विराटनगर उपमहानगरपालिका

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
बिराटनगर
गोग्रहा
—  उप-महानगरपालिका  —
सुर्योदयको दृश्य
बिराटनगर is located in नेपाल
बिराटनगर
नेपालमा बिराटनगरको अवस्थिति
निर्देशांक: 26°27′15″N 87°16′47″E / 26.45417, 87.27972}
देश  नेपाल
विकास क्षेत्र पुर्वाञ्चल विकास क्षेत्र
अञ्चल कोशी
जिल्ला मोरङ
क्षेत्रफल
 - जम्मा ५८.४८ किमी (२२.६ वर्ग मी)
अवनति ८० मी (२६२ फिट)
जनसङ्ख्या (बि.स.२०६८)
 - जम्मा २६१,१२५ [१]
समय क्षेत्र नेपालको प्रमाणिक समय (युटिसी+५:४५)
पोस्टल कोड
टेलिफोन कोड ०२१

बिराटनगर उपमहानगरपालिका नेपालको दोस्रो ठूलो शहर हो, जुन कोशी अञ्चल अन्तर्गतको मोरङ जिल्लाको दक्षिण भागमा अवस्थित छ । यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो औद्योगिक नगर पनि हो । यो नगर तथा आसपासका क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा कलकारखाना, उद्योग तथा व्यवसायहरू रहेका छन् । बिराटनगर एक पारवहन तथा वाणिज्य केन्द्र पनि हो । यहाँबाट भारत तथा तेस्रो मुलुकसँग ब्यापारिक बस्तुहरू आयात निर्यात गर्ने गरिन्छ ।

नामाकरण[सम्पादन गर्ने]

यो शहरमा पौराणिक कालका विराट राजाको दरवार भएको विश्वास गरिन्छ। विराट राजाको नामबाट नै विराटनगर रहेको विश्वास गरिएको छ । बिराटनगरबाट काठमाडौं तथा नेपालका अन्य सहरहरू हवाई तथा सडक यातायातबाट जोडिएको छ। विराटनगर विमानस्थलबाट पूर्वी नेपालका धेरै पहाडी दुर्गम स्थानहरू सम्म हवाई सम्पर्क छ । १९७० सम्म यस ठाउँलाई गोग्राहा भनिन्थो। केशर शम्सेर ज.ब.रा.ले आफ्नो मोरङ दौडाहाका समयमा भेडियारीमा पाईएका विराट राजाका दरवारका भग्नावशेषलाई दृष्टिगत गरी गोग्राहाबाट विराटनगर नामाकरण गरेका हुन। सम्बत २०७१ मा रंगेली बाट विराटनगरमा जिल्ला सदरमुकाम (तत्कालिन गौडा) सारिएपछि विराटनगरले शहरको रूप लिन थालेको हो।[२] वि.स. १९६८मा विराटनगरको दक्षिणी सिमाना जोगवनीसम्म भारतीय रेल्वे सेवा संचालन हुन थाल्यो । त्यसपछी कृष्ण प्रसाद कोईराला, सुब्बा गुन्जमान, डिट्ठठा कृष्णराज, हनुमानदास, सुब्बा कालिदास, सुबेदार अनन्तरामको विशेष योगदानले १९७२मा सदरमुकाम बिराटनगर सरेको हो ।

भूगोल[सम्पादन गर्ने]

यो ठाउँको अक्षांश र देशान्तर हो 26.48° N 87.28° E[३] समुद्र सतह भन्दा यो ठाउँ ७० मिटर (२२९ फिट) माथि पर्दछ।

जनसंख्या[सम्पादन गर्ने]

नेपालको बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार बिराटनगरको जनसंख्या २,६१,१२५ रहेको छ ।[१] यस मध्य पुरुष ५३%, र महिला ४७% छन् । यस शहरमा नेपालका प्राय सबै जातजातिका मानिसहरू बसोबास गर्दछन् । बि.स.२०५८ को जनसंख्या अनुसार बिराटनगरको जनसंख्या करीब दुई लाख देखाइएको छ । त्यो तथ्यांक अहीले गलत छ अहीले बिराटनगरको जनसंख्या करीब १० लाख नाघेको छ । नेपालमा भौगोलिक रूपमा बिराटनगर तराईको गर्मी क्षेत्र भएपनी जनघनत्व तीब्र रहेको छ बिराटनगरलाई पूर्वाञ्चलको शैक्षिक केन्द्रको रूपमा लिने गरेको छ ।

आर्थिक वातावरण[सम्पादन गर्ने]

बास्तबमा भन्नु पर्दा बिराटनगर नेपालको महत्वपुर्ण औध्योगिक स्थल हो र नेपालको पहिलो औध्योगिक सहर पनि हो याहा नै नेपालको पहिलो उध्योग बिराटनगर जुट मिल सन्चालनमा आएको थियो। क्रमस रघुपति जुट मिल, असोक टेक्सटाइल जस्ता उध्योग याहा खोलिएका थिये। र हाल पनि याहा लगभग ५०० वटा उध्योगहरू यहा सन्चाल्नमा छ्न।

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]