पाकिस्तान

नेपाली विकिपीडियाबाट

यसमा जानुहोस्: अन्वेषण, खोज

इस्लामी जम्हूरिया ए पाकिस्तान वा पाकिस्तान इस्लामिक गणतंत्र वा मात्र पाकिस्तान भारत को पश्चिम मा अस्थित एक इस्लामी गणराज्य हो। यहाँ को प्रमुख भाषाहरु उर्दू, पंजाबी, सिंधी, बलूचीपश्तो हो। राजधानी इस्लामाबाद र अन्य महत्वपूर्ण सहर कराची, लाहौर हो। पाकिस्तानमा चार प्रान्त छन: पंजाब, सिंध, बेलुचिस्तानसूबा-ए-सरहद, यस लगायात पाक अधिकृत कश्मीर, शुमाली इलाका, क़बाइली इलाका, र इस्लामाबाद पनि पाकिस्तानमा शामिल छन।

पाकिस्तानको जन्म सन् १ ९४७ मा भारतको विभाजनको परिणामस्वरूप भएको थियो । सर्वप्रथम सन् १०३० मा कवि (शायर) मुहम्मद इक़बाल ले दुई-राष्ट्र सिद्धांतको उल्लेख गरेका थिए । उनले भारतको उत्तर-पश्चिममा सिन्ध, बेलुचिस्तान, पंजाब तथा अफ़गान (सूबा-ए-सरहद) लाई मिलाएर एक नया राष्ट्र बनाउने कुरा गरेका थिए । सन् १९३३ मा कैम्ब्रिज विश्वविद्यालय का छात्र चौधरी रहमत अली ले पंजाब, सिन्ध, कश्मीर तथा बेलुचिस्तानका मानिसहरुको लागिपाक्स्तान (जुन पछि पाकिस्तान बन्यो) शब्दको सृजना गरे । सन् १९४७ बेखि १९७२ सम्म पाकिस्तान दुई भागहरुमा बाडी रर्‍हो - पूर्वी पाकिस्तान र पश्चिमी पाकिस्तान । दिसम्बर, सन् १९७१ मा भारतसग भएको लडाईको परिणामरूप पूर्वी पाकिस्तान बांग्लादेश बन्यो र पश्चिमी पाकिस्तान पाकिस्तान भएर रर्‍हो ।

विषयसूची

[परिवर्तन्] नाम का उदभव

पाकिस्तान नामको उद्भव 'पाक्स्तान' बाट भयो जसलाई प्रथम पटक चौधरी रहमत अलीले प्रयोगमा ल्याए । 'पाक्स्तान' शब्दको अर्थ हुन्छ पाक अर्थात पवित्र मानिसहरुको ठेगाना।

[परिवर्तन्] इतिहास

पाकिस्तान शब्दको जन्म सन् १९३३ मा1933 कैम्ब्रिज विश्वविद्यालय का छात्र चौधरी रहमत अली द्वारा भएको थियो । यस भन्दा पहिले सन् १९३० मा शायर मुहम्मद इक़बाल ले भारतको उत्तर-पश्चिमी चार प्रान्तों -सिन्ध, बलुचिस्तान, पंजाब तथा अफ़गान (सूबा-ए-सरहद)- लाई मिलाकर एक अलग राष्ट्रको मांग गरेका थिए । १९४७ अगस्तमा भारतको विभाजनको परिणामस्वरूप पाकिस्तानको जन्म भयो । त्यस समय पाकिस्तानमा वर्तमान पाकिस्तान र बांग्लादेश दुबै सम्मिलित थिए । सन् १९७१ मा भारतसग भएको युद्धमा पाकिस्तानको पूर्वी हिस्सा (जसलाई त्यस समयसम्म पूर्वी पाकिस्तान भनिन्थ्यो ) बांग्लादेशको रूपमा स्वतंत्र भयो । आजको पाकिस्तानी भूभाग थुप्रै संस्कृतिहरुको साक्षी रहेको छ ।

ईसापूर्व ३३००-१८०० को बीच यहाँ सिन्धुघाटी सभ्यता को विकास भयो । यह विश्वको चार प्राचीन ताम्र-कांस्यकालीन सभ्यताहरु मध्ये एक थियो । यसको क्षेत्र सिन्धु नदी को किनारमा अवस्थित थियो तर गुजरात (भारत) र राजस्थान मा पनि यस सभ्यताको अवशेष पाईएको छ । मोहेन्जो-दारो, हड़प्पा इत्यादि स्थल पाकिस्तानमा सभ्यताको प्रमुख अवशेष-स्थल हो । यस सभ्यताको मानिस को थिए यसको बारेमा विद्वानहरुमा मतैक्य छैइन । केहि यिनिहरुलाई आर्यहरुको पूर्ववर्ती शाखा भन्दछन त केहि यिनिहरुलाई द्रविड़ । केहि यिनिहरुलाई बलोची पनि ठहर्‍याउदछन । यस मतभेदको एउटा कारण सिन्धु-घाटी सभ्यताको लिपि पढन नसक्नु पनि हो ।

