कौरव
कौरव एक संस्कृत शब्द हो जसले कुरुका वंशजहरूलाई बुझाउँछ। कुरु भारतका एक पौराणिक राजा हुन् जो महाकाव्य महाभारत का धेरै पात्रहरूका पूर्वज हुन्। सामान्यतया, यो शब्द राजा धृतराष्ट्र र उनकी पत्नी गान्धारीका १०० छोराहरूका लागि प्रयोग गरिन्छ। यी भाइहरूमध्ये दुर्योधन, दुःशासन, विकर्ण र चित्रसेन सबैभन्दा लोकप्रिय छन्। उनीहरूको दुःशला नामकी एक बहिनी र युयुत्सु नामका एक सौतेनी भाइ पनि थिए।
व्युत्पत्ति
[सम्पादन गर्नुहोस्]महाभारतमा कौरव शब्द दुईवटा अर्थमा प्रयोग गरिएको छ:
- फराकिलो अर्थमा यसले कुरुका सबै वंशजहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। यस अर्थमा पाण्डव भाइहरू पनि समावेश हुन्छन्, जुन महाभारतका लोकप्रिय संस्करणहरूको सुरुवाती भागहरूमा प्रायः प्रयोग गरिएको पाइन्छ।[१]
- संकुचित तर बढी प्रचलित अर्थमा यसले कुरुका वंशजहरूको जेठो शाखालाई मात्र प्रतिनिधित्व गर्छ। यसले राजा धृतराष्ट्रका सन्तानहरूलाई मात्र सीमित गर्छ र उनका कान्छा भाइ पाण्डुका सन्तानहरूलाई समावेश गर्दैन, जसका सन्तानहरूले पाण्डव वंशको निर्माण गर्छन्।
कौरवहरूको जन्म
[सम्पादन गर्नुहोस्]धृतराष्ट्रसँग विवाह भएपछि, गान्धारीले आफ्ना आँखामा पट्टी बाँध्दै आफ्ना पतिले भोगिरहेको अन्धकारलाई साझा गर्ने प्रतिज्ञा गर्छिन् जो एक अन्धा हुन्छन्। एक पटक ऋषि कृष्ण द्वैपायन व्यास गान्धारीलाई भेट्न हस्तिनापुर आउँछन् र गान्धारीले ती महान् सन्तको सुख-सुविधाको निकै राम्रो हेरचाह गर्छिन्। सन्त व्यास गान्धारीसँग प्रसन्न हुन्छन् र उनलाई एउटा वरदान दिन्छन्। गान्धारीले आफ्ना पति जस्तै शक्तिशाली १०० छोराहरूको कामना गर्छिन्। द्वैपायन व्यासले उनलाई वरदान दिन्छन् र समयक्रममा गान्धारी गर्भवती हुन्छिन्। तर दुई वर्ष बितिसक्दा पनि बच्चाको जन्म हुन सक्दैन।[२]
दुई वर्षको गर्भधारण पछि, गान्धारीले बच्चाको सट्टा मासुको एउटा निर्जीव र कठोर पिण्डलाई जन्म दिन्छिन्। ऋषि व्यासको आशीर्वाद अनुसार १०० छोराहरूको आशा गरेकी गान्धारी यसबाट अत्यन्तै विचलित हुन्छिन्। उनी त्यो मासुको पिण्डलाई फाल्न लागेकी हुन्छिन्, तर त्यही बेला ऋषि व्यास प्रकट हुन्छन् र उनको आशीर्वाद व्यर्थ नहुने बताउँछन्। व्यासले गान्धारीलाई १०० वटा घैँटाहरू घिउले भर्न लगाउँछन्। उनले गान्धारीलाई उक्त मासुको पिण्डलाई १०० टुक्रा पारेर ती घैँटाहरूमा राखिदिने र ती टुक्राहरू पछि उनले चाहेको जस्तै १०० छोराहरूमा विकसित हुने बताउँछन्। त्यही समयमा गान्धारीले आफूलाई एउटी छोरीको पनि इच्छा भएको व्यासलाई बताउँछिन्। व्यास सहमत हुन्छन् र मासुको पिण्डलाई १०१ टुक्रा पारेर प्रत्येकलाई एक-एक वटा घैँटोमा राखिदिन्छन्।
थप दुई वर्षको धैर्यपूर्ण प्रतीक्षा पछि ती घैँटाहरू खोल्नका लागि तयार हुन्छन्, जसलाई एउटा गुफामा सुरक्षित राखिएको हुन्छ। दुर्योधनको जन्म भएकै दिन भीमको पनि जन्म भएको थियो, जसले गर्दा उनीहरू एउटै उमेरका थिए। दुर्योधनको जन्मपछि अर्जुन, नकुल र सहदेवको जन्म भएको थियो।[३]
