ्जाब राज्यको २३ जिल्लाहरु मध्ये एक हो। यो क्षेत्र र जनसंख्या दुबै द्वारा पञ्जाब को सबैभन्दा ठूलो जिल्ला हो। लुधियाना, पञ्जाब को सबैभन्दा ठूलो शहर, जिल्ला सदरमुकाम हो।

मुख्य उद्योगहरु साइकल को पाटपुर्जा र होजरी हो। लुधियाना महिलाहरु को जुत्ता उत्पादन गर्ने १००००० इकाईहरु को आसपास साना स्केल इकाईहरु को एक केन्द्र हो। लुधियाना राज्य मा सबैभन्दा ठूलो शहर हो। जिल्ला आठ तहसील, सात उप तहसील र बाह्र विकास ब्लक मिलेर बनेको छ।[१]

लुधियाना जिल्ला को मानव विकास सूचकाङ्क (HDI) ०.७६१ (२००४ UNDP) साथ पञ्जाब मा उच्चतम छ।[२]

इतिहास[सम्पादन गर्नुहोस्]

लुधियानाको नाम लोधी राजवंशबाट आएको हो, जुन १४८० मा शहरको स्थापना भएको मानिन्छ। मुगल सम्राट अकबरको शासनकालमा यस क्षेत्रले सिरहिन्दको सरकारको हिस्सा बनेको थियो। चाकर, तलवन्डी राई १४७८, रायकोट १६४८ ईस्वी मा र जगराँ १६८८ ईस्वी मा राजकोटको राई परिवार द्वारा स्थापित गरिएको थियो।[३]

मुगल शासनको उत्तरार्धमा जिल्लाको पश्चिमी भाग राईकोटको रायसलाई भाडामा दिइयो। अठारहौं शताब्दीको शुरुमा उनीहरु मुगलहरु बाट अर्ध स्वतन्त्र भैसकेका थिए। लुधियाना जिल्लाका गाँउहरु स्वतन्त्र र स्थानीय शक्तिशाली गाँउ सिख सरदारहरुको शासन अन्तर्गत १७०७ देखि १८३५ सम्म बनी रह्यो । १७४७ मा अहमद शाह दुर्रानीले आक्रमण गरे र खन्ना नजिक शाही सेना संग लडे। यद्यपि मुगल अहमद शाह लाई रोक्न सक्षम थिए, आक्रमण पछी मुगलहरुलाई कमजोर गरिदियो, जसले १७६० मा लुधियाना शहर लाई नियन्त्रण लिनको लागी अनुमति दियो।[४]

महाराजा रणजीत सिंह को शासनकाल मा लुधियाना एक महत्वपूर्ण ब्रिटिश छावनी बन्यो। सुरुमा १८०५ मा रणजीत सिंहले लुधियाना कब्जा गरे। जे होस्, १८०९ मा, ब्रिटिशले उनको अग्रिम पूर्वतिर रोक्न निर्णय गरे र उनको सामना गर्न सेना पठाए। रणजीत सिंह अंग्रेजहरु संग 'सदा मैत्री' को सन्धि मा हस्ताक्षर गर्न बाध्य भए, जसले उनको गतिविधिहरु सतलज को दाहिने किनारमा सीमित गर्यो। ब्रिटिश सेनाहरु स्थायी रूप मा लुधियाना मा तैनात थिए र सिस-सतलज राज्यहरु ब्रिटिश संरक्षण मा आए।

१९०१ को जनगणना अनुसार हिन्दुहरु २६९,०७६ वा कुल को ४०%; मुस्लिम, २३५,९३७ वा ३५%; र सिखहरु, १६४,९१९ वा २४%।[५] १९४७ मा हिंसा र समुदाय के बीच संघर्ष को कारण, मुस्लिम आबादी को अधिकांश पाकिस्तान तिर लागे ।[६]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्नुहोस्]


सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

  1. "Administrative Set-Up", District official website, अन्तिम पहुँच १९ जुलाई २०१२ 
  2. "Punjab", UNDP in India (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच १० अक्टोबर २०१९ 
  3. Ludhiana Dist. Gazetteer 1888-89 & 1904. Chiefs of Punjab 1890, 1909 & 1940
  4. "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 16, page 200 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library", dsal.uchicago.edu 
  5. "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 16, page 202 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library", dsal.uchicago.edu 
  6. "Violence, Displacement and the Issue of Identity - 1947", ९ मार्च २००५, मूलबाट ९ मार्च २००५-मा सङ्ग्रहित। 

बाह्य कडीहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]