यस्तो माना मानिन्छ कि १५०० ईसापूर्वको आसपास आर्य को आगमन पाकिस्तानको उत्तरी क्षेत्रहरुको मार्फ़त भारतमा भयो । आर्यहरुको निवास स्थान कैस्पियन सागरको पूर्वी तथा उत्तरी हिस्सामा मानिन्छ जहाँबाट उनिहरु यसै समयको करीब ईरान, यूरोप र भारत तर्फ लागेका थिए । सन् ५४३ ईसापूर्वमा पाकिस्तानको अधिकांश इलाका ईरान (फारस) को हख़ामनी साम्राज्य को अधीन आयो । तर त्यसै समय इस्लाम को उदय भएको थिएन; ईरानक मानिसहरु ज़रदोश्त को अनुयायी थिए र देवताहरुको पूजा गर्दथे । सन् ३३० ईसापूर्वमा मकदूनिया (ग्रिस) का विजेता अलेक्जेन्डर ले दारा तृतीय लाई तीन पटक हराएर हखामनी वंशको अन्त गरिदिए । यसको कारण ईजिप्ट देखि पाकिस्तान सम्म फैलीएको हखामनी साम्राज्यको पतन भयो र अलेक्जेन्डर पंजाब आए । ग्रीक स्रोतहरुको बमोजिम उसले सिन्धु नदीको तटमा भारतीय राजा पुरु (ग्रीक - पोरस) लाईको हराईदिए । तर उनको सेनाले अगाडि बढ़नलाई इनकार गरिदियो र उनि भारतमा प्रवेश नगरी फिर्ता गयो । यस पछि उत्तरी पाकिस्तान र अफगानिस्तानमा ग्रिस-बैक्ट्रियन सभ्यताको विकास भयो । अलेक्जेन्डरको साम्राज्यलाई उनका सेनापतिहरुले आपसमा बाडिलिये । सेल्युकस नेक्टर अलेक्जेन्डरका सबभन्दा शक्तिशाली उत्तराधिकारी मध्ये एक थिए ।

मौर्य राजवंश ले ३०० ईसापूर्वको आसपास पाकिस्तानलाई आफ्नो साम्राज्यको अधीन गरेका थिए । यसपछि पुनः यो ग्रीको-बैक्ट्रियन शासनमा गयो । यी शासकहरुमा सबभन्दा प्रमुख मिनांदर ले बौद्ध धर्म लाई प्रोत्साहित गरे । पार्थियनहरुको पतन पछि यो फारसी प्रभावबाट मुक्त भयो । सिन्धलाई राय राजवंश (सन् 489-632) ले यस माथि शासन गरे । यसको पछि यो उत्तर भारतको गुप्त र फारसको सासानी साम्राज्य बीच बाडिर्‍हो ।

सन् ७१२ मा फारसको सेनापति मुहम्मद बिन क़ासिम ले सिन्धको राजालाई हराईदिए । यो फारसी विजय नभएर इस्लाम को विजय थियो । बिन कासिम एउटा अरब थियो र पूर्वी ईरानमा अरबीहरुको आबादी र नियंत्रण बढ़दै गहिरहेको थियो । जबकि यसै समय केन्द्रीय ईरानमा अरबीहरु प्रति घृणा र द्वेष बढ़दै गहिरहेको थियो तर यस क्षेत्रमा अरबबीहरुको प्रभुसत्ता स्थापित हुन् गएको थियो । यस पछि पाकिस्तानको क्षेत्र इस्लामबाट प्रभावित हुदै गयो । पाकिस्तानी सरकारको अनुसार यसै समय 'पाकिस्तान को बिउ' रोपिएको थियो । यसको ११९२ मा दिल्ली का सुल्तान पृथ्वीराज चौहान लाई हराएपछि नै दिल्लीको सत्तामा फारसबाट आएका तुर्क, अरबी र फारसीहरुको नियंत्रण भयो । पाकिस्तान दिल्ली सल्तनत को अंग बन्यो ।

