भूटान

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
भूटान
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་
राष्ट्रगानड्रुक सेन्धेन
द थनडर ड्रयागन किंगडम

राजधानी थिम्फू
27°28.0′N 89°38.5′E / 27.467, 89.6417
ठूलो शहर राजधानी
सरकारी भाषा जोंगखा
सरकारको प्रकार संघीय संसदीय संबैधानिक राजतन्त्र
 -  राजा जिग्मे खेसर नामग्याल वाङचुक
 -  प्रधानमन्त्री छेरिंग तोब्गे
व्यवस्थापिका संसद
 -  माथिल्लो सदन राष्ट्रिय आयोग
 -  तल्लो सदन राष्ट्रिय सभा
उत्पति १७औ शताब्दीको प्रारम्भमा 
 -  वांगचुक काल सन् १९०७ डिसेम्बर ७ 
 -  संबैधानिक राजतन्त्र २००७ 
क्षेत्रफल
 -  जम्मा ३८,३९४ किमी² (१३५औ)
१४,८२४ वर्गमाइल
 -  पानी (%) १.१
जनसंख्या
 -  २०१२ अनुमान 742,737[१] (१६५औ)
 -  जनगणना २००५a 634,982[२] 
 -  जनघनत्व 18.0/किमी² (१९६औ)
४६.६/वर्गमाइल
जिडिपी (पीपीपी) २०११ अनुमान
 -  जम्मा $४.२८७ बिलियन[३] 
 -  प्रतिव्यक्ति आय $६,११२[३] 
जिडिपी (नाम मात्र) २०११ अनुमान
 -  जम्मा $१.४८८ बिलियन[३] 
 -  प्रतिव्यक्ति आय $२,१२१[३] 
गिनी (२०१२) ३८.७ 
मानव विकास सूचकांक (२०१३) ०.५३८ (मध्यम) (१४०औ)
मुद्रा भुटानी न्गुल्ट्रमb (BTN)
समय क्षेत्र भुटानको प्रमाणिक समय (युटिसी+६)
 -  ग्रिष्ममा (डिएसटि) अधुरो (युटिसी+६)
सडक प्रयोग बायाँ
इन्टरनेट टिएलडी .bt
टेलिफोन कोड नं. +९७५

भुटान दक्षिण एशियामा अवस्थित एउटा सानो देश हो । यसको दक्षिण, पूर्व र पश्चिम पट्टी भारत र उत्तर तर्फ गणतन्त्र चीनको तिब्बतसँग सिमा जोडिएको छ । भुटान नेपालसँग भारतको सिक्किम राज्यबाट छुटिएको छ । भूटानको दक्षिणमा भारत छ र उत्तरमा चीन श्वसासित राज्य तिब्बत। भूटानीहरूले भूटानलाई स्थानीय नाम द्रुक यू अर्थात ड्रयागनको देश भन्छन् । यो देश मुख्यतः पहाडी छ र मात्रै दक्षिणी भागमा थोरै समतल भूमि छ । सांस्कृतिक र धार्मिक रूपमा भुटान तिब्बतनेपालको सांस्कृति सित जोडिएको छ । भुटान सन् १६४४ मा बर्तमान राजाका पुर्खा शाब्द्रुङ ङावाङ नामग्यालले स्थापना गरेका थिए । भूटानको आधिकारिक भाषा जोंगखा हो तर यहाँ अरु पनि धेरै भाषाहरू बोलिन्छन् । भुटानमा नेपालीभाषीहरूको पनि बाहुल्यता रहेको छ, त्यसैले यहाँ जोङखाका साथै नेपाली भाषा पनि ब्यापक रूपमा बोलिन्छ ।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

१७ औ शताब्दीको अंतमा भूटानले बौद्ध धर्मलाई अङ्गीकार गर्यो । सन् १८६५ मा ब्रिटेन र भुटान बीच सिनचुलु सन्धिमा हस्ताक्षर भयो, जसमा भूटानले सीमावर्ती केही भूभागको बदलामा केही वार्षिक अनुदानको लागि करार गर्यो । ब्रिटिश प्रभावमै १९०७ मा त्यहाँ राजतन्त्रको स्थापना भयो । तीन बर्ष पछि एउटा अझै समझौता भयो, जस अनुसार ब्रिटिश यस कुरामा राजी भए कि उनी भूटानको आंतरिक मामिलामा हस्तक्षेप गर्दैन तर भूटानको विदेश नीति इङ्गल्याण्ड द्वारा तय गरिन्छ । पछि सन् १९४७ उपरांत यही भूमिका भारतले पायो । दुई साल पछि सन् १९४९ मा भारत भुटान समझौता अनुसार भारतले भूटानको त्यो सबै जमीन उसलाई फर्काई दियो जुन अङ्ग्रेजहरूको अधीन थियो । यस समझौता अनुसार भारतको भूटानको विदेश नीति एवं रक्षा नीतिमा धेरै महत्वपूर्ण भूमिका दिइयो ।

