तिरहुता लिपि

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
तिरहुता, मिथिलाक्षर
Tirhuta.svg
मिथिलाक्षर व्यञ्जनवर्ण
प्रकार अबुगिदा
बोलिने भाषा मैथिली
समयावधि अ.१५ शताब्दी - हाल सम्म [१]
यूनिकोड वर्ण U+11480–U+114DF
ISO 15924 Tirh
सूचना: यस पृष्ठको सहायताको निम्ति IPA ध्वन्यात्मक चिन्ह प्रयोग गरिएको छ ।

तिरहुता (তিৰহুতা) वा मिथिलाक्षर (মিথিলাক্ষৰ) मैथिली भाषाको लिपि हो । तिरहुता लिपिको इतिहास धेरै लामो रहेको छ । यस लिपि प्रतिको उदासिनता तथा न्यून प्रयोगले प्राय: जसो मैथिली भाषी तिरहुता लिपिको सट्टा देवनागरी लिपिमै लेख्न अभ्यस्त भइसकेका छन् । तर हालको बर्षमा यस लिपिको प्रयोग घट्दो देखिन्छ । तर हाल केहि पारम्परिक ब्राह्मण (पण्डित) 'पाता' (विवाह आदि सँग सम्बन्धित पत्र) पठाउनका लागि यस लिपिको प्रयोग गर्छन । यस लिपि बंगला लिपि सँग मिल्दोजुल्दो छ तर यो थोरै भिन्न छ । यो पढ्नमा बङ्गला लिपि भन्दा धेरै कठिन छ ।

इतिहास तथा वर्तमान अवस्था[सम्पादन गर्ने]

यस लिपिको सबैभन्दा प्राचिन अभिलेख नेपालको जानकी मन्दिरमा फेला परेको छ । प्राचिन समयमा यस ठाउँमा संस्कृत भाषाको समेत विकासको लागि महत्वपूर्ण योगदान रहेको इतिहासबिद्धहरू बताउछन् । यस लिपिको कम्प्युटरमा प्रयोग गर्न मिल्ने फन्टको विकास सन् २००३ मा भएको हो ।[२] त्यस्तै यस लिपिको प्राचिन नमुना भारतको दरभंगा जिल्लाको कुशेश्वरस्थान नजिकै एउटा शिवमन्दिर रहेको छ त्यसै मन्दिरमा पूर्वी मागधी प्राकृतमा लेखिएको छ कि मन्दिर 'कात्तिका सुदी' ( अर्थात कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा) शके १२५ (अर्थात २०३ ई सन्) मा निर्माण गरिएको थियो । यस मन्दिरको लिपि र आधुनिक तिरहुता लिपिमा थोरै अन्तर रहेको छ ।

सन्दर्भ सामग्री[सम्पादन गर्ने]

  1. http://www.ancientscripts.com/tirhuta.html
  2. Pandey, Anshuman, "N4035: Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646", अन्तिम पहुँच ३ जुलाई २०१४ 

बाह्य श्रोतहरू[सम्पादन गर्ने]