भारतको प्रशासनिक विभाजन

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
Jump to navigation Jump to search


 

भारतका प्रशासनिक विभाजनहरू भारतका उप -राष्ट्रिय प्रशासनिक एकाइहरू हुन्; तिनीहरू देश उपविभागहरूको नेस्टेड पदानुक्रमबाट बनेका छन्।

भारतीय राज्य र क्षेत्रहरूले बारम्बार एउटै तहको उपविभागका लागि विभिन्न स्थानीय शीर्षकहरू प्रयोग गर्छन् (जस्तै, आन्ध्र प्रदेशतेलङ्गाना को मण्डलहरू उत्तर प्रदेश र अन्य हिन्दी भाषी राज्यहरूको तहसीलहरूसँग तर गुजरात, गोवा, कर्नाटक, केरला, महाराष्ट्रका र तमिलनाडु को तालुकहरूसँग मिल्दोजुल्दो छन )। [१]

साना उपविभागहरू (गाउँ र ब्लकहरू ) केवल ग्रामीण क्षेत्रमा अवस्थित छन्। सहरी क्षेत्रमा, यी ग्रामीण उपविभागहरूको सट्टा शहरी स्थानीय निकायहरू अवस्थित छन्।

भारतको तह[सम्पादन गर्ने]

तलको रेखाचित्रमा छ तहका सरकारहरू छन्:

देश
(i.e. भारत)
राज्य
(e.g. पश्चिम बङ्गाल राज्य)
डिभिजन
(e.g. Presidency Division)
जिल्ला
(e.g. उत्तर २४ परगना जिल्ला)
उप जिल्ला
(e.g. Basirhat Subdivision)
ब्लक
(e.g. Basirhat II Block)

क्षेत्र र क्षेत्रहरू[सम्पादन गर्ने]

सांस्कृतिक क्षेत्रहरू[सम्पादन गर्ने]

भारतका छवटा क्षेत्रहरू

भारतका राज्यहरूलाई यी राज्यहरू बीच "सहकारी कार्य गर्ने बानीको विकास गर्न" सल्लाहकार परिषद भएको छवटा क्षेत्रहरूमा समूहबद्ध गरिएको छ। क्षेत्रीय परिषदहरू राज्य पुनर्गठन ऐन, १९५६ को भाग-III मार्फत स्थापित गरिएको थियो। उत्तर पूर्वी राज्यहरूको विशेष समस्याहरू अर्को वैधानिक निकाय [२] उत्तर पूर्वी परिषद् ऐन, १९७१ द्वारा बनाईएको उत्तर पूर्वी परिषदद्वारा सम्बोधन गरिन्छ। यी प्रत्येक अञ्चल परिषदको वर्तमान संरचना निम्नानुसार छ: [३]

सांस्कृतिक क्षेत्रहरू[सम्पादन गर्ने]

प्रत्येक क्षेत्रको एक अञ्चल मुख्यालय छ जहाँ एक क्षेत्रीय सांस्कृतिक केन्द्र स्थापना गरिएको छ। [७] धेरै राज्यहरूमा बहु क्षेत्रहरूमा सदस्यता छ, तर कुनै पनि राज्य उपविभागहरू क्षेत्रीय विभाजनहरूमा प्रयोग गरिएको छैन। तिनीहरूका लागि जिम्मेवार क्षेत्रहरूको संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्नका साथै, प्रत्येक क्षेत्रीय केन्द्रले समारोहहरू आयोजना गरेर र अन्य क्षेत्रका कलाकारहरूलाई आमन्त्रित गरेर भारतका अन्य सांस्कृतिक क्षेत्रहरूमा क्रस-प्रवर्द्धन र एक्सपोजर सिर्जना गर्ने काम पनि गर्दछ।

