अङ्गिरस गोत्र

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search

अङ्गिस नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी सेढाईकन्यकुब्जी ब्रम्हाण(कुमाई) हरूको एक गोत्र हो । हिन्दू मान्यता अनुशार अङ्गिरस नामका ऋषिलाई यो गोत्रका गोत्र प्रवर्तक मानिन्छ ।ऋषि अंगिराः कराई आकारको लम्जुङ्ग र गोरखाको चेपेनदी मुहानमा रहेको छ । जहाँ सेढाईका गोत्र गुरु ऋर्षि अंगिरा तपलिन थिए। यही हिमवत खण्डमामा प्रकृतीक मनोरम छनकसहितको पहाड नै कराई आकरको हिउमा सधै ढाकिने क्षेत्र छ । जुन दुधपोखरी तिर्थस्थल हो भारतबर्षको उत्तर खण्ड संक्षिप्त इतिहासमा बर्णित छ । १ अंगिरस गोत्र थर प्रवर : जोशी, सेढाई, शौनक,टण्डन जोशी, सेढाई,टण्डन,शौनकका गोत्रगुरु अंगिरा रहेको देखिन्छ।अङ्गिस,सप्तऋषि मध्येका ब्रम्हाको मुखारविन्द बाट उत्पति भएका ऋषि भएको बुझिन्छ ।सेढाईं देश,स्थानहरूका गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी ओउम्कार ब्रम्हाणको गोत्र रित जनाएका छनु । हिन्दूकर्मका कन्यकुब्जि कुमाइले अङ्गिरस ऋषिलाई अंगिरस ःजोशी, सेढाई,गोत्रका गोत्र प्रवर्तक मानिन्छ । यिनिहरुको विश्वकर्म पछि अंगिरा जयन्ती मानी वेद बेदाङ्ग अनुसार जगमा पुजा आजा माने हुन्छ ।जोशी, सेढाई, शौनक जातीले कुलायन पूजा विजय दशमिमा टिका जमराले गरेका देखिन्छ ।तरमुख्य हिन्दु पर्व संगै हुदा कोही भाईले न्वगी खादा द्धवादशीमा पुजा,बढाईनै धरेको हुदाँ सिलाई,सेढाञी थर एक गराई सेढाई लेखि वंशावली पुस्ता खोज बिन सेढाई बन्धु सबलाई जुटाई विश्ब भर र नेपाली कुल,पूजा,संस्कार सद्र्धाम चढाई गरिदै एकता छ सेढाईमा लाग्नु श्रेयष्कर छ । भिन्न गोरील,वायू,देवी पुजी आएकोमा सबै भाई एकताले हरेक कला धर्म,संस्कारको लिएर सेढाईले नव बर्ष बैषाखी बुद्धपूर्णिमाको अधिल्लो दिन ,बलि दिई वा नरिवल फूल प्रसाद नैबेद्य दिई गर्न सकिन्छ ।नृरंिसह चर्तुदशि,कालिका,कुलायन थानमा जुटी घर परिवार,मिठा पकवान,फलफूल भाई बन्धुमा बाँडी गोत्रीय सब जनमा,सेल पूवा,खानपिन हृष्ट पुष्ट,जन,जीव,स्थानीय एकतामा जगाउनु पर्छ ।बिहे,पुत पुत्रि बढाई,श्रीबृद्धि सबैमा भोग दिने र बलि नदिने स्वईच्छामा चेतना फैलाउनु सबले धेरै दाज्यूभाई चेलिवेटि जुटाई कुल पुज्न,गर्न राम्रो हुन्छकी ल,गाउ घर ब्यूझाउने र मदिर,मांस,धुम्रपान त्यागि सन्तान,खेतीपाती,छोरी बुहारी मृदुभाषी आरोग्या बनि रमाउ ।सेढाई पूर्खाहरुको पुस्तक ज्ञान रचना राजीव लोचन जोशिको खोज विनमा छ,यज्ञ प्रसाद सेढाईको तिलाञ्जली शोककाव्य सेढाई happy,Happy पेजमा संरक्षित छ।यो पूर्खाको शुभकामना बन्धु एकता अमर राखि एकैखाले संस्कार कला धर्ममा जानु पर्छ ।

ऋषि अंगिरा ः १

कराई आकारको लम्जुङ्ग र गोरखाको चेपेनदी मुहानमा । हाम्रा गोत्र गुरु ऋर्षि अंगिरा तपलिन थिए,हिमवतमा ।। प्रकृतीक मनोरम पहाड छ कराई आकरको हिउको क्षेत्र । दुधपोखरी तिर्थस्थल हो भारतबर्षको उत्तर खण्ड संक्षिप्त ।। १

ऋषि अंगिरा ः २ ऋषियुगमा जन कामवृतिले इन्द्रिय मन शुद्धि सेच छैन केही । उही शुद्ध चेतनलाई भूणर््ा ठनी काम भावले गरे शुसोभित यही ।। जीज जीवात्मा नचाहेर अभावैमा निर्दयी पापी क्रोधि र लोभी । शत्रु राँग द्धेषका वशिभूत पारिए आगिराले देखि अवरोध हानी ।।१।।

ति स्वार्थमा वाणिले प्राकृतिक गुण दमन किन गर्ने स्वाभाव । कत्र्तव्य पालन गर,सकाम ज्ञानले ब्रम्हावाणि फैलाई त दवाव ।। त्यागि आलस्य लाभ ईच्छा सर्मपण गर ईश भक्ति जन सहश । परोपकार गर जनको माोह,इन्द्रिय तृप्ति त्याग लोभको दुर्दहा ।।२।।

अहंकार झुठ अनासक्ता हुदाँ उठे विद्धावान ती ऋषिमहर्षि । ज्ञानले आत्मा जगाउ,छ वर्णशंकर प्राणिको हितकारी ऋषि ।। जन आत्माले नित्य कत्र्तव्य कर्म शिप कौशल प्रविधि समेटी । जगाई विश्वकर्म शिक्षा दिप,दिए जीवात्मामा आगिंराले भेटि ।।३।।

ज्ञान धरि निर्वाण कर्मको लालन पालन शिक्षाले जन तृप्त । जीवचक्रको बाच्ने बचाउने आत्मासाक्षत्कार दिएनी अतृप्त ।। खोजी रोपी अन्न,बर्षा पलित यज्ञकर्मले बनिबूतोमा गुजारा । सिकि डोको,नाम्लो प्रविधि सर्बव्यापि जन ब्रम्हामय हराभरा ।।४।।