सोह्औ शताब्दीमा मध्य-एशियाबाट भागेर आएका बाबर ले दिल्लीको सत्ता मा अधिकार अधिकार बनाए र पाकिस्तान मुगल साम्राज्य को अंग बन्यो । मुगलहरुले काबुल सम्मको क्षेत्रलाई आफ्नो साम्राज्यमा मिलाएका थिए । अठारऔ शताब्दीको अन्तसम्म विदेशीहरु (खास गरेर अंग्रेजहरु) को प्रभुत्व भारतीय उपमहाद्वीप मा बढ़दै गयो । सन् १८५७ को गदर पछि सम्पूर्ण भारत अंग्रेजको शासनमा आयो।

[परिवर्तन्] भूगोल

thumb|left|320px|पाकिस्तानको भू-उत्थान

पाकिस्तानको क्षेत्रफल करिव ८,०३,९४० वर्ग किलोमीटर छ जुन ब्रिटेन र फ्रांस सम्मिलित क्षेत्रफलको करीब हुन आउदछ । क्षेत्रफलको हिसाबबाट यो विश्वमा चौंतीसऔ स्थान मा छ । अरब सागरसग जोदिएको यसको सामुद्रिक सीमा रेखा करिव १०४६ किलोमीटर लामो छ । यसको ज़मीनी सीमारेखा कुल ६,७४४ किलोमीटर लामो छ - उत्तर-पश्चिम मा २४३० कि.मी. अफ़ग़ानिस्तान सग, दक्षिण पूर्व मा ९०९ कि.मी. ईरान सग, उत्तर-पूर्व मा ५१२ कि.मी. चीन सग (गुलाम कश्मीरसग जोडीएको सीमा) तथा पूर्व मा २९१२ कि.मी. भारत सग।

पाकिस्तानको उत्तरी इलाका पहाड़ी छ । यहाँ हिमालय पर्वतको थुप्रै उच्च शिखर पाईन्छ । यिनिहरु बिचबाट जान्छ सकरा मार्ग 'खैबर घाटि' को नामबाट प्रसिद्ध छ। भारतमा उगम हुने पाँच नदिहरु झेलम, चिनाब, रावी, सतलजब्यास यहाँबाट बगेर जब समतल भूमीलाई छूदछ तब एउटा अत्यंत उपजाऊ जमीन बन्दछ जसलाई 'पंजाब' को नामले जानिन्छ । दक्षिण तर्फ यसको संगमबाट सिन्धु नदी बन्दछ जसको घाटी अझै उपजाऊ छ । दक्षिणमा यो अरबी समुन्द्रसग गएर मिल्दछ ।

दक्षिणमा समुद्री घाटहरु (बीच, या दीघा) देखि लिएर उत्तरमा हिमालय (काराकोरम) र हिन्दूकुश को बर्फ़ीलो शिखरसम्म पाकिस्तानमा धेरै भौगोलिक विविधता छ । तर औसतन रूपबाट यो क्षेत्र शुष्क छ । औसतन १०० सेन्टीमीटर सालाना वर्षा हुदछ । पाकिस्तानको ५ शिखरहरु ८००० मीटर देखि उच्चा छन । उत्तरी क्षेत्रहरुमा मौसमी विविधता धेरै छ । त्यहा गर्मिमा तापक्रम ४५ डिग्री सेन्टीग्रेड देखि माथि जान्छ जबकि ठन्डिमा तापक्रम हिउ जम्ने अबस्था सम्म जान्छ । दक्षिणमा यो विविधता अपेक्षाकृत कम हुदछ ।

सिन्धु यहाँको प्रमुख नदी हो। इसके अलावा सिन्धुको सहायक नदिहरु पंजाबको आसपास भएर बग्दछ जसको कारण पंजाबमा कृषियोग्य जलवायु हुदछ । सिन्धु नदीको पश्चिम र दक्षिण-पश्चिममा बेलुचिस्तानको इलाका मरुभुमि छ। सिन्धको पूर्वी भागमा थार मरुस्थल को बिशाल भाग छ तर सिन्धमा नै थारपारकार विश्वको एकमात्र उर्वर मरुस्थल हो । देशको कुल 27% भूमि कृषियोग्य छ।

[परिवर्तन्] वनस्पति और जीव-जन्तु

उत्तरमा अल्पाईन वनस्पति पाईन्छ भने दक्षिणमा शीतोष्ण। दक्षिणमा सिन्धु नदी मा गोही पाईन्छ । सिन्धु नदीमा अन्धो डॉल्फ़िन पनि पाइन्छ।

[परिवर्तन्] अर्थव्यवस्था

पाकिस्तान एउटा विकासशील देश हो । सन् २००७ सम्म पाकिस्तानको अर्थव्यवस्था ७ प्रतिशतको वार्षिक दरबाट बढिरहेको थियो । यहाँको मुद्रा पाकिस्तानी रुपया हो, जसलाई पैसामा बाढ्न सकिन्छ । एक अमरीकी डालरको मुल्य लगभग ६० पाकिस्तानी रुपया (सन् २००६) छ। सन् २००५ सम्म पाकिस्तान मथि ४० अरब अमेरिकी डॉलरको विदेशी ऋण थियो जुन अमेरिका द्वारा दिएको ऋणमाफ़ी र अन्य संस्थाहरु द्वारा दिएको वित्तीय मददको कारण कम हुदै जादै छ ।