भारतको प्रशासनिक विभाजन is located in भारत
भारतको प्रशासनिक विभाजन (भारत)
क्षेत्र क्षेत्रीय केन्द्र हद
दक्षिण संस्कृति क्षेत्र दक्षिण क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, तंजावुर, तमिलनाडु अण्डमान र निकोबार टापुहरू, आन्ध्र प्रदेश, कर्नाटक, केरला, लक्षद्वीप, पुडुचेरी, तमिलनाडु, तेलङ्गाना [८]
दक्षिण मध्य संस्कृति क्षेत्र दक्षिण-मध्य क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, नागपुर, महाराष्ट्र आन्ध्र प्रदेश, छत्तीसगढ, गोवा, कर्नाटक, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, तेलङ्गाना [९]
उत्तर संस्कृति क्षेत्र उत्तर क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, पटियाला, पञ्जाब चण्डीगढ, हरियाणा, हिमाचल प्रदेश, जम्मू कश्मीर, लद्दाख, पञ्जाब, राजस्थान, उत्तराखण्ड [१०]
उत्तर मध्य संस्कृति क्षेत्र उत्तर-मध्य क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, इलाहाबाद, उत्तर प्रदेश बिहार, दिल्ली, हरियाणा, मध्य प्रदेश, राजस्थान, उत्तर प्रदेश, उत्तराखण्ड [११]
पूर्व संस्कृति क्षेत्र पूर्वी क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, कोलकाता, पश्चिम बंगाल अण्डमान र निकोबार टापुहरू, असम, बिहार, झारखण्ड, मणिपुर, ओडिशा, सिक्किम, त्रिपुरा, पश्चिम बंगाल [१२]
उत्तर पूर्व संस्कृति क्षेत्र उत्तर पूर्व क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, दिमापुर, नागाल्याण्ड अरुणाचल प्रदेश, असम, मणिपुर, मेघालय, मिजोरम, नागाल्याण्ड, सिक्किम, त्रिपुरा [१३]
पश्चिम संस्कृति क्षेत्र पश्चिम क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, उदयपुर, राजस्थान दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव, गोवा, गुजरात, महाराष्ट्र, राजस्थान [१४]

राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू[सम्पादन गर्ने]

भारत २८ राज्य र ८ केन्द्र शासित प्रदेश (राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र सहित) मिलेर बनेको छ। [१५] केन्द्र शासित प्रदेशहरू भारतका राष्ट्रपतिद्वारा नियुक्त प्रशासकहरूद्वारा शासित हुन्छन्। यी मध्ये तीन क्षेत्रहरू (दिल्ली, जम्मु र कश्मीर, पुडुचेरी) लाई आंशिक राज्यको दर्जा दिइएको छ, निर्वाचित विधायिका र मन्त्रीहरूको कार्यकारी परिषद्हरू, कम शक्तिहरू सहित। ढाँचा:Indian states and territories image map

राज्यहरू[सम्पादन गर्ने]

Number राज्य Code Estd. राजधानी
1 आन्ध्र प्रदेश AP Amaravati
2 अरुणाचल प्रदेश AR ईटानगर
3 आसाम AS दिसपुर
4 बिहार BR पटना
5 छत्तीसगढ CG रायपुर[क]
6 गोवा GA पणजी
7 गुजरात GJ Gandhinagar
8 हरियाणा HR चण्डीगढ (पञ्जाब सँग साझेदारी गरिएको, केन्द्र शासित प्रदेश पनि)
9 हिमाचल प्रदेश HP शिमला (ग्रीष्म ऋतु), धर्मशाला (शिशिर)
10 झारखण्ड JH राँची
11 कर्नाटक KA बेङ्गलोर
12 केरल KL तिरुवनन्तपुरम
13 मध्य प्रदेश MP भोपाल
14 महाराष्ट्र MH मुम्बई (ग्रीष्म ऋतु), नागपुर (शिशिर)
15 मणिपुर MN इम्फाल
16 मेघालय ML शिलोङ
17 मिजोरम MZ आइजोल
18 नागाल्यान्ड NL कोहिमा
19 ओडिशा OD भुवनेश्वर
20 पञ्जाब PB चण्डीगढ (हरियाणा सँग साझेदारी गरिएको, केन्द्र शासित प्रदेश पनि)
21 राजस्थान RJ जयपुर
22 सिक्किम SK गान्तोक
23 तमिलनाडु TN चेन्नई
24 तेलङ्गाना TS हैदराबाद
25 त्रिपुरा TR अगरतला
26 उत्तर प्रदेश UP लखनऊ
27 उत्तराखण्ड UT Bhararisain (ग्रीष्म ऋतु), देहरादुन (शिशिर)
28 पश्चिम बङ्गाल WB कोलकाता