स्वामी प्रजापति ब्रम्हाकै निगाहामा विष्णुले यज्ञ वाणि पाए । उहि हितकारी यज्ञले अन्न बर्षा गरि संसारमा जात थमाए ।। कर्म तोकिए युगौ चलेका कामलाई जनत्याग सन्यास नलिनु । आत्मासाक्षत्कार गराए अांगिरा ऋर्षिले धेरै जन नअलमलिनु ।।५।।

ब्रम्हाको बणि हुदा ती अांगिरा डर क्रोध अशक्ति मुक्त मनका । ज्ञान द्रष्टा त्यागि घृणा ज्ञानले व्यप्त शुभ र स्थिरप्रज्ञा जनका ।। देखे बिषयमा आशक्त कामले क्रोध मोह स्मंरण जन बुद्धिविनास । हटााई द्धेष जनको आत्मा शुद्धि गरि ध्यान यज्ञ तप बुद्धि सन्यास ।।६।।

रोकि मोहरुप घनाजंगलको झण्झटमा विरक्ति हराउदै भाषाले । दिव्य चेतना बढाए धर्मि समाज सदभाव् बच्ने जनको आशाले ।। उहि चेतना पूर्खालाई जीव म धाराण गरि नमन बन्धना गर्नाले । कोही अवगुण कत्र्तव्य कर्ममा सेवा धरे म, विमुक्त नमन गर्नाले ।।७।।

अङ्गिरस ः<refऋग्वेद</ref>शतपथ ब्राह्मण</ref> (नोट ः सं लेखिएको स्रोतको लागि) '

अंगिरसको जन्म अंगिरावाट भएको मत दिए जैमिनीय ब्राह्मणले । (सं ऋग्वेद पद ३।२६३) निस्क्रिया अंंगमा आगो समान रहने रस नै यी अंगिरस भैदिनाले ।। प्राण(आत्मा) अंगको रस हो मित्र प्राणि दिव्य नै भक्तिमा पाउछ । (सं शतपथ ब्राह्मण १४।४।१।२१) सम्पूर्ण नित्य कर्म पूजा, आरोग्यता सेढाईजन ब्रम्हाणले पाउछ ।।१।।

कुनै बेला अङ्गिरस र आदित्य स्वर्ग जानेमा प्रतिस्पधि गरे । अङ्गिरस त म स्वर्ग जाने भन्दै निरन्तर अगाडी बढि रहे ।। ती अदित्य उनलाई छोडि पहिल्यै दिनमा स्वर्ग पुगि गए । त्यसैले त आदित्यले अंगिरसलाई नमान्ने पृथ्विमा गराए ।। क ।।

पुगी स्वर्ग धीर अंगिरस,आचरमा स्र्र्विर्गय आननदी भए । दिव्य सेतो घोडा समान सूर्यलाई पाई खुसि भै रही मन । सिह स्वरुप देखि अंगिरासले पृथ्विलाई फिर्ता गरि कन । तृप्ति थियौ प्रतिस्पर्धा,दम्भ राग थिएन निजै सर्जक तन ।। २।। (सं ऐतरेय ब्राह्मण ६।३५ इत्यादि )

बुझ अंगिरस सर्वाङ्गीण साधनाका रूप हो,उस्को पक्ष न छ । प्रत्येक प्राण को साथमा लिएर हिड्ने यहि यज्ञ हो,मन छ ।। पुनः यज्ञ साधानको चाहना पुगी अर्को दिनमा साधना हुन्छ । अनुग्रहित,आदित्य साधानाले उत्तर र अङ्गिरस दक्षिण पक्ष बस्दछ ।।३।। (सं जैमिनीय ब्राह्मण २।३६६)

पुराणमा ५ अङ्गिरसको छ ढोका उत्तर,५दक्षिणमा साधनाका लागि छ । (सं गोपथ ब्राह्मण १।२।१८) पृथ्विी आदित्यको पद भयो, अङ्गिरालाई त अङ्गिरसको पुत्र नै भन्दछ ।। (सं मुण्डकोपनिषद १।१।२०) साक्षत ब्रह्माको ब्रह्मविद्याको उद्घाटन अथर्वालाई,अथर्वाले अङ्गिराको दिए । अङ्गिराले भारद्वाजलाई,पुनः भारद्वाज ने अङ्गिरस लाई पाणि(शिक्षा) लिए ।।४।।

शिक्षा परिशिलनता अङ्गिरसलाई परा र अपरा विद्या भनि सुजाई दिए । अव त भरद्वाजको मनका असल प्रतीक मानि पाणि ग्रहण गरि लिए । यहा त ब्रह्मविद्याले पर चेतना की ५ क्रमिक अवस्था अस्ति, भाति । प्रिय, नाम वा रूपको परिशिलन र पाणि ग्रहण लिने यावत विद्यार्थी ।।५।। (स मुण्डकोपनिषद ३।२।८ )

उही अब फेरि अङ्गिरसरद्धारा नाम र रूप त्याग्ने उपदेश दिएका थिए । (स ंगोपथ ब्राह्मण १।३।१९० फलत आफनोआत्मालाई लीन गराई अरु वह अथर्वा बनिनु, धैर्य गर्दथे ।। जस्ले स्वयं र अर्काको नामको परित्याग गर्छ,रहि जगत जतत्माता धर्छ । आफनो चेतनाको दोस्रोको चेतनामा लीन गराउछ , उहि अङ्गिरस हुन्छ ।। (सं गोपथ ब्राह्मण १।२।२४ ) बुझ लोक इशमा आउेम अथर्वण गर्न जान्नु सदा हित आन्दले सुखि छ । निवृत पद जीबनको ईहलिला फेरी उ त्यो प्रवृत्ति अङ्गिरस भै जुनिबन्छ ।। ६।।

कोहि भन्छन् अथर्वा्ङ्गिरस र भृगु अङ्गिरसमा भृगुको जुन भजन गर्दछ । विर्सिएको अग्नि,पुराणांको अङ्गिरसमा रहने अग्निकै उ त (पुत्र)पुष्टि छ ।। (सं गोपथ ब्राह्मण १।५।२४ ० सबैै आदित्यको सामवेदका देवता मानि,वहां भृगु (अङ्गिरस, अथर्वरु )का अधिपति । चन्द्रमा,विद्युत भनि गरिने यज्ञमा ब्रह्मा नामक ऋत्विज हुनुहुन्छ जन ती ।।७।। (सं शतपथ ब्राह्मण ४।१।५।१ )

