उत्तर महाराष्ट्र

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
उत्तर महाराष्ट्र
भौगोलिक क्षेत्र
देशभारत
Stateमहाराष्ट्र
जिल्लाहरू1] नासिक
2] जलगाव
3] अहमदनगर
4] धुले
५] नन्दुरबार
सबैभन्दा ठूलो सहरनासिक
भाषाहरुमराठी
डिभिजननासिक डिभिजन
सरकार
 • अङ्गGovernment of Maharashtra
क्षेत्रफल
 • जमीन१५,५३० किमी (६,००० वर्ग माइल)
समय क्षेत्रयुटिसी+5:30 (IST)

उत्तर महाराष्ट्र वा उत्तर महाराष्ट्र भारतको महाराष्ट्र राज्यको भौगोलिक क्षेत्र हो। यसले नासिक, जलगाउँ, अहमदनगर, धुलेनंदुरबार जिल्लाहरू समावेश गर्दछ। [१] यो उत्तर-पश्चिममा गुजरात राज्य, दक्षिणमा पश्चिम महाराष्ट्र र पश्चिममा कोंकण, पूर्वमा महाराष्ट्रको विदर्भ र मराठवाडा क्षेत्रहरूसँग सिमाना छ। उत्तर महाराष्ट्रको सबैभन्दा ठूलो सहर नासिक हो र त्यसपछि जलगाउँ हो। यस क्षेत्रका अन्य प्रमुख शहरहरू अहमदनगर, धुले, भुसावल र नन्दुरबार हुन्।

इतिहास[सम्पादन गर्नुहोस्]

चालुक्य राजाहरूले प्राचीन कालमा यस क्षेत्रको दक्षिणी भागमा शासन गरेका थिए। [२]  वर्ग मिटरको किल्ला कुनै समय झाँसीकी रानीका पिताको थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ। [३] १३ मार्च १७९५ मा मराठाहरूले अहमदनगरको निजामलाई पराजित गरे र जलगाउँ जिल्ला मराठा राज्यको हिस्सा बने। [३] :6–8

१९५६ मा, जलगाउँ नयाँ स्थापित बम्बई राज्यको हिस्सा भयो र १९६० मा, महाराष्ट्रको गठन पछि, यो महाराष्ट्रको एक हिस्सा भयो।

भूगोल[सम्पादन गर्नुहोस्]

गर्मी मौसममा यस क्षेत्रको तापक्रम ४४ सेन्टिग्रेट भन्दा माथि पुग्छ [४]

नदीहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

यस क्षेत्रमा नासिकमा गोदावरी नदी, धुलेको तापी र पन्झारा नदीहरू र नंदुरबार जिल्लामा नर्मदा नदी छन्। [५]

बाँधहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

जलगाउँ जिल्लामा ताप्ती नदीमा हतनुर बाँध छ। यसमा पाल हिल स्टेशन नजिकै गरबर्डी बाँध र जामनेर शहर नजिकै वाघुर बाँध पनि छ। नासिक जिल्लामा गोदावरी नदीमा गंगापुर र नान्दुर-मधेश्वर बाँधहरू छन्। [६]

बाली[सम्पादन गर्नुहोस्]

  • जलगाउँ जिल्ला:

ज्वार, कपास, दाल, चना र गहुँ

  • नासिक जिल्ला:

चामल, ज्वार, बदाम, प्याज, गहुँ, उखु र अंगूर

  • धुले जिल्ला:

कपास, ज्वार, बदाम, दाल, गहुँ र चना

  • नन्दुरबार जिल्ला:

धान, ज्वार, बदाम, मकै, चना र अन्य विभिन्न दालहरू यहाँका किसानहरूले उब्जाउने बाली हुन्। [७]

यस क्षेत्रको अर्थतन्त्र कृषिमा निर्भर छ र कपास, उखु, दाल, भुलभुलैया, केरा, मटरगहुँ लगायतका बालीहरूका साझा किस्महरू छन्। जलगाउँ जिल्लालाई अनौपचारिक रूपमा "भारतको केला राजधानी" भनिन्छ। जिल्ला महाराष्ट्रमा केराको सबैभन्दा ठूलो उत्पादक हो र विश्वको सातौं ठूलो केरा बाली उब्जाउँछ। [८]

नासिक जिल्ला अंगूर उत्पादनमा पनि अग्रणी छ; उत्तर महाराष्ट्रको यस भागमा अङ्गुर उत्पादनमा नासिकभन्दा निफाड र डिन्डोरी तालुकहरू मात्र अगाडि छन्। [९]

शैक्षिक सुविधाहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

उत्तर महाराष्ट्र विश्वविद्यालयले जलगाउँ, धुले, नासिक, नंदुरबार र अहमदनगर जिल्लाहरूमा सेवा गर्दछ। यसको मुख्यालय जलगांव शहर मा स्थित छ। [१०] [११]

संस्कृति[सम्पादन गर्नुहोस्]

मराठी कवि बहिणाबाई चौधरीको जन्म जलगाउँ जिल्लाको भुसावल नजिकैको भादली गाउँमा भएको थियो। कवि बाल्कवि थोम्ब्रे र विष्णु वामन शिरवाडकर, मराठी साहित्यका विद्वानहरूद्वारा धेरै प्रशंसित काव्य रचनाहरूका लेखकहरू, दुवै क्षेत्रका थिए। थोम्ब्रेको जन्म जलगाउँ जिल्लामा भएको थियो र उनलाई बाल विचित्र मानिन्थ्यो। शिरवाडकर पनि एक प्रख्यात उपन्यासकार थिए, उनको नाटक नटसम्राटलाई महाराष्ट्र राज्यमा साहित्यको महाकाव्य कार्यको रूपमा मानिन्छ। यद्यपि उत्तरी महाराष्ट्रको खान्देश अहिले महाराष्ट्रको हिस्सा भएको भए पनि यसको संस्कृति उत्तर भारतीय संस्कृतिसँग मिल्दोजुल्दो छ।

सन्दर्भहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

  1. Sonawane, Santosh, "Harmonized growth of North Maharashtra", The Economic Times, अन्तिम पहुँच २०२१-०३-०५ 
  2. lib.pune.ac.in
  3. ३.० ३.१ Census of India 2011, ३१ मे २०१४। 
  4. Sonawane, Dinesh, "उत्तर महाराष्ट्र तापला, पारा ४४ अंशांवर; पावसाची शक्यता", Latest Marathi News, Marathi News Paper, Breaking News In Marathi, Marathi Batmya Live 
  5. Kantrati Gramsevak, Medical square, Hanumangar, Nagpur, Maharashtra, PIN- 440024, India। 
  6. Kantrati Gramsevak, Medical square, Hanumangar, Nagpur, Maharashtra, PIN- 440024, India, पृ: ३२। 
  7. Kantrati Gramsevak, Medical square, Hanumangar, Nagpur, Maharashtra, PIN- 440024, India। 
  8. "The story of Jalgaon district in Maharashtra as the 'new' banana republic", The Indian Express, जुलाई १६, २०१५। 
  9. "Grape production likely to dip by 25% - Times of India", The Times of India 
  10. "उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठाला बहिणाबार्इ चौधरींचं नाव", Maharashtra Times (मराठीमा), अन्तिम पहुँच २०२१-०३-०५ 
  11. "Area of Implementation", www.nmu.ac.in, अन्तिम पहुँच २०२१-०३-०५