रूपपरक समालोचना प्रणाली

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search

रूपपरक समालाेचना (अङ्ग्रेजी:Formal Criticsm) साहित्यका अन्य पक्षबाट नभएर रूपपक्षबाट गरिने समालाेचनाकाे अाधुनिक पद्धति हो । यस पद्धतिले कुनै कृतिमा विषय के कसरी संरचित छ अर्थात् त्यसले रूप कसरी प्राप्त गरेकाे छ भन्ने विवेचना गर्छ । यसले विषयवस्तुकाे विश्लेषण नगरी रूपकाे विश्लेषण एवं मूल्याङ्कन गर्दछ । रूपपक्ष बहिरङ्ग, मूर्त हुन्छ र यसभित्र लय, छन्द, अलङ्कार, बिम्ब, प्रतीक, कथानक, व्याकरण, भाषा, आर्थी सम्बन्ध आदि रहन्छन् । रूप साहित्यको केन्द्रीय तत्त्व भएकाले यसलार्इ साहित्यको अनुहार वा आकृतिका रूपमा लिइन्छ । [१]

विकासक्रम[सम्पादन गर्ने]

रूपवादको थालनी रसियाली रूपवादका रूपमा सन् १९१५ मा भएको पाइन्छ । रुसमा यसको विकास मास्को भाषिक समूह र काव्यभाषा अध्ययन समाज (ओपोयाज)बाट भएको हाे । यी दुबैको सामुहिक नाम रसियाली रूपवाद हो । रसियाली रूपवादपछि यस समालोचनाको विकास बेलायत र अमेरिकामा नवसमालोचनाका रूपमा भएको देखिन्छ ।

मान्यता[सम्पादन गर्ने]

  • यसले साहित्यको आफ्नै प्रयोजन, माध्यम र रूप हुन्छ भन्ने मान्यता राख्छ,
  • यस कलावादी समालोचनाले साहित्यिक रूप र शैलीलाई महत्त्वपूर्ण मान्छ,
  • यसले रूपलार्इ कृतिको सूक्ष्म र सौन्दर्यपरक समालोचना गर्ने महत्त्वपूर्ण प्रविधि मान्छ,
  • यसले साहित्यलाई भाषा वा वाणीको कला मान्छ,
  • यसले वस्तुको स्थगन गरी रूपको पूर्णसत्ता स्वीकार गर्छ ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. शर्मा, प्रा.माेहनराज र लुइटेल, डा. खगेन्द्रप्रसाद (दाे.सं.२०६३), पूर्वीय र पाश्चात्य साहित्य सिद्धान्त, काठमाडाैं ः विद्यार्थी पुस्तक भण्डार

याे पनि हेर्नुहाेस[सम्पादन गर्ने]