खगोलशास्त्र

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
DSCN6149 Effelsberg totale.jpg

ग्रह, तारा, सौर्यमण्डल, तारापुञ्ज र अन्य दृस्य र अदृस्य खगोलिय पिण्डहरूको अध्ययन् र अवलोकन गर्ने विधालाई खगोलशास्त्र भनिन्छ। खगोलशास्त्र मानवजातिको एक सारै पुरानो विज्ञान हो। यसको सुरुवात लिखित इतिहास भन्दा धेरै पुरानो छ।

नेपालबाट खगोल समाचार[सम्पादन गर्ने]

२००९को Total Solar Eclipse नेपालको पूर्वि भागबाट देखिने छ। यसको लागि गाईघाट, उदयपुर एक उचित ठाँऊ हो।

नेपालमा खगोलशास्त्र[सम्पादन गर्ने]

खगोलशास्त्रको शुरुवात मानव इतिहासको शुरुवात सगँसगैँ भएको मानिन्छ। प्राचीन कालमा मानिसले रातको समयमा अन्य जनावर सुतिरहेको बेला शिकार गर्न चन्द्रमाको उज्यालो प्रयोग गर्दथे। र दिनको गिन्ती राखि कहिले पूर्णिमा आउछ पत्तो पाउदथे। पछि किसानहरूले बाली लगाउने र काट्ने समयको किटान आकाशीय पिण्डको स्थिति हेरेर गर्न थाले। अझ पछि व्यापारी (traders) तथा नाविकहरूले दिशा पत्तो लगाउन आकाशीय पिण्डको स्थिति नै प्रयोग गर्नथाले। यसरी युगौँ देखि मानिसले आफ्नो जीवन धान्न खगोल विज्ञानको प्रयोग गरिरहेका छन्।

आकाशीय अवलोकण गर्दा आकाशीय पिण्डहरूको गति सामयिक (periodic) हुने भएकोले यिनीहरूलाई सामान्य गणितबाट नाप्न र पछि यी पिण्डहरूको स्थितिको भविष्यवाणी गर्न सकिन्छ। यो सीप भने मानवजातिले करिब २/३ हजार वर्ष अघि मात्र विकास गरेका थिए र यस सम्बन्धि ज्ञानलाई पछि विस्तार गर्दै लगे। यहि क्रममा केही व्यक्तिहरूले आकाशीय पिण्डको स्थिति र पृथ्वीमा घट्ने घटना सगँ तुलना गर्न थाले र ज्योतिषीको विकास गरे। अहिलेको वैज्ञानिक युगमा भने यसलाई मान्यता दिईदैन किनभने यसमा कुनै वैज्ञानिक आधार छैन। तर खगोलशास्त्र भने एक विशाल विज्ञान हो। यसले ब्रम्हाण्डमा हाम्रो स्थिति बताउछ र उल्का पिण्डहरू बाट हुनसक्ने सम्भावित क्षति बाट सचेत हुन/बच्न मद्दत गर्दछ।

हाम्रो यो विज्ञानले जति फड्को मारे पनि नेपालमा भने २००० वर्ष पुरानो ज्योतिषीले नै जड गाडेको छ। हाम्रो धर्म सगँ यो यति गासिँएको छ कि यसबाट छुट्कारा पाउन अत्यन्तै गाह्रो छ। ईटालीयन वैज्ञानिक ग्यालिलीयो ग्यालिलीले ४०० वर्ष अघि टेलीस्कोपको प्रयोग गरेर सौर्यमण्डलको बीचमा पृथ्वी नभई सुर्य अवस्थित छ भनि पत्ता लगाए पनि नेपाली ज्योतिषहरू पुरानै मान्यता राख्दछन्। यहाँ सम्मकी नेपालमा ४०० वर्ष अघि आविष्कार भएको टेलीस्कोप अत्यन्त न्युन मात्रामा छ र यहाँ कहीँ यो किन्न पाईदैन। यसको मुल कारण चाहिँ सरकारले नदेखाएको चासो र टेलीस्कोप आयात गर्दा लगाईएको १०१% भन्सार मूल्य हो।