च्यवन ऋषि साथमा भार्गव र आङ्गिरस दुवै(स ंऋग्वेद १०।६२ तथा अथर्ववेद २।१२।४ ) बुझ सूक्तीको देवता । अङ्गिरस नै पित गण हुन पुराणमा जहां अङ्गिरसको सुरूपा (पति) भनियो त ।। ऋग्वेदमा आङ्गिरसमा विरूपा विशेषण आयो । (स ंऋग्वेद ३।५३।७, १०।६२।५० । त्यस्तै विरूप शब्दको अर्थ अन्तर्मुखी भैगयो ।।८।। ( ऋग्वेद १०।४७।६० )।

उषाकालमा अङ्गिरस्तमा विशेषणको प्रयोग पथ्य हुदै गयो । (सं ऋग्वेद ७।७५।१०) जो पथ्या भनि पुराणको मतमा अङ्गिरसकी श्रीमति भनियो ।। इन्द्रपनि अङ्गिरस को सहायतामा अङ्गिरस्तम बनउथे रच्दथे । (सं ऋग्वेद १।१००।४ ० ) अङ्गिरसले निजै, गाईको निवासस्थान गोत्र भनिदिनु भा थियो ।।९।। ( सं ऋग्वेद १।५१।३ )) ।

अङ्गिरस बुबाबाट यमका वर्धन भई, ( सं ऋग्वेद १०।१४।३) । अङ्गिरस तपस्य गाई सृष्टि भैगयो ।। (सं ऋग्वेद १०।१६९।२) ।

पुराणमा अङ्गिरसको आत्मा, आयु, मन, दक्ष, मद, प्राण, हविष्मान्ग छ यो । तीष्ट, ऋत र सत्यमा १० नाम छन,जस्मा रहेका वैदिक मन्त्र र कार्य छ । उनका कार्यंमा प्रकटहरु (सं ऋग्वेद ६।७३।१)पहिले बृहस्पति त हुनुहुन्छ ।। १०।।

साक्षत ब्रम्हा,ब्रम्ह्ँग्नी र बृहस्पतिको यहा आङ्गिरस पुत्र नै भनिएको हुन्छ । अश्विनलाई अङ्गिरस्वन्त भएर स्तोताको आह्वान गर्नेलाई बताइएको छ ।। (सं ऋग्वेद ८।३५।१४०। ) रही मरुद्गण सामगानंले अङ्गिरसको विविध विश्वरूप दिव्य बनाएको छ । (सं ऋग्वेद १०।७८।५० )। बुझौ कोहि शब्दको अन्तीम वेदले उहि मानुषी स्तरको प्रतीक बताउछ ।।११।। अंगिरामृत १

वास्ना हटाई अमृतमा वचन, ज्ञान दिने । दृढ,स्पष्ट तित्त्मा मन शाान्ति गराउने ।। पूर्णश्रद्धामा पूण्य,भक्ति बढाउने ज्ञान दिने । इश औलाई पथिकलाई आत्मा दर्शन गराउने ।। १

गूरु गोत्रीय,वेकार मूर्ख,समय खेर नफाल्नु । निश्चित नै विचारमा क्षण भरि पर्छ लाग्नु ।। आत्म चिन्तन परोपकार,समभाव र कल्याणि । चेत, ध्यान ,उपयोग शरिर टुटछ अवस्य मानि ।। २


आंगिरामृत २

ज्ञान योगभ्यासले हुन्छ मन भौतिक,मानसिक संयम र धन । समाधिनस्थ बनी दिव्य ज्ञान मन बुद्धिको परमात्मा लगना ।। मुक्ति,दिव्य इन्द्रिय आनन्द,इश एकाकर शुद्धि मनको स्वजन । भौतिक अवसान,निर्वाण उदयले आंगिरामृत हुन्छ जनजीवन ।।१।।

ब्रम्हाकै साक्षत वाणीले मनलाई इशको वर्णन गरिकन । मन चरण कमलमा लगाई एकचित्त आत्मा विचरण,जन ।। कर्मयोग हात सिद्धि र सफाई कर्णले गरि भक्ति श्रवणा ।। बाँचे,गन्ध नासिका घृतामृत जीव्रोमा गरि जुरेको भोजन ।।२।।

लेखे पदयात्रा ब्रम्हमय मन,मन्दिरमा शिर झुकाई प्रणाम् । स्वइच्छा अध्याय इशका दिव्य लिला,लेखन उनैको प्रमाण ।। छु म,गृहस्थ वर्णश्रममा आत्मा बोध चित्ता शान्तिको चेतना । दिई आंगिरा गोत्र गुरु विते वंश अभिभारले यी सन्तान जाान ।।३।।

खोजी,राखि मन समता र एकत्व स्थापित वाणी दिनेमा संभव । जिती जन्म मृत्यु स्थिर बुद्धि मोह रहित मन,ब्रम्हा एकता भाव ।। त्यागि भौतिक सुख आत्मा साक्षतकारले आंगिराले दिए सन्तान । छोडि भोग,विलास,मोह,कामनाले इशमा छु, खोजी सन्तती शान ।।४।।

नराखि प्रकृती गुणको आसक्ति कर्मले नै जीव,म ब्रम्हलीन भए । यज्ञ आध्यात्मिक कर्मले गृहस्थ काम,वासना मोह विमुक्तीमा रहे ।। कुलधर्मको रक्षा गरी,पतन अवन्नती गर्ने दुष्ट,मन,कला,धर्म नहुदै । गुरुशिष्य परम्परा दिए आगिराले वैदिक सन्तती छन् वंश त हास्दै ।।५।।


अंगिराः ऋषि ः

ऋग्वेदका प्रसिद्ध ऋषि अंगिरा ब्रह्माको मानष पुत्र,सप्तर्षि मध्येका एक थिए ।अंगिरा ऋग्वेदका ऋषि हुन,उनलाई भिक्षु अंगिरस पनि भनिन्छ । उनको पुत्र बृहस्पति देवताहरुकों गुरु थिए। ऋग्वेदका अनुसार, ऋषि अंगिराले सर्वप्रथम अग्नि उत्पन्न गरेका थीए ।ब्रह्माका मानस पुत्रां मध्ये एक ब्रह्म ऋषि अंगिराले वेदंको रचयिता चार ऋषिहरुमां संलग्न गरेको मानिन्छ । अंगिरा, भृगु, अत्रि आदि सप्तर्षिसंगै( ऋषिले)ं ज्ञान प्राप्त गरेको थिए । ऋग्वेदका अनुसार, ऋषि अंगिराले सर्वप्रथम अग्नि उत्पन्न गरे । अंगिराले धर्म र राज्य व्यवस्थामा धेरै काम गरे ।

