सामग्रीमा जानुहोस्

भीमसेन जोशी

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट

स्वरभास्कर भीमसेन जोशी
जोशी सन् १९७१ मा
जन्मभीमसेन गुरुराज जोशी
(१९२२-०२-०४)४ फेब्रुअरी १९२२
रोन तालुक, गडग जिल्ला, कर्नाटक, भारत
मृत्यु२४ जनवरी २०११(2011-01-24) (उमेर ८८)
पुणे, महाराष्ट्र, भारत
राष्ट्रियताIndian
पेशाहिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीत गायनकार
कार्यकाल१९४१-२०००
मातापितागुरुराजराव जोशी (पिता)
रमा बाई (आमा)
पुरस्कार
साङ्गीतिक जीवन
विधा (भजनअभंग को रुप मा )
वाद्ययन्त्र

पंडित भीमसेन गुरुराज जोशी (४ फेब्रुअरी १९२२ - २४ जनवरी २०११), जो सम्मानित उपसर्ग पंडित द्वारा पनि चिनिन्छन्, हिन्दुस्तानी शास्त्रीय परम्परामा कर्नाटकका एक महान भारतीय गायक थिए। उहाँ गायनको ख्याल रूपका साथै भक्ति संगीत (भजन र अभंग) को लोकप्रिय प्रस्तुतिहरूको लागि परिचित हुनुहुन्छ। जोशी हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीतको किराना घराना परम्पराका हुन्। उहाँ आफ्नो कन्सर्टको लागि प्रसिद्ध हुनुहुन्छ, १९६४ र १९८२ को बीचमा जोशीले अफगानिस्तान, इटाली, फ्रान्स, क्यानडा र संयुक्त राज्य अमेरिकाको भ्रमण गर्नुभयो।उहाँ भारतका पहिलो संगीतकार हुनुहुन्थ्यो जसको कन्सर्टहरू न्यूयोर्क शहरमा पोस्टरहरू मार्फत विज्ञापन गरिएको थियो। [१][२]

१९९८ मा, उनलाई संगीत नाटक अकादमी फेलोशिप, संगीत नाटक अकादमी, संगीत, नृत्य र नाटकको लागि भारतको राष्ट्रिय एकेडेमी द्वारा प्रदान गरिएको सर्वोच्च सम्मान प्रदान गरियो।[३] त्यसपछि, उनले २००९ मा भारतको सर्वोच्च नागरिक सम्मान, भारत रत्न प्राप्त गरे। [४]

बाल्यकाल[सम्पादन गर्नुहोस्]

भीमसेन जोशीको जन्म ४ फेब्रुअरी १९२२ मा कन्नड[५] देशस्थ माधव ब्राह्मण परिवार[६] मा गुरुराजराव जोशी र गोदावरीबाईको धारवाड जिल्लाको गदगमा भएको थियो जुन तत्कालीन ब्रिटिश भारतको बम्बे प्रेसिडेन्सीमा थियो।[७][८] उनका बुबा गुरुराज जोशी विद्यालयका शिक्षक थिए । भीमसेन १६ दाजुभाइमध्ये जेठा थिए। उनले सानै उमेरमा आमा गुमाए ।[९]

बाल्यकालमा, जोशी संगीत र हर्मोनियम र तानपुरा [१०] जस्ता संगीत वाद्ययन्त्रहरूमा मोहित हुनुहुन्थ्यो र प्रायः संगीत ब्यान्डको साथमा जुलुसहरू पछ्याउनुहुन्थ्यो।


व्यक्तिगत जीवन[सम्पादन गर्नुहोस्]

तत्कालीन भारतका राष्ट्रपति एपीजे अब्दुल कलामले २००७ मा जोशीलाई भेटेका थिए

जोशीले दुई विवाह गरेका थिए ।उनको पहिलो श्रीमती सुनन्दा कट्टी थिइन्, उनका मामाकी छोरी, जसलाई उनले सन् १९४४ मा विवाह गरेका थिए। सुनन्दाबाट उनका चार सन्तान थिए; राघवेन्द्र, उषा, सुमंगला र आनन्द। [११]1951 मा, उनले कन्नड नाटक भाग्य-श्रीमा सह-अभिनेता वत्सला मुधोलकरसँग विवाह गरे। बम्बई प्रेसिडेन्सीमा हिन्दूहरू बीचको द्विविवाहलाई कानूनद्वारा निषेध गरिएको थियो; त्यसैले उनले नागपुर (केन्द्रीय प्रान्तको राजधानी र १९५१ मा बेरार) मा बसोबास गरे जहाँ द्विविवाहलाई अनुमति दिइएको थियो र त्यहाँ दोस्रो पटक विवाह गरे। उनले सुन्दासँग सम्बन्धविच्छेद गरेका थीयनन् वा अलग गरेका थीयनन् । वत्सलासँग उनका तीन सन्तान थिए; जयन्त, शुभदा र श्रीनिवास जोशी।

संगीत भन्दा बाहिर, जोशी कारहरु को लगाव थिए र अटो मेकानिक्स को गहिरो ज्ञान थियो। [१२]


मृत्यु[सम्पादन गर्नुहोस्]

