मैथिली भाषा

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
मैथिली
Maithili, মৈথিলী
Native to भारत तथा नेपाल
क्षेत्र नेपालको तराई, भारतको झारखण्ड र उत्तरी बिहार क्षेत्र
मातृभाषा प्रयोगकर्ताहरू
३५ मिलियन (लगभग ३.५ करोड)  (date missing)
क्षेत्रीय भाषाहरू
केन्द्रीय (सोतीपुरा)
पश्चिमी
पूर्वी कुर्था
देहाती
जोलाहा
किसान
दक्षिणी
ठेठिया
देवनागरी
तिरहुता
आधिकारिक अवस्था
आधिकारिक भाषा
8th schedule of Constitution of India, Bihar
भाषा कोड
आइएसओ ६३९-२ mai
आइएसओ ६३९-३ mai
ग्लोटोलग mait1250[१]

मैथिली मुख्य रूपमा भारतको उत्तरी बिहारनेपालको पूर्वी तराईका क्षेत्रहरूमा बोलिने भाषा हो । यो प्राचीन भाषा समूह भारोपेली भाषा परिवार अन्तर्गत पर्दछ र भाषाशास्त्रको हिसावले बंगाली, आसामी, उडियानेपालीसँग यसको धेरै निकट सम्बन्ध छ । सन् २००१ सम्म यो भाषा लगभग ३ करोड ४७ लाख मानिसद्वारा बोल्ने गरिन्छ जसमध्ये नेपालमा मात्रै २८ लाख मानिसले मातृभाषाको रुपमा बोल्ने गरेका छन् । यो भाषाको आफ्नै तिरहुता लिपि रहेता पनि यसको प्रयोग न्यून रहेको छ । हाल मैथिली भाषा देवनागरीमा लेख्ने गरिन्छ । [२]

विकास[सम्पादन गर्ने]

प्राचीन मैथिलीको विकासको शुरूवात प्राकृतअपभ्रंशको विकासहरूसँग जोडिन्छ । लगभग ७०० इस्वितिर यसमा रचना गर्नथलिएको पाइन्छ। विद्यापति मैथिली भाषाको आदिकवि र सर्वाधिक ज्ञात कवि थिए । विद्यापतिले मैथिली अतिरिक्त संस्कृत तथा अवहट्टमा पनि रचना गरेका थिए । यो दुई यस्तो प्रमुख भाषा हो, जहाँबाट मैथिलीको विकास भएको छ ।

उपयोग[सम्पादन गर्ने]

लगभग ४ देखि ५ करोड मानिस मैथिलीका मातृभाषाको रूपमा प्रयोग गर्छन् र यसको प्रयोगकर्ता भारत लगायत विश्वका अन्य धेरै देशहरूमा फैलिएका छन् ।

साहित्य[सम्पादन गर्ने]

मैथिली साहित्यको आफनै समृद्ध इतिहास रहेको छ र चौधौं तथा पन्ध्रौं शताब्दीका कवि विद्यापतिलाई मैथिली साहित्यमा सबैभन्दा माथिल्लो दर्जा प्राप्त छ । हाल डा. हरिमोहन झा र नागार्जुन मैथिली भाषाका प्रमुख लेखक मानिन्छन् ।

भारतमा[सम्पादन गर्ने]

भारतको साहित्य प्रतिष्ठान द्वारा मैथिलीलाई साहित्यिक भाषाको स्थान, पण्डित जवाहर लाल नेहरूको समयदेखि प्राप्त छ । सन् २००३मा भारत सरकारद्वारा मैथिलीलाई भारतीय संविधानको आठौं अनुसूचीमा पनि समावेश गरिएको थियो र नेपालमा मैथलीलाई नेपाली पछि, नेपालमा सबैभन्दा बढि बोलिने भाषा; रष्ट्रियभाषा र नेपालको दोस्रो स्थानको भाषा मनिएको छ । नेपालमा मुख्य ६ (छ) जिल्लाहरूमा मैथली बोलिन्छ । सुनसरी, सप्तरी, सिरहा, धनुषा, महोतरी र सर्लाहीमा मुख्य:त यो भाषा बोल्ने गरिन्छ ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald & Forkel, Robert et al., eds. (2013), "मैथिली", Glottolog 2.2, Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, <http://glottolog.org/resource/languoid/id/mait1250> 
  2. Lewis, M. P. (ed.) (2009). Maithili Ethnologue: Languages of the World. Sixteenth edition. Dallas, Texas: SIL International.

बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]