केन्द्र शासित प्रदेशहरू[सम्पादन गर्ने]

पत्र / संख्या केन्द्र शासित प्रदेश कोड राजधानी
अण्डमान र निकोबार टापुहरू AN पोर्ट ब्लेयर
बि चण्डीगढ CH चण्डीगढ़ ( हरियाणापञ्जाबको राजधानी पनि)
सी दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव DD दामन
D जम्मू कश्मीर जेके श्रीनगर (गर्मी), जम्मू (जाडो)
लद्दाख LA लेहकारगिल
एफ लक्षद्वीप LD कावरत्ती
G राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली DL नयाँ दिल्ली
एच पुडुचेरी PY पोन्डिचेरी

स्वायत्त प्रशासनिक विभाजनहरू[सम्पादन गर्ने]

उत्तर पूर्वी भारतमा स्वायत्त क्षेत्रहरू

भारतको संविधानको छैठौं अनुसूचीले स्वायत्त प्रशासनिक विभाजनहरूको गठन गर्न अनुमति दिन्छ जसलाई तिनीहरूको सम्बन्धित राज्यहरूमा स्वायत्तता दिइएको छ। [१६] यी मध्ये अधिकांश स्वायत्त क्षेत्रहरू उत्तर पूर्वी भारतमा अवस्थित छन्।

भारतको संविधानको छैठौं अनुसूची अन्तर्गत कार्यरत स्वायत्त जिल्ला परिषदहरू this प्रकार देखाइएको छ।[clarification needed]

राज्य/केन्द्र शासित प्रदेश स्वायत्त परिषद मुख्यालय जिल्लाहरू / उपविभागहरू
असम बोडोल्याण्ड क्षेत्रीय परिषद कोक्राझार कोकराझार, बक्सा, चिराङ, उदलगुरी
देवरी स्वायत्त परिषद नारायणपुर लखिमपुर
उत्तर काचार हिल्स स्वायत्त परिषद हाफलङ दिमा हासाओ
कार्बी आङ्लोङ स्वायत्त परिषद् दिफु पूर्व कार्बी आङ्लोङ, पश्चिम कार्बी आङ्लोङ
हराइरहेको स्वायत्त परिषद धेमाजी धेमाजी
रभा हासोङ स्वायत्त परिषद् दुधनोई कामरुप ग्रामीण, गोलपारा
सोनोवाल कचारी स्वायत्त परिषद् डिब्रुगढ
थेङ्गल कचरी स्वायत्त परिषद् टिटाबर
तिवा स्वायत्त जिल्ला परिषद् मोरिगाउँ
लद्दाख कारगिल स्वायत्त हिल विकास परिषद कारगिल कारगिल
लेह स्वायत्त पहाडी विकास परिषद लेह लेह
मणिपुर चन्देल स्वायत्त जिल्ला परिषद् चन्देल
चुराचन्दपुर स्वायत्त जिल्ला परिषद् चुराचन्दपुर
सदर हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद् काङ्गपोकपी काङपोकपी जिल्लाको साइकुल, साइतु र सदर हिल्स पश्चिम उपखण्डहरू
सेनापति स्वायत्त जिल्ला परिषद् सेनापति
तामेङलोङ स्वायत्त जिल्ला परिषद् तामेङलोङ
उखुल स्वायत्त जिल्ला परिषद उखरुल
मेघालय गारो हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद तुरा पूर्वी गारो पहाड, पश्चिम गारो पहाड, दक्षिण गारो पहाड, उत्तर गारो पहाड र दक्षिण पश्चिम गारो पहाडहरू
जयन्तिया हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद जोवाई पूर्वी जैंतिया हिल्स, पश्चिम जयन्तिया हिल्स
खासी हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद् शिलङ पश्चिम खासी पहाड, पूर्व खासी पहाड र री भोई
मिजोरम चक्मा स्वायत्त जिल्ला परिषद् कमलानगर Tuichawng उपविभाग
लाइ स्वायत्त जिल्ला परिषद लङतलाइ लङतलाई उपविभाग, सांगाउ उपविभाग
मारा स्वायत्त जिल्ला परिषद सियाहा सियाहा उपविभाग, टिपा उपविभाग
त्रिपुरा त्रिपुरा आदिवासी क्षेत्र स्वायत्त जिल्ला परिषद खुमुल्वाङ
पश्चिम बंगाल गोर्खाल्याण्ड क्षेत्रीय प्रशासन दार्जिलिङ दार्जिलिङ, कर्सेओङ र मिरिक उपविभाग दार्जिलिङ जिल्ला, कालिम्पोङ जिल्ला