पत्नी ः

उनकी पत्नी दक्ष प्रजापति की छोरी स्मृति (मतांतरद्धरा श्रद्धा) थीईन,ं उनैले वंशको विस्तार गरिन,त्यहि वंश विस्तार नै जात,थर गोत्र ऋषिको नाम र सन्तान वंश हुदै सेढाई आंंगिरस गोत्री रहेका हुन ?। देवगुरु बृहस्पतिलाई अंगिराको सन्तान मानिनछ,बृहस्पतिलाई अर्थशास्त्रको ज्ञान दिने गुरु उनैहुन । उनले ईन्द्रलाई दिएको उपदेशलाई वार्हस्पत्य अर्थशास्त्र भनिन्छ। अग्निदेवले उही बृहस्पतिको रूपमां जन्म लिएका थिए । बृहस्पति अंगिराका पुत्र थिए र उनी देवताकों गुरु रूपमां प्रसिद्ध भए । उतथ्य तथा महर्षि संवर्त पनी अंगिराका पुत्र हुन ं। उंनै वेदका ऋचाहरुमा साथ रहे,उनको नामबाट अंगिरा स्मृतिको रचना भयो ।

अंगिरा(स्मृति ः

अंगिरा(स्मृतिमां सुन्दर उपदेश तथा धर्म आचरणको शिक्षा प्रसस्त छ । अंगिरा स्मृतिमा बताए अनुसार कुश विनाको धर्मानुष्ठान, जल स्पर्श विनाको दान, संकल्प बिना मालाको संख्याहीन जप, यी सब निष्फल हुन्छन भनिएको छ ं।

अंगिरामृत ः

हरि प्रसाद सेढाईद्धारा ज्ञान संकलित अकविताको संगालो,जस्मा अांगिरस गोत्रिय सेढाईहरुको कुल,पूर्खा वंशलाई पठ्यसामाग्री सुरक्षीत गरि लेखि दिएका छन्।

अग्निवायुरविभ्यस्तु त्र्यं ब्रह्म सनातनम। दुदोह यज्ञसिध्यर्थमृगयुस् समलक्षणम्।। (मनु (१।१।३)

अंगिरा ऋषिको तपस्या र उपासना यती उच्च थीयो,जहा उनको तेज र प्रभाव अग्निको अपेक्षा धेरै थियो । पानी(जल)मां बसि तपस्या गर्ने, जब अग्निदेवले देखे, अंगिराको तपोबल सामुन्न मेरो तपस्या र प्रतिष्ठा तुच्छ –अर्थ हिन) भयो भनी रहे र उनी दुःखी बनि अंगिराको साथमा गए र भने( ’हजुर प्रथम अग्नि हुनुहुन्छं, मं हजुरको तेज तुलनामां अपेक्षाकृत न्यून हु तसर्थ म द्वितीय अग्नि हूँ ं। मेरो तेज हजुर अगाडीे फीका हुदै गएछ, अब मलाई अग्नि नभननु’ तब महर्षि अंगिराले सम्मानपूर्वक उनैं देवताको हवि पहुंचमा जाने कार्य सुम्ंिपए । साथै उही पुत्र रूपमां अग्निको वरण गरे ।

अंगिरा वंश ः

अंगिराका पत्नी दक्ष प्रजापतिको पुत्री स्मृति (मतांतर द्धारा श्रद्धा) थीईन ं। अंगिराको ३ मुख्य पुत्र थिए । उतथ्य, संवर्त र बृहस्पति । ऋग्वेदमा उनका वंशहरुको तथ्य पाईन्छ । यीनी र उनका पुत्राको उल्लेख छ( हविष्यत्त, उतथ्य, बृहत्कीर्ति, बृहज्ज्योति, बृहद्ब्रह्मन, बृहत्मंत्रस, बृहद्भास र मार्कंडेय।, भानुमती, रागा (राका), सिनी वाली, अर्चिष्मती (हविष्मती), महिष्मती, महामती तथा एकानेका (कुहू) उनका ८ कन्यांको उल्लेख छ ं। जांगीड़ ब्राह्मण नामका जनले उनको कुलका हुन ं। विद्वानाहरुको मतले महर्षि अंंगिरा र सम्बन्धित वंश,गोत्रा ऋषि ऋग्वेदको नौ मण्डलामा छं । नौ मण्डलको साथ यहा अंगिरस ऋषि प्रथम, द्वितीय, तृतीय आदि अनेक मण्डलाको तथा कतिपय सूक्तीको द्रष्टा ऋषि हुन ं। जस्मा महर्षि कुत्स, हिरण्यस्तूप, सप्तगु, नृमेध, शंकपूत, प्रियमेध, सिन्धुसित, वीतहव्य, अभीवर्त, अंगिरस, संवर्त तथा हविर्धान आदि मुख्य हुनं ।

स्रोत ः अनिरुद्ध जोशी

[१] http://hindi.webdunia.com/sanatan-dharma-mahapurush/angira-rishi-117012500058_1.html https://www.youtube.com/watch?v.l0zxj-zn8-I https://www.geni.com/people/Angirasa https://www.facebook.com/jeetrajgor111/photos

अङ्गिरस अन्तर्गत पर्ने थरहरू[सम्पादन गर्ने]

जोशी, सेढाई, शौनक,टण्डन


अङ्गिरस कन्याकुब्जि ब्राक्हाण, वर्ग : कुमाई, लेखन :जोशी,सेढाई,खत्रि हिन्दु, संस्कृती :नेपाल,नेपाली संस्कार हिन्दु वैदिक १६ संस्कार

Note: यो सेढाईंअंगिरामृतअंगिरामृत अकविताको संगालो हो,अंगिरस गोत्रिय कुमाई सेढाई(जात)वंशको पुस्ताको लागि तयारी निजी दस्तावेज(लेख) छन्।लेख कहि कसैमा मेल खाएमा संयोग हुनेछ ।


