सोडियम
सोडियम एक रासायनिक तत्व हो-यसको प्रतीक Na (ल्याटिन न्याट्रियमबाट) र परमाणु सङ्ख्या ११ हुन्छ। यो एक नरम, चाँदी-सेतो, अत्यधिक प्रतिक्रियात्मक धातु हो। सोडियम एक अल्काली धातु हो, पेरियोडिक तालिकाको ग्रुप १ मा रहेको छ। यसको एक मात्र स्थिर आइसोटोप 23 हो। यो धातु अत्यधिक प्रतिक्रियात्मक हुने भएकाले स्वतन्त्र रुपमा प्रकृतिमा पाइँदैन र यौगिकहरूबाट अलग गर्नुपर्छ। सोडियम पृथ्वीको सतहमा छैटौं सबैभन्दा प्रचुर तत्व हो । फेल्डस्पार्स, सोडालाइट, र हलाइट (NaCl) जस्ता धेरै खनिजको रुपमा प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। सोडियमका धेरै लवणहरू पानीमा अत्यधिक घुलनशील हुन्छन्ः सोडियम आयनहरू युगौ देखि पृथ्वीका खनिजहरूबाट पानीको क्रियाबाट घुल्दै आएका छन्।, र यसैले सोडियम र क्लोरिन महासागरहरूमा वजनको आधारमा सबैभन्दा आम घुलनशील तत्व हुन्।
पहिलो पटक १८०७ मा हम्फ्री डेभीले सोडियमलाई सोडियम हाइड्रोक्साइडको इलेक्ट्रोलिसिसद्वारा अलग गरेका थिए। अन्य धेरै उपयोगी सोडियम यौगिकहरू मध्ये, सोडियम हाइड्रोक्साइड साबुन निर्माणको लागि प्रयोग गरिन्छ। सोडियम क्लोराइड (खाने योग्य नुन) एक डि-आइसिङ एजेन्ट र मानव सहित जनावरहरूका लागि एक पोषक तत्व हो।
प्रयोग
[सम्पादन गर्नुहोस्]सोडियम धातुको महत्त्वपूर्ण प्रयोग उपयोगिता भनेको सोडियम यौगिकको प्रयोग हो। वार्षिक रूपमा लाखौँ टन सोडियम क्लोराइड, हाइड्रोक्साइड र कार्बोनेट उत्पादन गरिन्छ। सोडियम क्लोराइड व्यापक रूपमा एन्टी-आइसिङ र डि-आइसिङ को लागि प्रयोग गरिन्छ र सोडियम बाइकार्बोनेटको प्रयोग बेकिङ, र सोडाब्लास्टिङ को लागि गरिन्छ। पोटासियमको साथसाथै, धेरै महत्त्वपूर्ण औषधिहरूमा जैव उपलब्धता सुधार गर्न सोडियम थप गरिन्छ, यद्यपि पोटेशियम धेरै जसो अवस्थामा राम्रो आयन हो, सोडियम कम मूल्य र आणविक वजनको लागि छानिन्छ।[१] सोडियम हाइड्राइड विभिन्न प्रतिक्रियाहरूका लागि आधारको रूपमा प्रयोग गरिन्छ ।
ताप स्थानान्तरण
[सम्पादन गर्नुहोस्]तरल सोडियम सोडियम-कूल्ड फास्ट रिएक्टरहरूमा ताप स्थानान्तरण तरल पदार्थको रूपमा प्रयोग गरिन्छ[२] । यसमा उच्च थर्मल चालकता र रिएक्टरमा उच्च न्युट्रोन फ्लक्स प्राप्त गर्न आवश्यक न्युट्रॉन अवशोषण क्रस सेक्शन छ। सोडियमको उच्च उबलने बिन्दुले रिएक्टरलाई परिवेशमा सञ्चालन गर्न अनुमति दिन्छ (सामान्य दबाव, तर कमजोरीहरूमा यसको अपारदर्शिता समावेश छ, जसले दृश्य मर्मतसम्भारमा बाधा पुर्याउँछ, र यसको कडा रूपमा कम गर्ने गुणहरू। सोडियम पानीको सम्पर्कमा विस्फोट हुनेछ, यद्यपि यो हावामा बिस्तारै जलेको हुन्छ।[३]
सुरक्षा र सावधानी
[सम्पादन गर्नुहोस्]ढाँचा:Chembox GHSPictogramsढाँचा:Chembox GHSSignalWordढाँचा:Chembox HPhrasesढाँचा:Chembox PPhrases
| सोडियम | |
|---|---|
| Hazards | |
| NFPA 704 |
 1
3
2
|
| Except where noted otherwise, data are given for materials in their standard state (at 25 °C, 100 kPa) | |
| Infobox references | |
सोडियमले पानीको सम्पर्कमा प्रज्वालनशील हाइड्रोजन र कास्टिक सोडियम हाइड्रोक्साइड बनाउँछ;[४] निल्दा वा भिझेको छाला वा आँखाको सम्पर्कमा आउँदा गम्भीर जलन निम्त्याउन सक्छ।[५][६] हाइड्रोजन (अत्यधिक विस्फोटक) र सोडियम हाइड्रोक्साइड (जुन पानीमा घुलनशील हुन्छ) पैदा हुने भएकाले पानीको उपस्थितिमा सोडियम स्वतः विस्फोट हुन्छ। यद्यपि, सोडियम हावाको सम्पर्कमा आउँदा र २९० °से (५५४ °फे)[७] तापक्रम पुग्यो भने हल्का आगो देखिन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- ↑ रेमिङ्टन, जोसेफ पि. (२००६), बेरिङ्गर, पल, सम्पादक, Remington: The Science and Practice of Pharmacy (21st संस्करण), Lippincott Williams & Wilkins, पृ: 365–366, आइएसबिएन 978-0-7817-4673-1, ओसिएलसी 60679584।
- ↑ Sodium as a Fast Reactor Coolant अभिलेखिकरण १३ जनवरी २०१३ वेब्याक मेसिन presented by Thomas H. Fanning. Nuclear Engineering Division. U.S. Department of Energy. U.S. Nuclear Regulatory Commission. Topical Seminar Series on Sodium Fast Reactors. 3 May 2007
- ↑ Fire and Explosion Hazards, पृ: ३६३।
- ↑ रोबर्ट अङेलिकी (१९९९), Synthesis and Technique in Inorganic Chemistry, Mill Valley, CA: University Science Books, आइएसबिएन 978-0-935702-48-4।
- ↑ Gordon, Routley J. (१९९३-१०-२५), Sodium explosion critically burns firefighters, Newton, Massachusetts (75), United States Fire Administration।
- ↑ ((U.S. National Research Council Committee on Prudent Practices for Handling, Storage, and Disposal of Chemicals in Laboratories)) (१९९५), Prudent Practices in the Laboratory: Handling and Disposal of Chemicals, National Academies, पृ: ३९०, आइएसबिएन 978-0-309-05229-0।
- ↑ An, Deukkwang; Sunderland, Peter B.; Lathrop, Daniel P. (२०१३), "Suppression of sodium fires with liquid nitrogen", Fire Safety Journal 58: 204–207, डिओआई:10.1016/j.firesaf.2013.02.001, बिबकोड:2013FirSJ..58..204A, मूलबाट ८ अगस्ट २०१७-मा सङ्ग्रहित। अभिलेखिकरण ८ अगस्ट २०१७ वेब्याक मेसिन