डिभिजनहरू[सम्पादन गर्ने]

धेरै भारतीय राज्यहरू डिभिजनहरूमा विभाजित छन्, जसमा आधिकारिक प्रशासनिक सरकारी हैसियत छ, र प्रत्येक डिभिजनको नेतृत्व डिभिजनल कमिश्नर भनिने एक वरिष्ठ आई. ए. एस. अधिकारीद्वारा गरिन्छ। हाल, २८ राज्यहरू मध्ये १८ र ८ केन्द्र शासित प्रदेशहरू मध्ये 3 मा सुपरडिस्ट्रिक्ट प्रशासनिक विभाजनहरू अवस्थित छन्। गुजरात, केरला, तमिलनाडु, आन्ध्र प्रदेश, तेलंगाना, सिक्किम, मणिपुर, त्रिपुरा, मिजोरमगोवा, र केन्द्र शासित क्षेत्र दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव, पुडुचेरी, चंडीगढ़, लक्षद्वीप र अण्डमान निकोबार टापुहरू । विभाजन छैन। हाल, भारतमा कुल 102 डिभिजनहरू छन्।

State/Union Territory डिभिजन Headquarter District जिल्लाहरु
अरुणाचल प्रदेश East Namsai Lohit, Anjaw, Tirap, Changlang, Lower Dibang Valley, Dibang Valley, East Siang, Upper Siang, Longding, Namsai, Siang
West Lower Subansiri Tawang, West Kameng, East Kameng, Papum Pare, Lower Subansiri, Kurung Kumey, Kra Daadi, Upper Subansiri, West Siang, Lower Siang and Itanagar Capital Complex
आसाम Upper Assam Division Jorhat Charaideo, Dhemaji, Dibrugarh, Golaghat, Jorhat, Lakhimpur, Majuli, Sivasagar, and Tinsukia
Lower Assam Division Guwahati Baksa, Barpeta, Bongaigaon, Chirang, Dhubri, Goalpara, Nalbari, Kamrup Metropolitan, Kamrup Rural, Kokrajhar, and South Salmara-Mankachar
North Assam Division Tezpur Biswanath, Darrang, Sonitpur, and Udalguri
Central Assam Division Nagaon Dima Hasao, Hojai, East Karbi Anglong, West Karbi Anglong, Morigaon, and Nagaon
Barak Valley Silchar Cachar, Hailakandi, and Karimganj
बिहार पटना प्रमण्डल Patna Patna, Nalanda, Bhojpur, Rohtas, Buxar and Kaimur
तिरहुत प्रमण्डल Muzaffarpur West Champaran, East Champaran, Muzaffarpur, Sitamarhi, Sheohar and Vaishali
सारण प्रमण्डल Chhapra Saran, Siwan and Gopalganj
दरभंगा प्रमण्डल Darbhanga Darbhanga, Madhubani and Samastipur
कोसी प्रमण्डल Saharsa Saharsa, Madhepura and Supaul
पूर्णिया प्रमण्डल Purnia Purnia, Katihar, Araria and Kishanganj
भागलपुर प्रमण्डल Bhagalpur Bhagalpur and Banka
मुंगेर प्रमण्डल Munger Munger, Jamui, Khagaria, Lakhisarai, Begusarai and Sheikhpura
मगध प्रमण्डल Gaya Gaya, Nawada, Aurangabad, Jehanabad and Arwal
छत्तीसगढ Surguja Surguja Koriya, Balrampur-Ramanujganj, Surajpur, Jashpur, Surguja and Mahendragarh
Bilaspur Bilaspur Bilaspur, Mungeli, Korba, Janjgir-Champa, Raigarh, Gourella Pendra Marwahi, Sarangarh-Bilaigarh, Sakti
Durg Durg Kabirdham (Kawardha), Bemetara, Durg, Balod, Rajnandgaon, Mohla Manpur Chouki and Khairagarh
Raipur Raipur Mahasamund, Baloda Bazar, Gariaband, Raipur and Dhamtari
Bastar division Bastar Kanker (Uttar Bastar), Narayanpur, Kondagaon, Bastar, Dantewada (Dakshin Bastar), Bijapur and Sukma
हरियाणा Hisar division Hisar Fatehabad, Jind, Hisar and Sirsa
Gurgaon division Gurugram Gurugram, Mahendragarh and Rewari
Ambala division Ambala Ambala, Kurukshetra, Panchkula and Yamuna Nagar
Faridabad division Faridabad Faridabad, Palwal and Nuh
Rohtak division Rohtak Jhajjar, Charkhi Dadri, Rohtak, Sonipat and Bhiwani
Karnal division Karnal Karnal, Panipat and Kaithal
हिमाचल प्रदेश Kangra Kangra Chamba, Kangra and Una
Mandi Mandi Bilaspur, Hamirpur, Kullu, Lahaul and Spiti and Mandi
Shimla Shimla Kinnaur, Shimla, Sirmaur and Solan
झारखण्ड Palamu division Palamu Garhwa, Latehar and Palamu
North Chotanagpur division Hazaribagh Bokaro, Chatra, Dhanbad, Giridih, Hazaribagh, Koderma and Ramgarh
South Chotanagpur division Ranchi Gumla, Khunti, Lohardaga, Ranchi and Simdega
Kolhan division West Singhbhum East Singhbhum, Seraikela Kharsawan district, and West Singhbhum
Santhal Pargana division Dumka Godda, Deoghar, Dumka, Jamtara, Sahibganj and Pakur
कर्नाटक Bangalore division Bangalore Bangalore Urban, Bangalore Rural, Ramanagara, Chikkaballapur, Chitradurga, Davanagere, Kolar, Shivamogga and Tumakuru
Mysore division Mysuru Chamarajanagar, Chikkamagaluru, Udupi, Dakshina Kannada, Hassan, Kodagu, Mandya and Mysuru
Belgaum division Belagavi Bagalkot, Belagavi, Vijayapura, Dharwad, Gadag, Haveri and Uttara Kannada
Kalaburagi division Kalaburagi