अंगिरामृत ( अंगिरस गोत्रिय कुमाई सेढाई(जात)वंशको पुस्ता सम्बन्धी ) अकविता

योगदानकर्ता ः हरि प्रसाद सेढाई


अंगिरामृत ( अंगिरस गोत्रिय कुमाई सेढाई(जात)वंशको पुस्ता सम्बन्धी ) अकविता

खण्ड अ.,.........खण्ड क,खण्ड ख.,...............................................खण्ड ज्ञ cont.... [२]


अंगिरामृत ( अंगिरस गोत्रिय कुमाई सेढाई(जात)वंशको पुस्ता सम्बन्धी ) खण्ड १ उत्पती [३] [४] [५]


बिषय सूचि

तथ्यहरु ,अउम, अ उ म, अंगिरस तारा, ऋषि अंगिरा, अंगिरा ऋषि, आंगिराको ,अनुवाशिक प्रमाण ,अङ्गिरस १ ,अङ्गिरस २ ,अंगीरस गोत्रिय भारत बाट नेपाल निर्वास, अंगिरामृत १, अंगिरामृत २ ,अंगिरामृत ३ ,अंगिरस गोत्र थर प्रवर ःजोशी, सेढाई, शौनक

तथ्यहरु ः

गोत्रः अङ्गिरस(ऋषिः अंगीरा),बन्धु ः शुक्र,पदः पडरिया,शाखा ः धुन्धुली शाख अध्धेयी , कुलदेवता ः कालिका,संकाय ः –हिमधुं) हिन्दु, सम्प्रादाय ःब्राम्हण, लेखनः सेढाई (जोशी, मैनाली, क्षेत्री, खत्रि, शर्मा) वर्ण ः गहुगोरो,पेशा ः कृषि, नोकरी, स्वामी ग्रह ः –गू,गे,गो,सा,सो,सू,से,वा)शनि, राशि ः कुम्भ,रत्न उपरत्न ः नीलम,जामुनिय,बसोवास ः समथर पहारिलो गाऊ वेशि प्रवृती ः धार्मिक,उत्पति ः कुमाउ सेडावेसी यु.पि (हाल)डोया संर्घषपछि कुलमन्दन शाहको ज्योतिष वनि पश्चिम लम्जुङ्गको चिति क्रमस पूर्काङ्ग कुन्छा धादिङ्ग काभ्रे गरी २६ जील्लामा ,बसाई सराई ः तराईका चितवन,झापा,मोरङ्ग,भैरहवा,दाङ्ग आदि

अउमः

आफनै आत्माज्ञान ब्रम्होघाटन द्धय मन्त्र छ नित्य कर्म । प्रणव अउम,ब्रम्हाका नायक जीवका प्रयोजन हो स्वधर्म ।। साधक दुख नाशक सर्बमन्त्र शुभ स्वरुप नारायण ऋषि । देवि गायात्री छन्द प्रणव वीज श्रीदेवी शक्ति छन् महर्षि ।।१

अकार उकार मकार तिन वेद त्रयात्मक दिन्छ,जीव सार । ऋग्वेद,यजुर्वेद,सामवेदको प्रणव ब्रम्हास्वरुप बनि अपार ।। ओमकार पहिलो,नम दोस्रा, नारायण तेस्रो भए त्रय नाम ई ।। अ विष्णु उ लक्ष्मी म जीव वाचक ओउम स्वरुप रही ।।२

कल्याण गुण सागर परम पुरुष पति आत्मावानहरु अति । शेषी जगतका वीजस्वरुप जगतका कर्ता ईश र बन्धुहरु ।। अणु नित्य व्यप्ति भई अंह अर्थमा अव्यय बलियो छ,पनी । भिन्न स्वरुप नजल्ने ,नसुक्ने ,नष्ट नहुने परम तत्व अउम नाम छ नी ।।३

अ ः

मानिसले नदेखेको तर लिखतवाट प्राप्त आधारमा पनि नेपाली पन । भल्किने हिन्दु पर्वत कुशमाला र नेपाली पर्वतमालाका गाँउवस्तिमा ।। विकास र विस्तार गरि पर्यवरण र पर्यटन निम्ताउन पूर्वि नेपालको । ताप्लेजुङ्ग गौरीशंकर र महालङ्गुर पर्वतमाला हुदै पश्चिम टिस्टा त्यो ।। १

अन्नपूर्ण महालंङ्गुर हिमद्युःकुशमाला पश्चिम काँगडा जलजलाधीमा । अन्न जल विनी जन बाँचे कला धर्म शिप प्रविधी नेपाली पनमा ।। कालापानीका क्षेत्र सम्म भावि पुस्ताले कल्पना गरुन भन्ने विकास । अभिप्रायले मैले नघुमेको तर लेखेको स्थान जानकारी गराए आश ।। २

उः

उकार श्री तत्व निवास अवधारणीयवाची सृष्टि नै हुन्छ । सूर्यवाट प्रकास जस्तै बिष्णुमा लक्ष्मी लिप्त सरह रहन्छ ।। जगतकी आधारभूता स्वमिनी जीवात्मा स्वरुप उः मा छ । मध्यपाद पाप रहित प्रणव बिष्णु दासत्व उहि पनि देखिन्छ ।।

म ः

पञ्चमहाभूत पृथ्वी ईन्द्रिय ज्ञान गन्ध मन र जनका अंंह । सबै प्रकृती हुन ,आत्म नै मकार छ देह इृन्द्रिय स्वओम् ।। प्राण भक्ति साधना शेषभूत सचेतन तिम्रै आत्मा बनिन्छ । जीव ज्ञान गुण चेतना प्रकृती अजड प्रकाश स्वरुप हुन्छ ।।१

बिष्णुको दास भूत र उनैमा परतन्त्र रही क्षेत्रज्ञा छ मकार । लक्ष्मी नै विष्णुको दासी छ अंह त्यागी नमः कर्म बुद्धि हार ।। जनाई किन स्ंवम सर्ग जीवका म तत्व,अंह हुहुंकार सृर्जिन्छ । खिच्नु आत्म र तप ज्ञानले समभाव जीव सबै समान हुन्छ ।।२

अंगिरस तारा ः

पृथ्विबाट टल्किने नजिकको बढि प्रकाशीत तारा । ३३ सौ मध्ये ८१ सय प्रकाशबर्ष टाढा उहि सारा ।।

ऋषि अंगिराः [६]

