ग्वालियर

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
जनसङ्ख्या
ग्वालियर
Gwalior
—  महानगर  —
Gwalior groups.JPGग्वालियरका धरोहरहरू
उपनाम(हरू): मध्य प्रदेशको पर्यटन राजधानी
राजा सुरसेनको सहर
ऋषि गलभको सहर र तानसेन नगरी
ग्वालियर is located in मध्य प्रदेश
ग्वालियर
ग्वालियर
निर्देशाङ्क: २६°१३′१७″उत्तर ७८°१०′४१″पूर्व / २६.२२१५२१° उत्तर ७८.१७८०२४° पूर्व / 26.221521; 78.178024निर्देशाङ्क: २६°१३′१७″उत्तर ७८°१०′४१″पूर्व / २६.२२१५२१° उत्तर ७८.१७८०२४° पूर्व / 26.221521; 78.178024
देश भारत
राज्य मध्य प्रदेश
जिल्ला ग्वालियर
संस्थापक राजा सुरजसेन
क्षेत्रफल
 - जम्मा ७८० किमी (३०१.२ वर्ग मी)
क्षेत्र क्रम ३५औँ
अवनति १९६ मि (६४३ फिट)
जनसङ्ख्या (२०११) १९,५३,५०५
 जनघनत्व ५,४७८/किमी (१४,१८८/वर्ग मी)
 - जनसङ्ख्या क्रम ३१औँ
भाषाहरू
 - आधिकारिक हिन्दी, मराठी र अङ्ग्रेजी
समय क्षेत्र भारतीय मानक समय (युटिसी+५:३०)
हुलाक कोड ४७४००१ देखि ४७४०५५ (HPO)
टेलिफोन कोड ०७५१
गाडी दर्ता MP-07
लिङ्ग अनुपात .९४८ /
साक्षरता ८७.२०%[१]
औसत ग्रीष्म तापक्रम ३३.५ °से (९२.३ °फे)
औसत चिसो तापक्रम १६.६ °से (६१.९ °फे)[२]
वेबसाइट आधिकारिक वेबसाइट

ग्वालियर (यसका बारेमा उच्चारण ) भारतको राज्य मध्य प्रदेशको ऐतिहासिक र प्रमुख सहर हो । भौगोलिक दृष्टिले ग्वालियर मध्यप्रदेश राज्यको उत्तरमा अवस्थित छ । यो सहर भारतको राजधानी सहर नयाँ दिल्लीको ३१९ किलोमिटर (१९८ माइल) दक्षिणमा रहेको छ । यो सहर र यसको किल्ला उत्तर भारतको प्राचीन शहरहरूको केन्द्र रहेको छ । यो सहर गुर्जर प्रतिहार, तोमर तथा कछवाहा राजवंशको राजधानी रहेको थियो ।[३] यो सहरमा तिनीहरूद्वारा बनाइएको प्राचीन चिन्ह स्मारकहरू, किल्लाहरू र महलहरू आज पनि हेर्न सकिन्छ । सङ्ग्रह गरेर राखिएका भव्य स्मृति चिन्ह यस सहरलाई पर्यटनको दृष्टिले महत्वपूर्ण बनाउने गर्छ । "ग्वालियर सहर" यस नामको पछाडी पनि एउटा इतिहास लुकेको छ; आठौँ शताब्दीमा यहाँका एक राजा सूरजसेन थिए, जो एक अज्ञात बिमारीले ग्रस्त भए र मृत्युशैयामा थिए, त्यस समय ग्वालिपा नामक सन्तले उनलाई निको पारेर जीवनदान दिए । त्यसै समय उनको सम्मानमा यस सहरको जग बसालियो र यस सहरको नाम ग्वालियर राखियो ।

यसपछि यहाँ आउने शताब्दीमा यो सहर ठुला-ठुला राजवंशहरूको राजस्थल बन्यो । हरेक शताब्दीमा यस सहरको इतिहासमा नयाँ आयाम थपिदैं गयो । महान योद्धाहरू, राजाहरू, कविहरू, सङ्गीतकारहरू तथा सन्तहरूले यस राजधानी सहरलाई देशव्यापी रूपमा चिनाउन आ-आफ्नो योगदान दिए । आज ग्वालियर भारतको एक आधुनिक सहर हो र एउटा प्रसिद्ध उद्योगिक केन्द्र हो ।[४]

भारतको प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको भारतमा १०० स्मार्ट सिटी बनाउने निर्णय अन्तर्गत यस सहरलाई पनि छानिएको छ । [५]

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

जनसङ्ख्या[सम्पादन गर्ने]

सन् २०११ को भारतको जनगणना अनुसार ग्वालियरको कुल जनसङ्ख्या २०,३०,५४३ छ, जसमा पुरुष १०,९०,६४७ र महिला ९,३९,८९६ छन् । यहाँको साक्षरता ५७.४७% (पुरुष ७०.८१%, महिला ४१.७२%) रहेको छ ।

पर्यटन स्थल[सम्पादन गर्ने]

ग्वालियर किल्ला[सम्पादन गर्ने]

ग्वालियरको किल्लाको सिंहद्वार

बलौटे ढुङ्गाले बनेको यो किल्ला सहरको हरेक दिशाबाट हेर्न सकिन्छ र यो सहरको प्रमुख स्मारक हो । एउटा अग्लो पठारमा बनेको यस किल्लासम्म पुग्नका लागि एउटा निक्कै अग्लो पातुलो मार्ग भएर जानु पर्छ । यस मार्गको छेउछेउ ठुलो ठुलो चट्टानहरूमाथि जैन तीर्थको विशाल मूर्तिहरू निक्कै सुन्दर ढङ्गले बनाइएको छ । यस किल्ला भित्र मध्यकालीन स्थापनाको अद्भुत नमूनाहरू रहेको छ । पन्द्र्हौ शताब्दीमा निर्मित गुजरी महल त्यस मध्येको एक हो जुन राजा मानसिंह र गुजरी रानी मृगनयनीको गहन प्रेमको प्रतीक हो ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. "Literacy rate", census2011.co.in, १६ जुन २००४, अभिगमन मिति २९ अप्रिल २०१२ 
  2. "Climate: Gwalior", अभिगमन मिति १२ डिसेम्बर २०१५ 
  3. Lonely Planet, "History of Gwalior - Lonely Planet Travel Information", अभिगमन मिति २८ जुलाई २०१५ 
  4. "Gwalior's air among dirtiest in the world", Indian Express, अभिगमन मिति १३ मे २०१६ 
  5. http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html

बाह्य लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]