Ballari, Bidar, Kalaburagi, Koppal, Raichur, Yadgir and Vijayanagara

मध्य प्रदेश Bhopal division Bhopal

Bhopal, Raisen, Rajgarh, Sehore and Vidisha

Indore division Indore

Alirajpur district Barwani, Burhanpur, Indore, Dhar, Jhabua, Khandwa and Khargone

Gwalior division Gwalior

Gwalior, Ashoknagar, Shivpuri, Datia and Guna

Jabalpur division Jabalpur Balaghat, Chhindwara, Jabalpur, Katni, Mandla, Narsinghpur, Seoni and Dindori
Rewa division Rewa

Rewa, Satna, Sidhi and Singrauli

Sagar division Sagar

Chhatarpur, Damoh, Panna, Sagar, Tikamgarh and Niwari

Shahdol division Shahdol

Anuppur, Shahdol and Umaria

Ujjain division Ujjain

Agar Malwa, Dewas, Mandsaur, Neemuch, Ratlam, Ujjain and Shajapur

Chambal division Morena

Morena, Sheopur and Bhind

Narmadapuram division Betul

Betul, Harda and Hoshangabad

महाराष्ट्र Amravati division Amravati

Akola, Amravati, Buldana, Yavatmal and Washim

Aurangabad division Aurangabad

Aurangabad Beed, Jalna, Osmanabad, Nanded, Latur, Parbhani and Hingoli

Konkan division Mumbai

Mumbai City, Mumbai Suburban, Thane, Palghar, Raigad, Ratnagiri and Sindhudurg

Nagpur division Nagpur

Bhandara, Chandrapur, Gadchiroli, Gondia, Nagpur and Wardha

Nashik division Nashik

Ahmednagar, Dhule, Jalgaon, Nandurbar and Nashik

Pune division Pune

Kolhapur, Pune, Sangli, Satara and Solapur

मेघालय Tura West Garo Hills

South West Garo Hills, West Garo Hills, North Garo Hills, East Garo Hills and South Garo Hills