राजनीति[सम्पादन गर्ने]

भूटानका राष्ट्रप्रमुख राजा हुन र उनलाई स्थानीय भाषामा द्रुक ग्यालपो भनिन्छ । यहाँ सन् २००६ देखि जिग्मे सिङगे वाङचुकका छोरा जिग्मे खेसर नामग्याल वाङचुक राजा(द्रुक ग्यालपो)का रूपमा राज्य गरिरहेका छन् । यो पद पुस्तनि नै हो तर भूटानको संसद शोगडूले दुई तिहाई बहुमतद्वारा हटाउन वा परिवर्तन् गर्न सकिने प्रावधान् छ । शोगडूमा १५४ सीट हुन्छन्, जसमा १०५ स्थानीय प्रतिनिधि, १२ धार्मिक प्रतिनिधि र ३७ राजाले छानेका प्रतिनिधि रहन्छन्. ती सबैको कार्यकाल तीन वर्षको हुन्छ । राजाले नै मंत्रिपरिषदका सदस्यहरूको छनौट गर्छन र तिनिहरूको कार्यकाल ५ बर्षको हुन्छ । भूटानमा संविधान जारी भएको मिति जुलाई १८, २००८ हो । यस अनुसार कार्यकारी अंगमा राज्य प्रमुखमा राजा जिग्मे खेसर नामग्याल वाङचुक (डेसम्बर १४, २००६ देखि, नोबेम्बर ६ २००८ मा राज्यभिषेक), सरकार प्रमुख: प्रधानमन्त्री जिग्मे थिन्ले (अप्रिल ९, २००८ देखि), मन्त्रि परिषद: ल्येन्गे सुन्छोग – राजाबाट मनोनित एवं राष्ट्रिय सभाबाट अनिमोदित र पाँच वर्षे अवधिका लागि काम गर्ने छन् । यहाँ पहिलो चुनाव मार्च २००८ मा सम्पन्न भएको हो ।

व्यवस्थापकीय अंगमा दुई सदनात्मक ब्यबस्था छ । माथिल्लो सदन राष्ट्रिय परिषद गैर राजनैतिक (२५ सदस्यीय – २० जिल्लाबाट एक-एक जना गरी २० जना र ५ जना राजाबाट मनोनित), चार वर्षे अवधि; तल्लो सदन राष्ट्रिय सभा (४७ सदसीय, पाँच वर्षका लागि प्रतक्ष निर्वाचित) हुने गर्छन । पछिल्लो पटक राष्ट्रिय परिषदको निर्वाचन डेसम्बर ३१, २००७ र जनवरी २९, २००८ मा सम्पन्न भएको हो भने राष्ट्रिय सभाको निर्वाचन मार्च २४, २००८ मा सम्पन्न भएको थियो ।[४]

भूगोल[सम्पादन गर्ने]

भूटानलाई तलका बीस जिल्ला(जोंगखाग)मा बाडिएको छः

अर्थतन्त्र[सम्पादन गर्ने]

भूटानमा हिमालयको अग्लो पर्वतमालाले घेरियेको ग्लेशियर

विश्वको सबैभन्दा सानो अर्थव्यवस्थाहरूमाझ एक भूटानको आर्थिक ढाँचा मुख्य रूपमा कृषिवन क्षेत्रहरू र त्यहाँ निर्मित जल बिद्युतलाई भारतको विक्रयमा निर्भर छ । यस्तो मानिन्छ कि यही तीन वस्तुबाट भूटानको सरकारले ७५% कमाई गर्दछ । कृषि जुन यहाँको मानिसहरूको आधार हो त्यसमा ९०% भन्दा बढि मानिसहरू निर्भर छन् । औद्योगिक उत्पादन लगभग नगण्य मात्रामा रहेको छ नाम मात्रको उद्योगहरू कुटीर उद्योगको श्रेणीमा पर्छ । भूटानमा जल बिद्युतपर्यटनको क्षेत्रमा असीमित सम्भावनाहरू छन् ।

