रायपुर

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
रायपुर
समय मंडल: आईएसटी (यूटीसी+५:३०)
देश  भारत
राज्य छत्तीसगढ
जिल्ला रायपुर
महापौर प्रमोद दुबे
जनसंख्या
घनत्व
१,४०५,१३१ (2001)
• ३,०८१ /किमी2 (७,९८० /वर्ग माइल)
सरकारी भाषा हिन्दी, अंग्रेजी, छत्तीसगढी
क्षेत्रफल
ऊंचाई (AMSL)
४५६ कि.मी² (१७६ वर्ग मील)
• २९८.१५ m (९७८ ft)
आधिकारिक वेबसाईट : www.raipur.nic.in

निर्देशाङ्क: २१°१४′उत्तर ८१°३८′पूर्व / २१.२३° उत्तर ८१.६३° पूर्व / 21.23; 81.63

रायपुर छत्तीसगढको राजधानी हो । यो शहर भारतको २६ औ राज्य हो । सन् २००० नोभेम्बर ०१ मा भारतको मध्यप्रदेशबाट विभाजित भई छत्तीसगढको निर्माण भएको थियो ।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

पुरानो भवन एवं किलको अवशेषमा आधारित केहि इतिहासविदको मान्यतानुसार यो शहर ९ औ शताब्दीदेखि अस्तित्वमा छ । तर धेरै मान्छेहरूको अनुसार यो शहर १४ औं शताब्दीमा बसेको थियो ।

जनसांख्यिकी[सम्पादन गर्ने]

सन् २०११ को जनगणनाको अनुसार रायपुरको जनसँख्या १०,१०,०८७ रहेको छ । यहाँको लिङ्गानुपात ९४६ महिलाहरू प्रति १००० पुरुषको छ । रायपुरको साक्षरता दर ८६.९०% छ, पुरुषहरूको साक्षरता दर २९.३९% र महिलाहरूको साक्षरता दर ८१.१०% छ ।

भूगोल एवं जलवायु[सम्पादन गर्ने]

रायपुर खारुन नदीको तटमा बसेको छत्तीसगढको सबैभन्दा बढा शहर हो । रायपुर एक बडा मैदान (छत्तीसगढ का मैदान) को मध्यमा स्थित छ जुन धान का कटोरा को नामले पनि चिनिन्छ । रायपुरको पूर्व मा महानदी नदी बग्दछ । उत्तर-पश्चिममा मैकाल को पहाडि छ । उत्तरी तर्फ छोटा नागपुरको पठार र दक्षिणमा बस्तरको पठार छ । रायपुर मुम्बई-हावडा रेल लाइनमा छ र यो सबै मह्त्वपूर्ण शहरहरूदेखि जुड्छ । राष्ट्रीय राजमार्ग ६ शहरहरूबाट गुजरता हो र ४३ शहर को विशाखापट्नम देखि जुड्छ । रायपुर मुम्बई, दिल्ली एवम अन्य शहरहरूसग हवाई मा‍र्गाद्वारा जोडिएको छ । रायपुरको हवाई अड्डा 'माना मा छ ।

तापमान: गर्मीमा ४५ देखि २९ सेल्सिअस जाडोमा २७ देखि १० सेल्सिअस वर्षा लगभग १२० देखि मी (जुलाई देखि सेप्टेम्बर)

नया रायपुर[सम्पादन गर्ने]

सन् २००० मा बनेको छत्तीसगढ राज्यको राजधानी रायपुरको प्रशासनिक केन्द्र "नया रायपुर " मा प्रस्तावित छ । यो एक विश्व स्तरीय परियोजना हो जसमा वर्तमान रायपुर देखि २५ किमी दूर एक नए शहरको सृजन गरिदैछ । यसको लागि एक ठुलो क्षेत्रको भूमिको अर्जन गरिदैछ । नया रायपुरको लागि कुल ८०,००० हेक्टेयर भूमि अर्जित गरिनेछ । नया रायपुरमा २२५ किमी पक्की सडक छ । नया रायपुरको परसदा क्षेत्र अन्तराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम बनाइएको छ ।[१]

अर्थव्यवस्था[सम्पादन गर्ने]

रायपुर सम्पूर्ण छ्त्तीसगढ एवं उडीसाको लागि थोकको मन्डी छ यस बाहेक यहा एक औद्योगिक शहर छ ।

शिक्षा[सम्पादन गर्ने]

राजधानी रायपुरमा ५ विश्वविद्यालय छन्:

  • पन्डित रविशंकर शुक्ल विश्वविद्यालय
  • इन्दिरा गान्धी कृषि विश्वविद्यालय
  • हिदायतुल्ला विधि विश्वविद्यालय
  • कुशाभाऊ ठाकरे पत्रकारिता एवं संचार विश्वविद्यालय
  • नय आयुष्य एवं चिकित्सा विश्वविद्यालय

इन्जीनियरिङ्ग शिक्षाको लागि NIT राष्ट्रीय तकनीकी संस्थान सहित चार अभियान्त्रिकी महाविद्यालय छन् :

  • शासकीय अभियाम्त्रिकी महाविद्यालय,
  • रायपुर इन्स्टीट्यूट आफ़ टेक्नोलाजी,
  • दिशा इन्स्टीट्यूट अफ टेक्नालाजी एण्ड म्यानेजमेन्ट

नया चिकित्सा विश्वविद्यालयको अधीन रायपुरको चार चिकित्सा महाविद्यालय छन्

  • जवाहर लाल नेहरु स्मृति चिकित्सा महाविद्यालय
  • शासकीय आयुर्वेदिक महाविद्यालय
  • होम्योपैथिक महाविद्यालय
  • शासकीय अन्त चिकित्सा महविद्यालय

यस बाहेक विज्ञान, कला, वाणिज्यको अध्ययनको लागि धेरै महाविद्यालय छन् । शासकीय विज्ञान महाविद्यालय, शासकीय छ्त्तीसगढ महाविद्यालय हुन् । भविष्यमा इन्डियन इस्टीट्यूट अफ म्यानेजमेन्ट ओअनि केन्द्र सरकार द्वारा प्रारम्भ गरिने छ । रायपुरमा अधिकांश शासकीय विद्यालय राज्य परीक्षा बोर्ड र निजी विद्यालय पनि बी एस ई बाट सम्बद्ध छ ।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

  1. नया रायपुर विकास प्राधिकरण