भारत रत्‍न

भारत रत्न
सम्मान की जानकारी
प्रकार	नागरिक
श्रेणी	सामान्य
स्थापना वर्ष	१९५४
अंतिम अलंकरण	२००८
कुल अलंकरण	४१
अलंकरणकर्ता	भारत सरकार
विवरण	सूर्यको प्ल्याटिनम छवि को साथ भारत रत्न देवनागरी लिपिमा खोपिएको, एउटा पीपलको पातमा
प्रथम अलंकृत	सर्वपल्ली राधाकृष्णन
अंतिम अलंकृत	पं.भीमसेन जोशी
सम्मान श्रेणी
कोही छैन ← भारत रत्न → पद्म विभूषण

भारत रत्न भारतको सर्वोच्च नागरिक सम्मान हो। यो सम्मान राष्ट्रिय सेवाको लागि दिइन्छ। यी सेवाहरूमा हुन् कला, साहित्य, विज्ञान वा सार्वजनिक सेवा। यस सम्मानको स्थापना २ जनवरी, १९५४मा भारतका तत्कालीन राष्ट्रपति श्री राजेंद्र प्रसादद्वारा गरिएको थियो। अन्य अलंकरण कै समान यस सम्मानलाई पनि नामको साथ पदवीको रूपमा लिइंदैन। प्रारम्भमा यस सम्मानला मरणोपरांत दिने प्रावधान थिएन, यो प्रावधान १९५५मा जोडिएको हो। पछि यो १० व्यक्तिहरूलाई मरणोपरांत प्रदान गरियो।

अन्य प्रतिष्ठित पुरस्कारहरूमा पद्म विभूषण, पद्म भूषण र पद्मश्री,को नाम लिन सकिन्छ।

पदक

मूल रूपमा यस सम्मानको पदकको डिजाइन ३५ मिमि गोलाकार स्वर्ण मैडल थियो। जसमा अगाडिपटि सूर्य बनाइएको थियो, माथि भारत रत्न लेखिएको थियो, र तल फूलको माला थियो। र पछाडिपटि राष्ट्रिय चिह्न र मोटो थियो। तर यस पदकको डिजाइन बद्लेर तांबाको बनेको पीपलको पातमा प्लेटिनमको चम्किलो सूर्य बनाइयो। जसको मनिपटि चाँदीमा भारत रत्न, र यो सेतो फीतामा गलामा लगाइन्छ।

