मनसा देवी

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
Jump to navigation Jump to search
मनसा देवी { विषहर माता }
नागों ,वंश, मातृत्व और विष की देवी ; सभी इच्छापूर्ण करने वाली देवी , शिव और पार्वती की पुत्री
Manasa Devi.jpg
भगवान शिव और माता पार्वती की पुत्री , मनसा देवी, विषहर मां
अन्य नामनागकन्या, रुद्रांश, विषहर , नागेश्वरी , रक्ताम्बरी, मुकुटेश्वरी , विषेश्वरी
देवनागरीमनसा देवी, विषहर महारानी
संस्कृत उच्चारणMānasā
आबद्धदेवी , शक्ति
वासस्थानकैलाश , नाग लोक
हतियारत्रिशूल, चक्र, पाश, खड्ग, सर्प, शंख, वर मुद्रा, अभय मुद्रा
Symbolनाग और नागिन का जोड़ा
पत्नीजरत्कारु
Siblingsगणेश , अशोकसुन्दरी , ज्योति , कार्तिकेय , अय्यपा
Offspringआस्तिक
बहानकमल , हंस , सिंहासन

मनसा देवी भगवान शिव र माता पार्वतीकी छोरी हुन्। उहाँ टाउको बाट उत्पन्न भएको हो, जसको कारण उनले नाम मनसा पाए। महाभारतका अनुसार उनको वास्तविक नाम जारतकरु हो र उनको पति एउटै नाम महर्षि जरतकरु र छोरा आस्तिक हुन्। उहाँका भाइबहिनी गणेश जी, कार्तिकेय जी, देवी अशोकसुन्दरी, देवी ज्योति र भगवान अय्यापा हुन्, उनीहरुको प्रसिद्ध मन्दिर एक शक्तिपीठमा हरिद्वारमा स्थापित छ। [१] जब समय आयो, भगवान शिवले आफ्नी छोरी को जराटकरु संग बिहे गर्नुभयो र उनीहरुको कोख बाट एक आश्चर्यजनक छोरा को नाम आस्तिक राखियो। विश्वासीले सर्पको वंशलाई विनाशबाट बचायो। मनसा शिवकी छोरी हुन्, राजा नहुश उनको जीउ हो। उनका ठूला भाइहरु भगवान कार्तिकेय र भगवान अय्यपा र उनकी ठूली बहिनीहरु देवी अशोकसुन्दरी, र देवी ज्योति हुन्। भगवान गणेश उनको कान्छो भाइ हो। यो कथा को पूरा समर्थन यो लेख मा दिइएको छ, जो मा मनसा देवी को पौराणिक कथा हो।

मूल[सम्पादन गर्ने]

मनसा देवी

त्यहाँ ग्रीस मा मनसा नाम को एक देवी को एक सन्दर्भ छ। [२] उनी शिव र पार्वती र विष को देवी को रूप मा पनि मानिन्छन्। १४ औं शताब्दी पछि, उनीहरु शिव को परिवार जस्तै मन्दिरहरुमा आत्मसात गरियो। यो एक लोकप्रिय मान्यता हो कि उनले हलाहल विष पिएर शिवलाई बचाए, तर यो पनि भनिन्छ कि मनसाको जन्म समुन्द्र मन्थन पछि भएको थियो। [३]

विष को देवी को रूप मा, उनी झारखण्ड, बिहार र बंगाल मा महान धूमधाम संग पूजा गरिन्छ। हिन्दी र बंगाली क्यालेन्डर अनुसार, भदो को महिना भर मा उनको प्रशंसा गरिन्छ। ।

उनको सात नाम जप गरेर सर्प को कुनै डर छैन। यी नामहरु यस प्रकार छन्: जराटकरु, जगद्गौरी, मनसा, सिद्धयोगिनी, वैष्णवी, नागभागिनी, शैवी, नागेश्वरी, जारतकरूप्रिया, आस्तिकमाता र विशारी।

रूप[सम्पादन गर्ने]

