खत्री

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search

खत्री अथवा के.सी. नेपाल तथा भारतका विभिन्न ठाउँमा बसोबास गर्ने एक प्रकारको थर हो । अब कतिपय खत्रीहरू आफ्नो नामको अगाडि खत्री क्षेत्रीको छोटो रुप के.सी. थर लेख्ने अथवा भन्ने गर्दछन् भने कतिपयले क्षेत्री मात्र लेख्दछन् ।

उतपत्तिको किम्बदन्ति[सम्पादन गर्ने]

खत्रीको उत्पतिका धेरै कथनहरू छन् ।

भारतको प्रचलन[सम्पादन गर्ने]

खत्रीलाई भारतमा क्षत्रिय बाबु र ब्राह्मण आमाबाट जन्मेको प्रतिलोम जातिको रूपमा लिएको थियो ।[१]

कत्युरी अप्रभंश[सम्पादन गर्ने]

कत्युरी क्षेत्रीबाट अप्रभंश भै खत्री क्षेत्री भएको दाबी गरिन्छ । कत्यूरीबाट खत्री[२]

ब्रह्मखत्री[सम्पादन गर्ने]

विश्वामित्र, प्रसिद्ध चन्द्रवंशका क्षत्रिय राजा गादीका ब्रह्मखत्री छोरा

क्षेत्रीले ब्राह्मणी बिहे गरेमा तिनीहरूका सन्तान खत्री भएको दाबी गर्छन् । भारतमा क्षत्रिय पिता र ब्राह्मण माताबाट जन्मेका मानिसहरूलाई ब्रह्मखत्री भनिन्छ । ऋषि विश्वामित्र चन्द्रवंशी क्षत्रिय राजा गादी र ब्राह्मण आमाबाट जन्मेका थिए । उनलाई ब्रह्मखत्रीभित्र गनिन्छ ।

क्षत्री अप्रभंश[सम्पादन गर्ने]

खत्री संस्कृत शब्द क्षत्रीको अप्रभंश हो । खत्री क्षेत्रीहरू पञ्जाबी खत्रीहरूभन्दा भिन्न जात समाजका हुन् ।बाहुनहरूसँग थर मिलेको आधारमा क्षेत्रीहरूलाई ब्रह्मक्षत्रियको करार दिइयो । खत्री संस्कृत शब्द क्षत्रीको अप्रभंश हो । खत्री क्षेत्रीहरू पञ्जाबी खत्रीहरूभन्दा भिन्न जात समाजका हुन् ।

खत्रीको उत्पति क्षत्रियबाट क्षेत्री भै अप्रभंश हुँदा खत्री भएको हुनसक्छ । नेपाली खसहरूको थर कर्णाली प्रान्तका गाउँहरूबाट निर्धारित भएका हुन् । कुनै एक गाउँका सम्पूर्ण जातिहरूलाई एउटै थरले सम्बोधन गरिएको हुँदा पोखरेल, घिमिरे, भट्टराई, जस्ता थरहरू बाहुन, क्षेत्री, सार्की, दमाईकामी जाति एकैसाथ भएका हुन् । त्यसकारण एउटा पोखरेल थरको व्यक्ति बाहुन, क्षेत्री वा दलित जुनैपनि हुनसक्छ ।[३]

अर्को प्रचलित ब्राह्मणवादी कथन अनुसार ब्राह्मणले थापा, बिष्ट, बोहरा आदि क्षत्रियकी कन्या विवाह गरेमा त्योबाट जन्मिएका सन्ततिहरू ब्राह्मणबाट खसेर खत्री भएका हुन । बाहुन जातिको उच्चता बयान गर्न मनगढन्त र काल्पनिक रचना गरिएको हो । कुनै पनि ब्राह्मणरूपी थरलाई क्षेत्री जातिहरूमा पाइएको हुँदा उनीहरूलाई छुट्याउन खत्री उपनाम दिइएको हुनसक्ने सम्भावना छ ।

खत्रिय अप्रभंश[सम्पादन गर्ने]

पाली भाषामा खेत वा जमिनको अधिनायकलाई खत्रिय भनिन्छ । खत्रियको छोटो रूप खत्री भएको हुनसक्छ ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. Sharma, Dasharatha (1975). Early Chauhān dynasties: a study of Chauhān political history, Chauhān political institutions, and life in the Chauhān dominions, from 800 to 1316 A.D.. Motilal Banarsidass. प॰ 279. "Khatris are mixed pratiloma caste but suggested that they could be a mixed caste born of Kshatriya fathers and Brahmin mothers." 
  2. http://anish-the-blogger.blogspot.com/2011/01/what-is-meaning-of-khatri-chhetri-that.html?m=1
  3. http://www.karma99.com/2013/05/dalit-in-nepal.html?m=1

बाह्य लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]