यहाँको अर्थव्यवस्थामा कृषिको योगदान कम हुदै गहिरहेको छ । आज कृषि सकल घरेलू उत्पादको मात्र 20 प्रतिशत हिस्सा छ जबकि ५३ प्रतिशत सेवा क्षेत्रबाट आउदछ । तर राजनितिक उथल-पुथलको कारण टाट उल्टिने अबस्था आएको छ  !

[परिवर्तन्] पाकिस्तानी राजनैतिक दल

  1. पाकिस्तान पीपुल्स पार्टी (पीपीपी) - बेनजीर भुट्टो यसै पार्टीमा हुनुहुन्थो । यस पार्टीको स्थापना उनको पिता जुल्फिकार अली भुट्टो के गरेका थिए ।
  2. पाकिस्तान मुस्लिम लीग
  3. मुत्तहिदा मज्लिस-ए-अमल
  4. तहरीक-ए-इन्साफ पार्टी- यो पार्टी प्रसिध्द पाकिस्तानी क्रिकेटर इमरान ख़ान द्वारा स्थपित गरीको हो ।
  5. मुत्तहिदा क़ौमी मूवमेन्ट (एम क्यू एम) इस पार्टीको स्थापना अलताफ हुसैनले गरे ।
आफ्नो प्रथम चरणमा यो पार्टी कराचीसम्म सीमित थियो । आज यस पार्टीको अन्कूर देशको कुन कुनामा देखिन्छ ,अब यो पार्टी एक शहर को होईन देशको चारै प्रान्तको हो (द्वारा एम क्यु एम प्रान्तीय कमिटी पेशावर)

[परिवर्तन्] उपविभाग

पाकिस्तान में चार प्रान्त हैं:-

क्षेत्र:

[परिवर्तन्] जनवृत्त

thumb|right|400px|पाकिस्तानको प्रमुख जातीय समूह

जुलाई २००७ को आँकडाहरुको बमोजिम यहाँको जनसंख्या १६,९३,००,००० छ जुन विश्वमा छैटऔ स्थान मा छ - ब्राजील देखि कम र रूस देखि धेरै । यहाँको जनसंख्या वृद्धि दर धेरै भएको कारण भविष्यमा यो तिब्र रुपमा बढ़ने आशका छ ।

प्रमुख जातियों में - पंजाबी (४४.७%), पश्तून (पठान) (१५.४%), सिन्धी (१४.२), मुल्तानी (८.४%), मोहाज़िर (७.६%), बेलुचि (३.४%) छ । हालै अफगानिस्तानमा चलिरहिको युद्धहरुको कारण थुप्रै अफगान शरणार्थी पनि यस देशमा बस्न लागेका छन । प्रमुख धर्म इस्लाम छो । लगभग ९६ प्रतिशत मानिस मुस्लिम छन (७७ प्रतिशत सुन्नी र २० प्रतिशत शिया) । यस बाहेक १.८५ प्रतिशत हिन्दू र 1.6 प्रतिशत ईसाई यहाँको प्रमुख अल्पसंख्यक हुन ।

यहाँको सांवैधानिक भाषा अंग्रेज़ी हो र उर्दू राष्ट्रीय भाषा । पंजाबी सबै भन्द ज्यादा बोलीने स्थानीय भाषा हो तर यसलाई कुनै सांवैधानिक दर्जा प्राप्त छैन ।

[परिवर्तन्] फिल्म और टेलीविजन

पाकिस्तानमा भारतीय हिन्दी सिनेमा धेरै लोकप्रिय छ । स्थानीय सिनेमा पनि देखिन्छ ।

[परिवर्तन्] खेल

हकी राष्ट्रीय खेल हो । क्रिकेटको लोकप्रियता धेरै छ । देशको क्रिकेट टीम ले एक पटक विश्व कप (सन् १९९२ मा) जितेको छ ।

[परिवर्तन्] बाह्य लिङ्क

[परिवर्तन्] संदर्भ


[परिवर्तन्] सरकारी लिङ्क


Template:एशिया

श्रेणी:देश श्रेणी:जंबुद्वीप श्रेणी:नैऋत्य जंबुद्वीप श्रेणी:दक्षिण जंबुद्वीप श्रेणी:पाकिस्तान श्रेणी:कमनवेल्थ देश