मनसा देवी एक विश्वास, १० औं शताब्दी पाल राजवंश, बिहार धारण।

मनसा देवी मुख्यतया सर्पले ढाकिएको छ र कमल मा विराजमान छ, 7 सर्प सधैं उनको सुरक्षा मा उपस्थित छन्। धेरै पटक देवी को चित्रहरु र भित्तिचित्र मा उनी एक बच्चा जसको साथमा उनको काख मा देखाइएको छ, त्यो बच्चा एक आस्तिक, देवी को छोरा हो। [४]

किस्सा[सम्पादन गर्ने]

महाभारत[सम्पादन गर्ने]

पाण्डु राजवंशमा, एक पाण्डव, धनुर्धारी अर्जुन र उनकी श्रीमती सुभद्रा, जो श्रीकृष्णकी बहिनी हुन् , का एक छोरा अभिमन्यु थिए , जो महाभारतको युद्धमा मारिएका थिए। अभिमन्युका छोरा परीक्षित थिए, जो तक्ष सर्पको टोकाइबाट मरे। [५] परीक्षितका छोरा, जनमेजय, आफ्ना भाइहरु संग मिलेर नाग जाति को विनाश को बदला मा नागेशी यज्ञ गरे। शिवपार्वती ले आफ्नो छोरी मनसा विवाह गरे र उनको छोरा आस्तिक ले नागहरुलाई यज्ञ बाट बचाए। [६]

राजा युधिष्ठिरले माता मनसाको पूजा पनि गरे जसको फलस्वरूप उनी महाभारतको युद्धमा विजयी भए। एक भव्य मन्दिर सालवन गाउँ मा बनाइएको थियो, जहाँ युधिष्ठिर पूजा गरे। [७]

पुराण[सम्पादन गर्ने]

त्यहाँ विभिन्न पुराण मा मनसा को एक फरक किंवदंती छ। पुराणहरुमा यो भनिएको छ कि उनी शिव को मन बाट जन्मेका थिए र मनसा कुनै विष भन्दा शक्तिशाली थियो, त्यसैले ब्रह्माले उनको नाम विषहरी राखे।

विष्णु पुराण[सम्पादन गर्ने]

विष्णु पुराण को चौथो भाग मा, एक नागकन्या को वर्णन छ, जो पछि मनसा को रूप मा परिचित भयो।

ब्रह्मवैवर्त पुराण[सम्पादन गर्ने]

ब्रह्मवैवर्त पुराण मा, एक नागकन्या थिए जो शिव र कृष्ण को एक भक्त थिए। उनले धेरै युगहरु सम्म ध्यान गरे र शिव बाट वेद र कृष्ण मन्त्र को ज्ञान प्राप्त गरे, जो पछि कल्पतरु मन्त्र को रूप मा लोकप्रिय भयो। पुष्कर मा तपस्या गरे पछि, त्यो केटी कृष्ण को दर्शन थियो र उहाँ बाट सधैं को लागी पूजा गर्ने वरदान प्राप्त भयो।

मंगलकाव्य[सम्पादन गर्ने]

मंगलकाव्य १३ औं र १ 18 औं शताब्दीमा बंगालमा लेखिएको कविता हो, जुन धेरै देवताहरुको सन्दर्भमा लेखिएको छ। विजयगुप्तको मनसा मंगल कविता र विप्रदास पिल्लेको मनसविजय (१४ 95 ५) मनसाको जन्मको विवरण बताउँछन्।

मनसविजयका अनुसार वासुकी नागकी आमाले एक केटीको मूर्ति बनाउनुभयो, जो शिवको वीर्य छुने बित्तिकै सर्प युवती बनिन्, जसलाई मनसा भनिन्छ। जब शिवले मनसालाई देखे, उनी मोहित भए, तब मनसाले भनिन् कि उनी उनकी छोरी हुन्, शिव मनसा संग कैलाश गए। जब माता पार्वतीले मनसा लाई शिव संग देखेकी थिइन्, उनले चण्डी को रूप धारण गरे र उनको दिव्य आँखा संग मनसा को एक आँखा जलाए। यो मनसा थियो जसले शिवलाई हलहल विष बाट मुक्त गर्यो।

मन्दिर[सम्पादन गर्ने]

मनसा देवी मन्दिर, हरिद्वार[सम्पादन गर्ने]