कराई आकारको लम्जुङ्ग र गोरखाको चेपेनदी मुहानमा । हाम्रा गोत्र गुरु ऋर्षि अंगिरा तपलिन थिए,हिमवतमा ।। प्रकृतीक मनोरम पहाड छ कराई आकरको हिउको क्षेत्र । दुधपोखरी तिर्थस्थल हो भारतबर्षको उत्तर खण्ड संक्षिप्त ।। १

अंगीरा ऋषि ः

राजा दशरथले राज्य र गाद जेठो छोरा रामलाई दिन भने जब राज्य दिन ठिक्क भयो । लक्ष्मी दुर्गामंया र कैकेईले राज्य दिएनन् । भरत सबै कपडा पmयाकि जमिनमा कैकेयी मुर्छा परिन र दशरथले उनका छोरालाई राज्य दिने भए,कौशल्य संग रामले बिदा मागे र सितलाई साथमा लिएर गए । रथमा फौजि सहित राम हिडे । पहिलो अयोध्ययमा दाश्रो गंगापारी तेश्रो भृगमारी, चौथोबास भरद्धाज ऋषि आश्रम पाचौदिन चित्रकुट बाल्मिकी बस्तिीमा बास बसे । यसरी राम वनवास गएको ऋदय थाम्न नसकि पुत्रशोकले राजा दशरथ विते । भरतले काजक्रिया सिद्धाए । यावत कर्म भरतले खप्न नसकि राक्षसी स्वभावकी कैकेईलाई आमालाई छोडि भरत रामको पाईला पछाउदै गए । तर रामले भरतलाई फर्काई दिए । त्यस पछि भरतले कौशल्यवति लाई राम संग छोडि दिए । सितालाई वनबासमा ज्यादै दुख भए पनि रामले १४ बर्ष वनवास नन्दिग्रममा राम वसि आत्रि ऋषिको बृद्ध पति पत्नि सित रानी कौशल्यवतिले माया प्रिति बढाई कौशल्यवतिले शरिरमा अंगिरा चढाईन यसरी अयोध्याकाण्डको श्लोक १–२८ म रावणकृत रामायणमा र गुप्तवास बसि घर जाने बताएको पाईन्छ ।

आंगिराको अनुवाशिक प्रमाण ः

प्रजामा जेष्ठ थिए हिरण्यगर्भ शक्तिबाट जन्मिए ब्रम्हा। अनुवांशिक सनक,सनन्दन,सनातन र सनतकुमारको जन्म।। पछि सप्तऋषि मनु र पच्चिस अरु ऋषि जन्मिए।। लोक र जीवयोनी निवास गरी ब्रम्हाण वैश्य क्षेत्री सुद्र भए कर्ममा।।१।।

भरि जीवात्माका गुण र भावहरु क्रमश बुद्धि ज्ञान। सन्देह मोहवाट मुक्रि,क्षमा,सत्य,इन्द्रिय नियन्त्रण मान।। मन नियन्त्रण ,सुख,दुख,जन्म ,मृत्यु डर,निर्भयता अहिंसा। समता,सन्तोष,तप,दान,अपयश उत्पन्न गर्छ नीहित छ यश।।२।।

ब्रम्हा नै थिए मानिसको लक्ष्य पालनकर्ता स्वामी। साक्षी,घाम,शरण,परममित्र सृष्टि र आत्माज्ञानी।। प्रलय आश्रयस्थल,अविनाशी वीज,फूलहरुमा। उस्तै थिए वनस्पति जन,प्राणि सर्वव्यापक सृष्टिमा।।३।।

पृथ्वी स्वार्ग,मत्र्य,पातल यी ताप चाप शक्ति पनि। बर्षा वृष्टि र अमर साक्षत मृत्यु आत्मा पदार्थ हुन्छनी।। ज्ञान,भक्ति,लोक,कालचक्र इन्द्रिय अवयवको र चबकबर्मे। भोक्ता हरण भरण पालन पोषण पुष्टि तुष्टि सन्तुष्टि धर्ने।।४।।

ब्रम्हाकै भौतिक शक्ति पृथ्वि ,जल,अग्नि, आकास छ नी। मन बुद्धि अंकार व्याप्त आकास प्रकृती भरीपनि।। परा र अपरा शक्ति,प्रणि उद्गम स्रोत अरु आध्यात्मिक। उत्पति र प्रलय , सत्य,स्वाद,प्रकास मन्त्र ध्वानी ।।५।।

सुगन्ध,तप,जीवन,विज,बुद्धि,तेज सबैमा। काम,उत्तेजन,कामवासना छ सबै प्रकृती गुणमा।। सर्ब व्यापक इशको सृष्टि कर्म,तौरतरिका शिप। बोले बाण्ीमा ब्रम्हाजी आंगिरा मार्फत चराचरसित।।६।।

भक्तियोग भन्दा ज्ञानयोग निराकार थियो ब्रम्हाको। समुल वंश जाती कल्याणमा आंगिराले ज्ञान दिए विश्वको।। उद्दार ज्ञानले हुन्छ मन,चित्ता आत्मशुद्धि जनको। परोपकार हीत हुन्छ जातको अशिम हरि भज्छु म मनको।।७।।

अंगिरा ऋषि ः

संसारिक सुख भोगमा पैशा बैकमा राख्ने अरु ,अनुग्रह दया दृष्टि इश भक्ति हैन लागै गोत्र गुरु खोज्न म ।। अघि चैत्र शुक्ल प्रतिपदा तिथिमा महर्षि गौतम थिए जन्मिएका । ब्रह्माजीका ९ बटा मानस पुत्रहरु मध्ये अंगिरा ऋषिको बंशमा रहेका ।।१

देवगुरु वृहस्पतिको भाइ भै जन्मिए जुन सप्तऋषि मध्येका एक ऋषि हुन । इशमा शिव भक्त , तपस्याको बलमा गरे त्रम्ब्यकेश्वर शिव लिंगको स्थापना ।। द्वादश ज्योतिलिङर्गको दर्शन अध्वधि गर्न पाइन्छ । गृहस्थाश्रम चलाई उनले पत्नी अहिल्या अर्ध्गिंनी बताइन्छ।।२

गौतम ऋषिलेले जनमा न्याय दर्शनमा १६ बटा तथ्यहरु उजागर गरे । यि प्रमाण, प्रमेय, संशय, प्रयोजन, दृष्टांत, सिद्धात, अवयव, तर्क।। निर्णय, वाद, जल्प, वितंडा, हेत्वाभास, छल, जाति, निग्रह स्थान – यथार्थ । ज्ञान भएमा मुक्ति प्राप्त हुनेछ । यहि साधाना र ज्ञान न्यायका चार किसिमको प्रमाणहरु हुन्छ । अनुभूति (प्रत्यक्ष), अर्थ निकाल्नु ९अनुमान०, तुलना गर्नु (उपमान) र शब्द छ ।।३।।