जीवनशैली[सम्पादन गर्ने]

भूटानको जनसङ्ख्या करिब ६ लाख ७२ हजार छ ।[५]भूटानको लगभग आधा मानिसहरू भूटानको आदीवासी हुन, जसलाई गांलोप भनिन्छ र तिब्बतको केही जातीहरूसँग यीनीहरूको निकटको सम्बन्ध छ । यस वाहेक अन्य जातीहरूमा नेपाली छन् र यीनीहरूको सम्बन्ध नेपालसँग छ । त्यस वाहेक शारचोपल्होतशांपाजातीहरू छन् । यहाँको आधिकारिक भाषा जोंगखा हो, यीनीहरूको साथसाथै यहाँ थुप्रै अन्य भाषाहरू बोलिन्छ, जसमा केही त बिलिन हुने अबस्थामा छन् । भूटानमा आधिकारिक धर्म बौद्ध धर्मको महायान शाखा छ, जसको अनुसरण देशको लगभग तीन चौथाई जनताले गर्दछन । भूटानको २५ प्रतिशत जनसंख्या हिन्दू धर्मको अनुयायी छन् । भूटानको हिंदू धर्मी नेपाली मूलका मानिसहरू हुन्, जसलाई ल्होत्साम्पा पनि भनिन्छ । करिव एक लाख ल्होत्साम्पालाई सन् १९८९ मा देशबाट निकालिएको (भुटानी सरकारका अनुसार कतिपय स्वेच्छाले) थियो । पूर्वी नेपालमा एक लाख जनता र भारतमा ३० हजार जति शरणार्थीका रूपमा बसिरहेका छन् । उनिहरूले शरणार्थी सम्बन्धि राष्ट्रसंघीय उच्चायुक्त र नेपाल सरकारबाट केही राहत र सहयोग् पाउछन् । भूटानी शरणार्थीको पुनर्वास कार्यक्रम अर्न्तर्गत हालसम्म ४० हजार शरणार्थी पुनर्वासका लागि विदेश प्रस्थान गरिसकेका छन् । संयुक्त राज्य अमेरिकाले हालसम्म ३४ हजार १२९ शरणार्थीलाई पुनर्वासमा लिइसकेको छ [६]

संस्कृति[सम्पादन गर्ने]

भुटान विश्वको ती केही देशहरूमा पर्दछ, जसले आफुलाई शेष विश्वबाट अलग राख्दै आईरहेको छ र आज पनि केही हदसम्म यहाँ विदेशीहरूको प्रवेश नियंत्रित छ । देशको धेरै जसो मानिसहरू साना ग्रामिण क्षेत्रमा बस्छन र उनीहरू कृषिमा निर्भर छन् । बिस्तारै-बिस्तारै शहरीकरणले देशमा गती लिइरहेको छ । बौद्ध विचार यहाँको जीवनको महत्वपूर्ण भाग हो । तीर धनुष खेल यहाँको राष्ट्रिय खेल हो ।

बाह्य लिंक[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सूची[सम्पादन गर्ने]

  1. "Bhutan Population clock", 2012 
  2. "Population and Housing Census of Bhutan — 2005" (PPT), 2005 
  3. ३.० ३.१ ३.२ ३.३ "Bhutan" 
  4. http://bhutansamachar.com/%E0%A4%AD%E0%A5%81%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%87
  5. The population of Bhutan per the Government of Bhutan census of 2006 is 672,425 (2006) [1]. The population estimate in the CIA Factbook is 2,232,291 although it notes that other estimates are as low as 810,000. [2]. The United Nations estimate is 2,163,000 (2005). Neither the CIA nor the United Nations documents their methods of population estimate, while the सरकार of Bhutan provides detailed population figures down to the gewog level. In June 2005 yet another census was done र most recent population figures quoted by the सरकार based on the census is 672,425. Detailed breakdown information can be found at the following website http://www.bhutancensus.gov.bt. Country rankings are based on the CIA Factbook.
  6. http://bhutansamachar.com/841.html

यी पनि हेर्नुहोस[सम्पादन गर्ने]