जोशीलाई ग्यास्ट्रोइंटेस्टाइनल रक्तस्राव र द्विपक्षीय निमोनियाका कारण ३१ डिसेम्बर २०१० मा सह्याद्री सुपर स्पेशलिटी अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो। सास फेर्न गाह्रो भएपछि उनलाई भेन्टिलेटरमा राखिएको थियो । भेन्टिलेटरबाट बाहिर निकाल्दा तीन दिनसम्म निको भए पनि त्यसपछि उनको अवस्था बिग्रँदै गयो । २४ जनवरी २०११ मा उहाँ निधन भयो । [१३] उनको पूर्ण राजकीय सम्मानका साथ पुणेको वैकुण्ठ श्मशान गृहमा दाहसंस्कार गरिएको थियो। [१४]

पुरस्कार र मान्यता[सम्पादन गर्नुहोस्]

जोशीलाई सन् २००९ मा भारतको सर्वोच्च नागरिक सम्मान भारत रत्न प्रदान गरिएको थियो।


  1. Darpan, Pratiyogita (जनवरी २००९), Pratiyogita Darpan, पृ: ११, मूलबाट २४ अक्टोबर २०२३-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १ जनवरी २००९ 
  2. Margalit Fox, "Pandit Bhimsen Joshi dies at 88; Indian Classical Singer", The New York Times, मूलबाट १६ फेब्रुअरी २०१७-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ५ फेब्रुअरी २०११ 
  3. "SNA: List of Sangeet Natak Academi Ratna Puraskarwinners (Akademi Fellows)", Official website, मूलबाट ४ मार्च २०१६-मा सङ्ग्रहित। 
  4. "Bharat Ratna for Vocalist Pandit Bhimsen Joshi", Rediff, मूलबाट १४ फेब्रुअरी २००९-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २१ फेब्रुअरी २००९ 
  5. "Bharat Ratna Bhimsen Joshi", Outlook India, मूलबाट २५ जुन २०२०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ५ नोभेम्बर २००८, "Bhimsen Gururaj Joshi was born in a Kannadiga Brahmin family on February 4, 1922 in Gadag, an idyllic village in Dharwad district of Karnataka." 
  6. Kasturi Paigude Rane (२०२१), Pandit Bhimsen Joshi, Publications Division Ministry of Information & Broadcasting, पृ: १३, आइएसबिएन 9789354092619, मूलबाट २४ अक्टोबर २०२३-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ११ जनवरी २०२२, "Eldest of 16 siblings, Bhimsen Joshi is born to a family that belonged to a Marathi Deshastha Madhva Brahmin lineage." 
  7. "Bhimsen Joshi passes away", मूलबाट १० मे २०१२-मा सङ्ग्रहित। 
  8. Fox, Margalit (५ फेब्रुअरी २०११), "Pandit Bhimsen Joshi Dies at 88; Indian Classical Singer", The New York Times, मूलबाट १६ फेब्रुअरी २०१७-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २४ फेब्रुअरी २०१७ 
  9. Nadkarni, Mohan (१९९४), Bhimsen Joshi : A Biography, Indus Publishing, आइएसबिएन 8172231261, मूलबाट १२ जुन २०१४-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २८ फेब्रुअरी २०१४ 
  10. "Biography – Bhimsen Joshi", Hindi Lyrics, मूलबाट १२ जुन २०१८-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २८ फेब्रुअरी २०१४  वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण १२ जुन २०१८ मिति
  11. Jamkhandi, Gururaj (नोभेम्बर ११, २०१३), "We want recognition as Pandit Bhimsen's legitimate family", The Times of India (अङ्ग्रेजीमा), मूलबाट ४ अक्टोबर २०२३-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ४ फेब्रुअरी २०२१ 
  12. Mukerji, Ranojoy (२०११-०१-२५), "Bhimsen Joshi loved his Mercedes", India Today (अङ्ग्रेजीमा), मूलबाट २६ डिसेम्बर २०२१-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०२१-१२-२६ 
  13. "Pandit Bhimsen Joshi passes away", The Times of India, २४ जनवरी २०११, मूलबाट २७ डिसेम्बर २०१३-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २४ जनवरी २०११  वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २७ डिसेम्बर २०१३ मिति
  14. "Pt Bhimsen Joshi's funeral held with all state honours", One India, २५ जनवरी २०११, मूलबाट १३ जुलाई २०१२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २५ जनवरी २०११  = Archive.today अभिलेखिकरण १३ जुलाई २०१२ मिति
  15. १५.० १५.१ १५.२ १५.३ १५.४ "Pandit Bhimsen Joshi: A Profile", ZEE News, ५ नोभेम्बर २००८, मूलबाट १२ फेब्रुअरी २०११-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २४ जनवरी २०११ 
  16. "Bhimsen Joshi: Living legend in Indian classical music", DNA India, १० फेब्रुअरी २००९, मूलबाट २५ जनवरी २०२१-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १ जनवरी २०२१ 
  17. "Entertainment News: Latest Bollywood & Hollywood News, Today's Entertainment News Headlines", The Indian Express, मूलबाट ३ अगस्ट २००९-मा सङ्ग्रहित। 
  18. Times Of India Article
  19. "Award presented to Bhimsen Joshi", The Hindu (Chennai, India), २ डिसेम्बर २००३, मूलबाट ४ डिसेम्बर २००३-मा सङ्ग्रहित।  वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण ४ डिसेम्बर २००३ मिति
  20. "Bhimsen Joshi conferred upon 'Karnataka Rathna'", Zee News, ३० सेप्टेम्बर २००५, मूलबाट २३ जुन २०२०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २२ जुन २०२० 
  21. "hinduonnet.com", www.hinduonnet.com, मूलबाट २८ जुलाई २०११-मा सङ्ग्रहित।  वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २८ जुलाई २०११ मिति
  22. Bhimsen happy about Delhi govt award