अप्रमाणिक ज्ञानमा स्मृति, शंका, भूल र काल्पनिक वाद–विवाद छन् । न्यायदर्शनमा प्रत्यक्ष, अनुमान, उपमान र शब्द जस्का चार प्रमाणहरु ९अति आवश्यक ठानिन्छ ।। जव प्रत्यक्षको अर्थ त हाम्रा इंद्रियहरुको सिधै सम्पर्क हुनु मानिन्छ । जीव आफैंले सुन्नु, आफैले चाख्नु, आफैंले देख्नु सबै समेटदछ।।४।।

कुनै आफनो निष्कर्ष सम्म पुग्ने साधनलाई अनुमान भनिन्छ । एउटा वस्तुसँग अर्को वस्तुको तुलना गरेर ज्ञान पाउनु उपमान कहिन्छ ।। यहा वाक्य वा विद्वानहरुको सिद्ध कुरो शब्द प्रमाण हो । यहि हाम्रो आफ्ना अनुभव ठिक बेठिक भएको विश्लेषण गर्ने भो।। ५।।

दर्शन त ठूला ठूला दार्श्निकहरुको मन्धन भै समाजलाई सोचने–सम्झिने बाटो हो । वादको ले ज्ञान प्राप्तिको लागि गरिने बहस त विवाद भनियो । हार्नेले बहसको बिषय तोडमोड गरि भौतारिन्छ र त्यसलाई बितण्डा गरिने हो । हेत्वाभासको कारण बताइनु, सत्य जन धनले तोडमोड न्यायाको छल भो ।।६।।

१ न्याय तर्कले निदोर्षि मारि १०० देषि पोलिने सत्य सम्म पुग्ने पथ जो । धन मान चाकारी जनले पैशामा परि समस्य बल्झिएको दुनिया यो ।। मुद्दापरि न्यायक्षेत्रमा इष्टमित्र आफन्ताले बहकाउमा घात गरिदिएका । सामान राख्ने दिने उम्काई निम्सरोलाई कानुनले हात लिएका।।७।।

हुनुपर्छ प्रत्यक्ष प्रमाण आफ्नै इन्द्रियहरुले उ विषयसँग सम्बन्धित्ले पाउने ज्ञान हो । ज्ञान शब्दात्मक छैन कुरोको आवश्यकता छैन मर्छ त्यसैले अज्ञान ।।८।।

जुन आँखाले प्रत्यक्ष देखिएको श्रेष्ठ ज्ञान मानिन्छ । खण्डन मण्डन गर्न सकिन्न त्यस्तो निश्चयात्मक ज्ञान प्रत्यक्ष वताईन्छ।। त्यी भएर ऋषिका अनुसार अनुमान तीन पूर्ववत्, शेषवत् र सामान्यतोदृष्ट । गौतमका अनुसार भूतकाल तथा वर्तमान काललाइर्ए केलाएर भविष्यको अनुमान हुन्छ । वर्तमान वस्तु स्थिति हेरेर अवशिष्ट बाँकीको अनुमान लाउनु शेषवत् अनुमान वताईन्छ । जस्तो समुन्द्रको एक चम्चा पानी चाखेर त्यहाका सबै पानी नुनिलो छ भन्नु । साक्षात् र साध्यको जातिको होइन बरु साध्य जस्तै सामान्यतोदृष्ट बन्नु। ज्ञानेन्द्रियहरुको प्रत्यक्ष ज्ञान हामीलाई सादृश्य मानेर ज्ञान साधनको अनुमान लाउन । उपमान प्रसिद्ध वस्तुलाई त्यसको साधम्र्य मानेर जानकारी गराउन ।।९।।

न्यायामा प्रमाण कुराकानी वा वार्ता जुन आप्त ९यथार्थवक्ता० वचन जुन । शब्द प्रमाण आत्मा, शरीर, इन्द्रिय, (पंच ज्ञानेन्द्रिय), अर्थ ९रुपरसगन्बुधस्पर्शशब्द० बुद्धि ९ज्ञान०, मनस, प्रवृत्ति, दोष, प्रेत्यभाव ९मरणोत्तर अस्तित्व० फल, दु स्ख और अपवर्ग (मोक्ष)यी सबै प्रमेय हुन् । यी ज्ञान अपवर्गकोलागि उपयोगी हुनाले झुठो ज्ञान नाशीनु पर्दछ । यसैबाट काम, क्रोधादि दोषहरुको नाश भई कर्म प्रवृत्ति नाश गर्दछ । प्रवृत्ति नाश भएपछि पुनर्जन्म श्रृंखला खंडित दुस्खको नाशनै अपवर्गको स्वरुप पर्दछ।।१०।।

cont.......


अंगिरामृत(अंगिरस सेढाईं सम्बन्धी ) सेढाई[७]

खण्ड २

बिषय सूचि

सेढाई महिलाहरुले लगाउने नेपाली गहना ः, सेढाईहरुका चाडपर्वहरु ः, सिलाई । सेढाई। जैसि । कुमाई। सेढाञी १, सिलाई । सेढाई। जैसि । कुमाई। सेढाञी २, सिलाई । सेढाई। जैसि । कुमाई। सेढाञी तागधारी कन्यकुब्जि बाहुन ३, सिलाई १, सिलाई २, सिलाई ३

सेढाई र जीवन १,२,३

सेढाईको वंशावलि वंश सेढाईको इतिहास पुस्ता पुस्ता बसाई सराई नेपालमा छरिएको पुस्ता हेटौडा चिती खरेलथोक चिती मोरड= लम्जु ङ्गः मोरङ्ग मोरङ्ग झापा झापा लम्जु झापा चिति आठराई तेह्रथुम इृलाम तेह्रथुम बाट हिन्दुस्थान ताप्लेजुङ्ग उदयपुर पाचथर भैरहवा नवलपरासी चितवन पूर्काङ्गः चितवन अन्य काठमाण्डौ कन्चनपुर कैलाली सर्लाही नवलपरासि भूताहा पाल्पा तनहू हेटौडा पूर्काङ्ग ः पूर्काङ्ग सुन्दरबजार सेढाई स् नेपालमा छरिएका पुस्ता झापा मोरङ्ग सिलाई कुमाउ नेपाल पुस्ता कन्चनपुर कैलाली चितवन उदयपुर पाचथर मोरङ्ग झापा तेह्रथुम सिलाई सेढाईबस्ति ताप्लेजुङ्ग .