धृतराष्ट्रका सन्तानहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]यी सन्तानहरूको जन्मको प्रसङ्ग राज्यको उत्तराधिकारी सम्बन्धी विवादसँग जोडिएको छ। धृतराष्ट्रको विवाह चाँडै भए पनि उनका जेठा छोरा दुर्योधनको जन्म ढिलो भएको देखाइएको छ। यसले उनका भाइका छोरा युधिष्ठिरलाई सिंहासनको दाबी गर्न कानुनी आधार प्रदान गर्छ, किनभने युधिष्ठिर आफ्नो पुस्ताका सबैभन्दा जेठा थिए। धृतराष्ट्रका सबै छोराहरू (युयुत्सु बाहेक) कुरुक्षेत्र युद्धमा मारिएका थिए।
कौरवहरूको विवाह र सन्तानहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]महाभारतको आदिपर्व मा सबै १०० जना कौरवहरूको पत्नीहरू भएको उल्लेख गरिएको छ।[४]
कौरवहरूका नाम
[सम्पादन गर्नुहोस्]- दुर्योधन
- दुःशासन
- दुःसह
- प्रमथ
- जलसन्ध
- सम
- सह
- विन्द
- अनुविन्द
- दुर्धर्ष
- सुबाहु
- दुष्प्रधर्षण
- दुर्मर्षण
- दुर्मुख
- दुष्कर्म
- कर्ण
- विविंशति
- विकर्ण
- सुलोचन
- चित्र
- उपचित्र
- चित्राक्ष
- चारुचित्र
- शरासन
- दुर्मद
- दुष्प्रगाह
- विवित्सु
- विकट
- ऊर्णनाभ
- सुनाभ
- नन्द
- उपनन्दक
- सेनापति
- सुषेण
- कुण्डोदर
- महोदर
- चित्रबाण
- चित्रवर्मा
- सुवर्मा
- दुर्विमोचन
- अयोबाहु
- महाबाहु
- चित्राङ्ग
- चित्रकुण्डल
- भीमवेग
- भीमबल
- बालकी
- बलवर्धन
- उग्रायुध
- भीमकर्म
- कनकायु
- दृढायुध
- दृढवर्मा
- दृढक्षत्र
- सोमकीर्ति
- अनुदर
- दृढसन्ध
- जरासन्ध
- सत्यसन्ध
- सदःसुवाक
- उग्रश्रवा
- अश्वसेन
- सेनानी
- दुष्पराजय
- अपराजित
- पण्डितक
- विशालाक्ष
- दुरावार
- दृढहस्त
- सुहस्त
- वातवेग
- सुवर्चा
- आदित्यकेतु
- बह्वाशी
- नागदन्त
- उग्रयायी
- कवची
- निशङ्गी
- पाशी
- दण्डधर
- धनुर्ग्रह
- उग्र
- भीमरथ
- वीर
- वीरबाहु
- अलोलुप
- अभय
- रौद्रकर्मा
- दृढरथ
- अनाधृष्य
- कुण्डभेदी
- विरावी
- दीर्घलोचन
- दीर्घबाहु
- अप्रमथ
- व्युढोरु
- कनकाध्वज
- कुण्डाशी
- विरज
- दीर्घरोमा
सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- ↑ Monier-Williams, Sir Monier (१८७२), A Sanskṛit-English Dictionary Etymologically and Philologically Arranged: With Special Reference to Greek, Latin, Gothic, German, Anglo-Saxon, and Other Cognate Indo-European Languages (अङ्ग्रेजीमा), Clarendon Press।
- ↑ "Kauravas", World History Encyclopedia, अन्तिम पहुँच २०२०-०५-०५।
- ↑ "Mahabharat Chapter 6 - Birth of Pandavas and Kauravas", मूलबाट २४ सेप्टेम्बर २०१५-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ३ सेप्टेम्बर २०१५। अभिलेखिकरण २४ सेप्टेम्बर २०१५ वेब्याक मेसिन
- ↑ "The Mahabharata, Book 1: Adi Parva: Sambhava Parva: Section CXVII"।
बाह्य कडीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]
- महाभारतका पात्र र कथाहरू अभिलेखिकरण २०१०-०१-१७ वेब्याक मेसिन
| परम्परागत लेखक र वाचकहरू |  | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| १८ पर्वहरू (पुस्तक) | |||||||||
| राज्यहरू र जातिहरू | |||||||||
| मुख्य घटनाहरू | |||||||||
| पात्रहरू |
| ||||||||
| सम्बन्धित | |||||||||