सम्मानित व्यक्तित्व

चित्र:Bharat ratna.jpg

भारत रत्न पदक

क्रम	वर्ष	नाम	जीवन
१.	१९५४ -	डाक्टर सर्वपल्ली राधाकृष्णन	(५ सितंबर, १८८८ – १७ अप्रिल, १९७५)
२.	१९५४ -	चक्रवर्ती राजगोपालाचारी	(१० डिसेम्बर, १८७८ - २५ डिसेम्बर, १९७२)
३.	१९५४ -	डाक्टर चन्‍द्रशेखर वेंकटरमण	(७ नोभेम्बर, १८८८ - २१ नोभेम्बर, १९७०)
४.	१९५५ -	डाक्टर भगवान दास	(१२ जनवरी, १८६९ - १८ सितंबर, १९५८)
५.	१९५५ -	सर डा. मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या	(१५ सितंबर, १८६० - १२ अप्रिल, १९६२)
६.	१९५५ -	पं. जवाहर लाल नेहरू	(१४ नोभेम्बर, १८८९ - २७ मई, १९६४)
७.	१९५७ -	गोविंद वल्लभ पंत	(१० सितंबर, १८८७ - ७ मार्च, १९६१)
८.	१९५८ -	डा. धोंडो केशव कर्वे	(१८ अप्रिल , १८५८ – ९ नोभेम्बर, १९६२)
९.	१९६१ -	डा. बिधन चंद्र रय	(१ जुलाई, १८८२ - १ जुलाई, १९६२)
१०.	१९६१ -	पुरूषोत्तम दास टंडन	(१ अगस्ट, १८८२ - १ जुलाई, १९६२)
११.	१९६२ -	डा. राजेंद्र प्रसाद	(३ डिसेम्बर, १८८४ - २८ फेब्रुअरी, १९६३)
१२.	१९६३ -	डा. जाकिर हुसैन	(८ फेब्रुअरी, १८९७ - ३ मई, १९६९)
१३.	१९६३ -	डा. पांडुरंग वामन काणे	(१८८०-१९७२)
१४.	१९६६ -	लाल बहादुर शास्त्री	(२ अक्टोबर, १९०४ - ११ जनवरी, १९६६), मरणोपरान्त
१५.	१९७१ -	इंदिरा गाँधी	(१९ नोभेम्बर, १९१७ - ३१ अक्टोबर, १९८४)
१६.	१९७५ -	वराहगिरी वेंकट गिरी	(१० अगस्ट, १८९४ - २३ जून, १९८०)
१७.	१९७६ -	के. कामराज	(१५ जुलाई, १९०३ - १९७५), मरणोपरान्त
१८.	१९८० -	मदर टेरेसा	(२७ अगस्ट, १९१० - ५ सितंबर, १९९७)
१९.	१९८३ -	आचार्य विनोबा भावे	(११ सितंबर, १८९५ - १५ नोभेम्बर, १९८२), मरणोपरान्त
२०.	१९८७ -	खान अब्दुल गफ्फार खान	(१८९० - २० जनवरी, १९८८), प्रथम गैर-भारतीय
२१.	१९८८ -	एम जी आर	(१७ जनवरी, १९१७ - २४ डिसेम्बर, १९८७), मरणोपरान्त
२२.	१९९० -	डा. भीमराव रामजी आंबेडकर	(१४ अप्रिल, १९८१ - ६ डिसेम्बर, १९५६), मरणोपरान्त
२३.	१९९० -	नेल्सन मंडेला	(१८ जुलाई, १९१८), द्वितीय गैर-भारतीय
२४.	१९९१ -	राजीव गांधी	(२० अगस्ट, १९४४ - २१ मई, १९९१), मरणोपरान्त
२५.	१९९१ -	सरदार वल्लभ भाइ पटेल	(३१ अक्टोबर, १८७५ - १५ डिसेम्बर, १९५०), मरणोपरान्त
२६.	१९९१ -	मोरारजी देसाई	(२९ फेब्रुअरी, १८९६ - १० अप्रिल, १९९५)
२७.	१९९२ -	मौलाना अबुल कलाम आजाद	(११ नोभेम्बर, १८८८ - २२ फेब्रुअरी, १९५८), मरणोपरान्त
२८.	१९९२ -	जे आर डी टाटा	(२९ जुलाई, १९०४ - २९ नोभेम्बर, १९९३)
२९.	१९९२ -	सत्यजीत रे	(२ मई, १९२१ - २३ अप्रिल, १९९२)
३०.	१९९७ -	अब्दुल कलाम	(१५ अक्टोबर, १९३१)
३१.	१९९७ -	गुलजारी लाल नंदा	(४ जुलाई, १८९८ - १५ जनवरी, १९९८)
३२.	१९९७ -	अरुणा असाफ अली	(१६ जुलाई, १९०९ - २९ जुलाई, १९९६), मरणोपरान्त
३३.	१९९८ -	एम एस सुब्बुलक्ष्मी	(१६ सितंबर, १९१६ - ११ डिसेम्बर, २००४)
३४.	१९९८ -	सी सुब्रामनीयम	(३० जनवरी, १९१० - ७ नोभेम्बर, २०००)
३५.	१९९८ -	जयप्रकाश नारायण	(११ अक्टोबर, १९०२ - ८ अक्टोबर, १९७९), मरणोपरान्त
३६.	१९९९ -	पं. रवि शंकर	(७ अप्रिल, १९२०)
३७.	१९९९ -	अमृत्य सेन	(३ नोभेम्बर, १९३३)
३८.	१९९९ -	गोपीनाथ बोरदोलोई	(१८९०-१९५०) , मरणोपरान्त
३९.	२००१ -	लता मंगेशकर	(२८ सितंबर, १९२९)
४०.	२००१ -	उस्ताद बिस्मिल्ला ख़ां	(२१ मार्च, १९१६ - २१ अगस्ट, २००६)
४१.	२००८ -	पं.भीमसेन जोशी	(४ फेब्रुअरी, १९२२ - )

बाहिरी कडिहरू

• भारत रत्न सम्मानित मानिसहरूको सूची (अङ्ग्रेजीमा)
• भारत रत्न पुरस्कार फिर्ता दिएको एउटा उदाहरण (अङ्ग्रेजीमा)