अंगिरामृत (अंगिरस सेढाईं सम्बन्धी ) खण्ड ३ सेढाई जात संस्कार [८] खण्ड ३

सेढाई जात संस्कार,


बिषय सूचि

सेढाई जात संस्कार, सोह्र संस्कार १. गर्भाधान संस्कार २. पुंसवन संस्कारः ३. जातकर्म संस्कार ४. षष्टिकापूजा संस्कार ५. नामाकरण,न्वारन संस्कार ६. निष्क्रमण संस्कार ७. अन्नप्रशन संस्कार ८. कानछेड्ने स् संस्कार ९. कपाल काट्नस् छेवार संस्कार १०. ब्रतबन्ध संस्कार ११. उपनयन संस्कार १२. शिक्षाआरम्भ संस्कार १३. समावर्तन संस्कार १४. विवाह संस्कार १५. विवाह,विवाह उत्सव संस्कार १६. अन्त्यकर्म संस्कार १७. पूर्वाङ्ग.संस्कार

जन्म व्रतवन्ध ः स्वयंवर ः शुभ समय ः विवाह ः दुलही भित्राउने ः विवाह र संस्कृती विहे सेढाई जात संस्कार बिहे र श्लोकस् मृत्यु १,२ मृत्यु संस्कार मलामी क्रिया कर्म विधि सेढाईसुतक स्(


बिषय सूचि

सेढाई जात संस्कार, सोह्र संस्कार १. गर्भाधान संस्कार २. पुंसवन संस्कारः ३. जातकर्म संस्कार ४. षष्टिकापूजा संस्कार ५. नामाकरण,न्वारन संस्कार ६. निष्क्रमण संस्कार ७. अन्नप्रशन संस्कार ८. कानछेड्ने स् संस्कार ९. कपाल काट्नस् छेवार संस्कार १०. ब्रतबन्ध संस्कार ११. उपनयन संस्कार १२. शिक्षाआरम्भ संस्कार १३. समावर्तन संस्कार १४. विवाह संस्कार १५. विवाह,विवाह उत्सव संस्कार १६. अन्त्यकर्म संस्कार १७. पूर्वाङ्ग.संस्कार

जन्म व्रतवन्ध ः स्वयंवर ः शुभ समय ः विवाह ः दुलही भित्राउने ः विवाह र संस्कृती विहे सेढाई जात संस्कार बिहे र श्लोकस् मृत्यु १,२ मृत्यु संस्कार मलामी क्रिया कर्म विधि सेढाईसुतक

अंगिरामृत (अंगिरस सेढाईं सम्बन्धी )

खण्ड ४ सेढाईको स्वस्थ्य[९] बिषय सूचि सेढाईको स्वस्थ्य

आदिम कालिन बन्धु स्वस्थ्य ः, रोग आयूर्वेद घरेलु उपचार


अंगिरामृत (अंगिरस सेढाईं सम्बन्धी )

खण्ड ५ सेढाई परिवार [१०] [११] [१२]

बिषय सूचि

छोरी, छोरा ,टि.जी ,श्रीमति ,स्त्री ,आमा १,२,३: सेढाईका कृती राजीव लोचन जोशि ,तिलाञ्जली यञ प्रसाद[१३][१४] ,पिता वंश स्मरण १ देखि ५३ वेद,गीता,महाभारत अकविता आलेख हरि प्रसाद सेढाई अंगिरामृत


अंगिरामृत (अंगिरस सेढाईं सम्बन्धी ) खण्ड ६ अंगिरस सेढाईं [१५]

बिषय सूचि

अंगिरामृत (अंगिरस सेढाईं सम्बन्धी ) खण्ड ७ सेढाईको धर्म संस्कृती[१६]


बिषय सूचि

आ ःआरती पशुपतिको स्तुती, गणेश ,शंकर ,देवी ,सरस्वती, हनुमान ,पाञ्चायन पूजा विधि, आईतवारे ÷ देवि पुजा, वायू पुजा, भङ्गेर पुजा, घर पुजा, न्वागी खाने पूजा, लुतो फयाँक्ने ,नाग पूजा, ब्रम्हाको पूजा किन गरिदैन, आदिम कालिन बन्धु स्वास्थ्य ,एकादशि ब्रत, न्वारान कर्म, ब्रतबन्ध, ८४ पूजा, कुलदेवताको पूजा ,


अंगिरामृत (अंगिरस सेढाईं सम्बन्धी ) खण्ड ८ शुशिला सुमिजह सुसमी हअज SUSMI HAJ बिषय सूचि

खण्ड अ.,.........खण्ड क,खण्ड ख.,...............................................खण्ड ज्ञ cont....अंगिरस

  1. https;|/hif\.wikipedia.org/wikif|%E0%...A4%BE
  2. योगदानकर्ता ः हरि प्रसाद सेढाई
  3. सेढाई कुलको वंशावली,सेढाई बन्धु समाज,काठमाण्डौ,२०५७
  4. गुरु योगी नरहरि नाथ यात्रा वृतान्त, बिभिन्न भाषका कुमाई सम्बन्धि लेख रचना
  5. गोरखा पत्र जात जाती
  6. सेढाई कुलको वंशावली,सेढाई बन्धु समाज,काठमाण्डौ,२०५७
  7. गुरु योगी नरहरि नाथ यात्रा वृतान्त
  8. 1.सेढाई कुलको वंशावली,सेढाई बन्धु समाज,काठमाण्डौ,२०५७
  9. योग इकाई ,मधुमेह मुक्त भारत अभियान
  10. बिभिन्न भाषका कुमाई सम्बन्धि लेख रचना
  11. गोरखा पत्र जात जाती
  12. इन्टरनेटका विविध जात कला धर्म संस्कृती सम्बन्धि लेख रचना
  13. तिलाञ्जली,सम्झना प्रेस ठमेल काठमाण्डौ,२०४१
  14. सेढाईhttps://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A5%87%E0%A4%A2%E0%A4%BE%E0%A4%88,Happy
  15. बिभिन्न भाषका कुमाई सम्बन्धि लेख रचना
  16. नया करार भजन संग्रह र हितोपदेश,नेपाल वाईवल सोसाईटी