मनसा देवी मन्दिर, हरिद्वार।

यो मन्दिर धेरै प्रसिद्ध छ र हरिद्वार बाट 3 किमी को दूरी मा स्थित छ। [८] यहाँ माता शक्तिपीठ मा स्थापित दु: ख हटाउँछ। यहाँ ३ वटा मन्दिर छन्। यहाँ एउटा रूखमा एउटा सूत्र बाँधिएको छ, तर मन्त्र पूरा भएपछि, यो सूत्र निकाल्नु आवश्यक छ। [९] [१०]

यो मन्दिर बिहान ८ देखि साँझ ५ बजेसम्म खुल्ला रहन्छ। मन्दिर को ढोका दिउँसो १२ देखि २ सम्म २ घन्टा को लागी बन्द गरीन्छ, जसमा मा मनसा को मेकअप र आनन्द लिन्छ। त्यहाँ मन्दिर परिसर मा एउटा रूख छ जसमा भक्तहरु एक पवित्र धागा बाँधेर आफ्नो इच्छा को पूर्ति को लागी।

मनसा देवी मन्दिर, पंचकुला[सम्पादन गर्ने]

मनसा देवी मन्दिर नजिक पटियाला मन्दिर।

माता मनसा चण्डीगढ नजिक पंचकुला मा बसेर दु: ख हटाउँछन्। यहाँ हरेक बर्ष नवरात्री मा एक भव्य मेला आयोजना गरिन्छ, यो १०० एकड मा फैलिएको एक विशाल मन्दिर हो। यो मन्दिर १८११-१८१५ को बीच राजा गोलासिह द्वारा बनाइएको थियो। [११]

यातायात सुविधा[सम्पादन गर्ने]

चण्डीगढ बस स्ट्यान्ड बाट १० किलोमिटर र पचकुला बस स्ट्यान्ड बाट ४ किलोमिटर, मनसा देवी मन्दिर बस वा अटो रिक्शा बाट पुग्न सकिन्छ।

नवरात्रि को दिनहरुमा, यात्रुहरु को आगमन को लागी यो विशेष व्यवस्था चण्डीगढ यातायात द्वारा बनाईएको हो, यदि तपाइँ मानिसहरु रेल द्वारा यात्रा को बारे मा सोच रहे हो, तब यो पनि यसको लागी एक उचित व्यवस्था हो। तपाइँ सधैं यो चंडीगढ़-कालका रेल लाइन पाउनुहुनेछ।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. मनसा देवी मंदिर हरिद्वार वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१४-०६-०६ मिति मनसा देवी नागों की देवी हैं, उनका मुख्य मंदिर हरिद्वार में है जो शक्तिपीठ पर स्थापित है। नवरात्रि को यहाँ बहुत भीड़ लगती है तथा तीर्थ के साथ ही यह पर्यटन स्थल भी है जो मन में शांति का अनुभव कराने वाला है।
  2. The Knossos Labyrinth वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २ जुलाई २०१४ मिति A New View of the Palace of Minos at Knossos
  3. "माता मनसा देवी मंदिर का इतिहास क्या आप जानते हैं, पौने दो सौ साल पहले हुआ मंदिर का निर्माण", punjabkesari, २०१७-०३-२८, अन्तिम पहुँच २०२१-०७-३१ 
  4. मुनि आस्तिक वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१५-०९-२३ मिति इन्होनें ही जन्मेजय के सर्पेष्ठी यज्ञ से सर्पों की रक्षा की थी तथा ये मनसा के पुत्र थे।
  5. परीक्षित वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१४-०६-०६ मिति ब्रजडिस्कवरी
  6. नागकुल वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१४-०६-०६ मिति, इस पृष्ठ में नागकुल का वर्णन है तथा द्वितीय कुल में वासुकि का वर्णन है
  7. "सालवन का प्रसिद्ध मंदिर", मूलबाट ६ जून २०१४-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ६ जून २०१४ 
  8. मनसा देवी मंदिर हरिद्वार वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१४-०६-०७ मिति गूगल प्लस
  9. मनसा देवी मंदिर वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१४-०६-०६ मिति हरिद्वार उत्तरांचल
  10. मनसा देवी मंदिर वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१४-०६-०६ मिति भारत डिक्शनरी
  11. पंचकुला, चंडीगढ़ वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१४-०६-०६ मिति मनसा मंदिर

बाह्य लि्क[सम्पादन गर्ने]