यति सबै दुख:को कुरा हुँदा हुदै पनि नेपालमा केही व्यक्ति हरू समाजमा खगोलशास्त्रको सही ज्ञान तथा सूचना सर्वसाधारण समक्ष पु¥याउन लागिपरेका देखिन्छन्। नेपाली खगोलशास्त्र समाजहरू का यी खगोलशास्त्रीहरू भने सबैले औपचारीक रूपमा खगोलशास्त्र शिक्षा पाएका होईनन्। उनीहरू सौखिन (amateur) तथा पेशागत/व्यवसायिक (professional) दुवै छन् र सौखिन खगोलशास्त्री amateur astronomer नै धेरै छन्। अहिले सम्म नेपालमा औपचारीक रूपमा खगोलशास्त्र पढेका पेशागत व्यक्ति केही मात्रामा मात्रै भएतापनि उनीहरूको भनाई छ कि अबको पिढीले अत्यन्तै धेरै नेपाली खगोलशास्त्री तथा खगोलशास्त्र-सचेत व्यक्ति हरू देख्ने छन्।

खगोलशास्त्र धेरै वर्ष अघि[सम्पादन गर्ने]

The early astronomers were traderssailors who depended on the stars to guide them at night र farmers who knew by the rising र setting of certain constellations that planting, flooding , or harvesting times were near. They were also the ancient civilizations who built such places as Stonehenge र the native North American medicine wheels for unknown, but probably sacred, reasons र needed precise knowledge of the phases of the moon, the northernmost र southernmost seasonal points of the sun, र other information for their purposes.

Other observers believed the future could be predicted by where the planets were in the sky when a person was born. Even though the study of stars र planets for this reason is not usually thought of as a science today, these astrologers kept careful records of their observations. These observations were of great importance to astronomers durin the past two centuries in trying to make sense of the universe.

खगोलशास्त्रि हुनु[सम्पादन गर्ने]

Not only is astronomy a very old science, it is also one that can be practiced today with no special equipment or with very inexpensive equipment. Amateur astronomers have contributed a lot of new र useful information, usually about new asteroids or comets, but sometimes about events such as the birth or death of stars. While some astronomy research does take a great deal of money (for example, a project like the Hubble Space Telescope), good astronomy can be done with a simple pair of binoculars.

A pair of binoculars is, in fact, the best tool for a new astronomer. Many new astronomers buy expensive or poorly made telescopes, but do not know how to use them, do not know what they are looking at, र soon become frustrated र go on to another hobby. Amateurs should buy books or charts showing the constellations र the important stars they contain. They will take time to learn र understand the motions of the Earth, the moon, र the planets. They will spend some time working र learning with only their eyes र a simple recording tool such as a notebook.

Binoculars are an excellent tool for a beginner, because they are inexpensive, they do not need to be set up or taken down, they are easy to use, र they let the user see interesting things such as the moon's craters, double stars, star clusters such as the Pleiades, र the moons of other planets. They are even better than telescopes for looking at things such as the closer galaxies or very bright comets. When an amateur astronomer has taken some time to learn र understand the night sky, then it is time to buy a telescope.

खगोलशास्त्रका प्रकारहरू[सम्पादन गर्ने]

Astronomy has become a very large science in the past few hundred years, र has many branches.

Lunar astronomers study only the moon, while planetary astronomers focus their attention on the planets of our Solar System as well as the planets discovered around other suns. Some astronomers specialize in particular types of stars, such as binary stars or pulsars. Others study only distant galaxies.

There are also astronomers who never look at the sky at all. These theoretical astronomers use the laws of physicsmathematics in combination with computers to create models of how the universe behaves, then they compare their models to what is observed. Their goal is to understand र predict the events which happen in the universe र how the universe was formed.

सम्बन्धित विषयहरू[सम्पादन गर्ने]

यहाँ पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

बाह्य संबन्ध[सम्पादन गर्ने]