सामग्रीमा जानुहोस्

मध्य भारत

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
मध्य भारत क्षेत्र मध्य प्रदेशछत्तीसगढ मिलेर बनेको छ

मध्य भारत भारतको एक शिथिल परिभाषित भौगोलिक क्षेत्र हो। त्यहाँ कुनै स्पष्ट आधिकारिक परिभाषा छैन र विभिन्न व्यक्तिहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ। एउटा सामान्य परिभाषामा छत्तीसगढमध्य प्रदेश राज्यहरू समावेश छन्, जुन लगभग सबै परिभाषाहरूमा समावेश छन्।[१] केही अन्य परिभाषाहरू जस्तै यसले उत्तर भारतको भाग लिन्छ जुन पूर्व-पश्चिम धुरीमा "केन्द्रीय" छ। यसरी भारत सरकारले गठन गरेको मध्य क्षेत्रीय परिषद्मा यी दुवै राज्यहरू, उत्तरमा उत्तर प्रदेशउत्तराखण्ड समावेश छन्, जसले यस क्षेत्रलाई हिमालयमा तिब्बत/चीनसँग सीमासम्म पुर्याउँछ।

भारतको केन्द्रीय अञ्चल

अन्य परिभाषाहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

अर्को दृष्टिकोण, ऐतिहासिक रूपमा अधिक सामान्य, "मध्य भारत" लाई उत्तर-दक्षिण धुरीमा आधारित गर्नु हो, जसले यसलाई भारतको भाग बनाउँदछ जुन उत्तर भारतको दक्षिणमा र दक्षिण भारतको उत्तरमा छ; उत्तर भारतको परिभाषा पनि धेरै फरक छ, तर दक्षिण भारतको परिभाषा सामान्यतया सहमत छ। यस परिभाषामा या त दक्खिनको केही वा सम्पूर्ण भाग, विशेष गरी महाराष्ट्र समावेश छ, र उत्तरमा सिन्धु गङ्गा मैदानको केही समावेश हुन सक्छ वा नहुन सक्छ। यदि महाराष्ट्रलाई समावेश गरिएको छ भने "मध्य भारत" ले मुम्बई सहित पश्चिमी तटको एक राम्रो भाग समावेश गर्दछ, तर पूर्वी तट कहिल्यै समावेश गरिएको छैन, किनकि ओडिशा, आन्ध्र प्रदेशलाई भेट्न तल फैलिएको छ, र यी क्रमशः पूर्वीदक्षिणी भारतमा गणना गरिन्छ (र पूर्वी तटको कुनै पनि भाग हिन्दी इलाकाको भाग होइन)।

अर्को परिभाषा "गङ्गा मैदानको दक्षिणमा पहाडी-देश" हो, तर दक्खिनको उत्तरमा।[२] देशका केही आधिकारिक विभागहरूले कुनै पनि "केन्द्रीय" विभाजनलाई मान्यता दिँदैनन्।[३]

परिभाषाको आधारमा, मध्य प्रदेशको व्यापारिक राजधानी इन्दौर यस क्षेत्रको सबैभन्दा ठुलो सहर हो। अन्य प्रमुख शहरहरूमा रायपुर, भोपाल, ग्वालियर, जबलपुरबिलासपुर समावेश छन्। राज्यहरूले उत्तर भारतसँग हिन्दीको प्रधानता सहित धेरै भाषिक र सांस्कृतिक विशेषताहरू साझा गर्दछन्।

इतिहास[सम्पादन गर्नुहोस्]

भीमबेतका गुफाहरूले वर्तमान मध्य प्रदेशमा पुरापाषाणकालीन बस्तीहरूको प्रमाण देखाउँछ। नर्मदा नदी उपत्यकाका विभिन्न स्थानहरूमा पाषाण युगका औजारहरू पनि फेला परेका छन्। ताम्रपाषाण युगको ठाउँहरू एरान, कायाथा, महेश्वर, नाग्दा, र नवदटोली लगायत धेरै स्थानहरूमा फेला परेका छन्। गुफा चित्रहरूको साथ चट्टान आश्रयहरू, जसमध्ये सबैभन्दा पुरानो ३०,००० ईपूर्वको हुन सक्छ, पनि धेरै स्थानहरूमा फेला परेका छन्। हालको मध्य प्रदेशमा मानवबस्तीहरू मुख्यतया नर्मदा, चम्बल र बेतवा जस्ता नदीहरूको घाटीमा विकसित भएका थिए। प्रारम्भिक वैदिक कालमा विन्ध्य पर्वतले आर्य क्षेत्रको दक्षिणी सीमा बनायो।

इन्दौरका होल्करहरू, ग्वालियरका सिन्धियाहरू, देवास जुनियरका पुअरहरू, देवास सिनियर र धार राज्यका शक्तिशाली परिवारहरू थिए जुन मध्य भारतमा आधारित थिए। अहिले मध्य प्रदेश र छत्तीसगढमा रहेका क्षेत्रहरूमा धेरै राजकुमारहरूले शासन गरेका थिए जसले अङ्ग्रेजहरूसँग सहायक गठबन्धन गरेका थिए।

सन् १९५६ मा मध्य भारत, विन्ध्य प्रदेश र भोपाल लाई मध्य प्रदेशमा गाभिएको थियो। सन् २००० मा मध्य प्रदेशबाट छत्तीसगढ राज्यको नयाँ राज्य बनाइएको थियो।

भाषा[सम्पादन गर्नुहोस्]

ताइवानमा एक हिन्दी वक्ता।

यो क्षेत्र हिन्दी क्षेत्रको हिस्सा हो, र आधुनिक मानक हिन्दी प्रमुख भाषा हो। अन्य हिन्दी इलाका भाषाहरू जस्तै छत्तीसगढी पनि क्षेत्रीय रूपमा सामान्य छन्। यी आर्य भाषाहरू बाहेक, मुन्डा परिवारको भाषा कोरकू पनि मध्य भारतमा बोलिन्छ।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्नुहोस्]

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

  1. "Discover Central India's iconic destinations", andbeyond.com
  2. "Executive summary of month of November 2015", Central Electricity Authority, Ministry of Power, Government of India, मूलबाट ४ मार्च २०१६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १५ डिसेम्बर २०१५  वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण ४ मार्च २०१६ मिति
  3. Blurton, T. Richard, Hindu Art, p. 187, 1994, British Museum Press, आइएसबिएन ० ७१४१ १४४२ १.