फुटबल विश्वकप

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
चित्र:Fifa world cup org.jpg
फीफा विश्वकप ट्रफी, जुन विश्वविजेतालाई १९७४ देखि प्रदान गरिदैं छ।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता थालनीको कथा अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघ -फिफा) सँग जोडिएको छ भने फिफाको किस्सा विभिन्न देशमा स्थापना भएका राष्ट्रिय फुटबल संघहरूको विकाससित। सन् १८६६मा विश्वको पहिलो राष्ट्रिय फुटबल संघको रूपमा 'इङ्ग्ल्याण्ड फुटबल एसोसिएशन' -एफए) गठन भइसकेको थियो। केही वर्षपछि अरू देशहरूमा पनि धमाधम राष्ट्रिय फुटबल संघहरू स्थापना हुन थाले। यसरी फुटबल खेल र त्यसका राष्ट्रिय संघहरूको विस्तार हुँदै गएपछि एउटा अन्तराष्ट्रिय फुटबल संघको आवश्यकता सर्वत्र महसुस हुन थाल्यो। यही खाँचोको निकास खोज्ने क्रममा फ्रान्स, बेल्जियम, नेदरल्याण्ड्स, डेनमार्क, स्पेन, स्वीडेन र स्वीट्जरल्याण्ड्समेत सात देशका प्रतिनिधि फ्रान्सको राजधानी पेरसिमा भेला भए । यही भेलाले २९ मे १९०४मा फुटबलको सर्वोच्च संस्था 'अन्तराष्ट्रिय फुटबल महासंघ' -फेडरेसन इन्टरनेशनल डे फुटबल एसोसिएशन, फिफा)को औपचारकि गठन गर्‍यो । इङ्ग्ल्याण्ड दुई वर्षपछि फिफा सदस्य बन्यो । त्यसपछि अरू देशहरू पनि धमाधम यसको सदस्य हुने क्रम चल्यो, जुन अद्यापि जारी छ। अहिले दुई सयभन्दा बढी देश फिफा सदस्य छन्। नेपाल सन् १९७०मा फिफाको पूर्ण सदस्य बनेको थियो।

विश्व कप फुटबल प्रतियोगिताको थालनीको श्रेय आधुनिक ओलम्पिक खेलकूद प्रतियोगिताको सफल सुरूवातलाई जान्छ। सन् १९००मा भएको दोस्रो ओलम्पिक खेलकूदमा फुटबल पहिलोपटक समावेश गरएिको थियो। ओलम्पिक फुटबलको सफलताले उत्साहित भएका फिफा पदाधिकारीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता ओलम्पिकको घेराभित्र सीमित राख्न नहुने निष्कर्ष निकाले। छलफल चल्दै जाँदा अन्ततः २६ मे १९२८मा बसेको फिफा एम्स्टर्डम कङ्ग्रेसले युगान्तकारी निर्णय गर्‍यो, हरेक चार-चार वर्षको अन्तरालमा फिफा सदस्य देशहरूबीच विश्व कप प्रतियोगिता आयोजना थाल्ने र पहिलो विश्व कप सन् १९३०मा गर्ने। अनि अर्को वर्ष, सन् १९२९को बार्सिलोना फिफा कङ्ग्रेसले यो ऐतिहासिक जिम्मेवारी पूरा गर्ने दायित्व उरूग्वेलाई प्रदान गर्‍यो। फलस्वरूप, राजधानी मोन्टेभिडियोमा एक लाख दर्शक अट्ने नवनिर्मित रंगशाला स्तादियो देल सेन्टेनारयिोमा आईतबार १३ जुलाई १९३०मा फ्रान्स र मेक्सिकोबीच पहिलो विश्व कपको पहिलो म्याच विधिवत् उद्घाटन खेलको रूपमा सम्पन्न भयो।

पहिलो विश्वकप आयोजना हुँदा फिफा सदस्य देशसंख्या जम्मा ४१ थियो। त्योबेला छनोट चरण प्रतियोगिता पनि भएको थिएन । तसर्थ, विविध कारणले गर्दा पहिलो विश्व कप प्रतियोगितामा केवल १३ देश सहभागी भएका थिए। तर दोस्रो विश्वकपमा भने सदस्य देशको संख्या धेरै भएकोले उनीहरूबीच छनोट चरण प्रतियोगिता गराइएको थियो। र, फाइनल प्रतिस्पर्धाका लागि १६ देश छनोट भएका थिए। त्यसपछि लामो समयसम्म छनोट चरण र त्यही १६ देशबीच नै फाइनल स्पर्धा हुने प्रचलन रहँदै आयो। तर सदस्य संख्या र स्तर बढ्दै गएको तुलनामा त्यो संख्या कम महसुस हुन थाल्यो । फलतः सन् १९८२को बाहौं विश्व कपदेखि यसलाई बढाएर २४ देश पुर्‍याइयो। पुनः १९९८को १६ औं संस्करणदेखि विश्व कप उपाधिको फाइनल चरणमा भिड्न पाउने देशको संख्या ३२ पुर्‍याइएको हो। हाललाई यही संख्या कायम राखिएको छ।