मैथिली भाषा

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
मैथिली
Maithili, মৈথিলী
बोलिने  स्थान: भारत तथा नेपाल
प्रयोग क्षेत्र: नेपालको तराइ, भारतको झारखण्ड र उत्तरी बिहार क्षेत्र
मातृभाषाप्रयोगकर्ता: ३५ मिलियन (लगभग ३.५ करोड)
भाषा परिवार:
शाखा भाषा:
केन्द्रीय (सोतीपुरा)
पश्चिमी
पूर्वी कुर्था
देहाती
जोलाहा
किसान
दक्षिणी
ठेटिया
लिपि देवनागरी
तिरहुता
कार्यालय प्रयोजनको अवस्था
नियन्त्रक संस्था: कुनै आधिकारिक नियम छैन
भाषा कोड:
आइएसओ 639-2 mai
आइएसओ 639-3 mai

मैथिली मुख्य रूपमा भारतको उत्तरी बिहारनेपालको पूर्वी तराईका क्षेत्रहरूमा बोलिने भाषा हो । यो प्राचीन भाषा समूह भारोपेली भाषा परिवार अन्तर्गत पर्दछ र भाषाशास्त्रको हिसावले बंगाली, आसामी, उडियानेपालीसँग यसको धेरै निकट सम्बन्ध छ । सन् २००१ सम्म यो भाषा लगभग ३ करोड ४७ लाख मानिसद्वारा बोल्ने गरिन्छ जसमध्ये नेपालमा मात्रै २८ लाख मानिसले मातृभाषाको रुपमा बोल्ने गरेका छन् । यो भाषाको आफ्नै तिरहुता लिपि रहेता पनि यसको प्रयोग न्यून रहेको छ । हाल मैथिली भाषा देवनागरीमा लेख्ने गरिन्छ । [१]

विकास[सम्पादन गर्ने]

प्राचीन मैथिलीको विकासको शुरूवात प्राकृतअपभ्रंशको विकासहरूसँग जोडिन्छ । लगभग ७०० इस्वितिर यसमा रचना गर्नथलिएको पाइन्छ। विद्यापति मैथिली भाषाको आदिकवि र सर्वाधिक ज्ञात कवि थिए । विद्यापतिले मैथिली अतिरिक्त संस्कृत तथा अवहट्टमा पनि रचना गरेका थिए । यो दुई यस्तो प्रमुख भाषा हो, जहाँबाट मैथिलीको विकास भएको छ ।

उपयोग[सम्पादन गर्ने]

लगभग ४ देखि ५ करोड मानिस मैथिलीका मातृभाषाको रूपमा प्रयोग गर्छन् र यसको प्रयोगकर्ता भारत लगायत विश्वका अन्य धेरै देशहरूमा फैलिएका छन् ।

साहित्य[सम्पादन गर्ने]

मैथिली साहित्यको आफनै समृद्ध इतिहास रहेको छ र चौधौं तथा पन्ध्रौं शताब्दीका कवि विद्यापतिलाई मैथिली साहित्यमा सबैभन्दा माथिल्लो दर्जा प्राप्त छ । हाल डा. हरिमोहन झा र नागार्जुन मैथिली भाषाका प्रमुख लेखक मानिन्छन् ।

भारतमा[सम्पादन गर्ने]

भारतको साहित्य प्रतिष्ठान द्वारा मैथिलीलाई साहित्यिक भाषाको स्थान, पण्डित जवाहर लाल नेहरूको समयदेखि प्राप्त छ । सन् २००३मा भारत सरकारद्वारा मैथिलीलाई भारतीय संविधानको आठौं अनुसूचीमा पनि समावेश गरिएको छ थियो र नेपालमा मैथलीलाई नेपाली पछि, नेपालमा सबैभन्दा बढि बोलिने भाषा रष्ट्रियभाषा र नेपालको दोस्रो स्थानको भाषा मनिएको छ । नेपालमा मुख्य ६ (छ) जिल्लाहरूमा मैथली बोलिन्छ । सुनसरी, सप्तरी, सिरहा, धनुषा,महोत्तारी र सर्लाहीमा मुख्य:त यो भाषा बोल्ने गरिन्छ ।

doteli vasa

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. Lewis, M. P. (ed.) (2009). Maithili Ethnologue: Languages of the World. Sixteenth edition. Dallas, Texas: SIL International.

बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]