Shillong East Khasi Hills

West Khasi Hills, South West Khasi Hills, Ri-Bhoi, East Khasi Hills, West Jaintia Hills, and East Jaintia Hills

नागाल्यान्ड Nagaland Kohima

Chümoukedima, Dimapur, Kiphire, Kohima, Longleng, Mokokchung, Mon, Niuland, Noklak, Peren, Phek, Shamator, Tseminyü, Tuensang, Wokha and Zünheboto

ओडिशा Central Cuttack

Balasore, Bhadrak, Cuttack, Jagatsinghpur, Jajpur, Kendrapada, Khordha, Mayurbhanj, Nayagarh, and Puri

Northern Sambalpur

Angul, Balangir, Bargarh, Deogarh, Dhenkanal, Jharsuguda, Kendujhar, Sambalpur, Subarnapur and Sundargarh

Southern Berhampur

Boudh, Gajapati, Ganjam, Kalahandi, Kandhamal, Koraput, Malkangiri, Nabarangpur, Nuapada and Rayagada

पञ्जाब Patiala Patiala

Patiala, Sangrur, Malerkotla, Barnala, Fatehgarh Sahib and Ludhiana

Faridkot Faridkot

Faridkot, Bathinda and Mansa

Firozepur Firozepur

Firozepur, Moga, Shri Muktsar Sahib and Fazilka

Jalandhar Jalandhar

Jalandhar, Gurdaspur, Pathankot, Amritsar, Tarn Taran, Kapurthala and Hoshiarpur

Rup Nagar Rup Nagar

Rup Nagar, Sahibzada Ajit Singh Nagar and Shaheed Bhagat Singh Nagar

राजस्थान Jaipur division Jaipur

Jaipur, Alwar, Jhunjhunu, Sikar and Dausa

Jodhpur division Jodhpur

Barmer, Jaisalmer, Jalore, Jodhpur, Pali and Sirohi

Ajmer division Ajmer

Ajmer, Bhilwara, Nagaur and Tonk

Udaipur division Udaipur

Udaipur, Banswara, Chittorgarh, Pratapgarh, Dungarpur and Rajsamand

Bikaner division Bikaner

Bikaner, Churu, Sri Ganganagar and Hanumangarh

Kota division Kota

Baran, Bundi, Jhalawar and Kota

Bharatpur division Bharatpur

Bharatpur, Dholpur, Karauli, Sawai and Madhopur

उत्तर प्रदेश Agra division Agra

Agra, Firozabad, Mainpuri and Mathura

Aligarh division Aligarh

Aligarh, Etah, Hathras and Kasganj

Ayodhya division Ayodhya

Ambedkar Nagar, Barabanki, Ayodhya, Sultanpur and Amethi

Azamgarh division Azamgarh

Azamgarh, Ballia and Mau

Bareilly division Bareilly

Badaun, Bareilly, Pilibhit and Shahjahanpur

Basti division Basti

Basti, Sant Kabir Nagar and Siddharthnagar

Chitrakoot division Chitrakoot

Banda, Chitrakoot, Hamirpur and Mahoba

Devipatan division Gonda

Bahraich, Balarampur, Gonda and Shravasti

Gorakhpur division Gorakhpur

Deoria, Gorakhpur, Kushinagar and Maharajganj

Jhansi division Jhansi

Jalaun, Jhansi and Lalitpur

Kanpur division Kanpur Nagar

Auraiya, Etawah, Farrukhabad, Kannauj, Kanpur Dehat and Kanpur Nagar

Lucknow division Lucknow

Hardoi, Lakhimpur Kheri, Lucknow, Raebareli, Sitapur and Unnao

Meerut division Meerut

Baghpat, Bulandshahar, Gautam Buddha Nagar, Ghaziabad, Meerut and Hapur

Mirzapur division Mirzapur

Mirzapur, Sant Ravidas Nagar and Sonbhadra

Moradabad division Moradabad

Bijnor, Amroha, Moradabad, Rampur and Sambhal

Allahabad division Allahabad

Allahabad, Fatehpur, Kaushambi and Pratapgarh

Saharanpur division Saharanpur

Muzaffarnagar, Saharanpur and Shamli

Varanasi division Varanasi

Chandauli, Ghazipur, Jaunpur and Varanasi

उत्तराखण्ड Kumaon division Nainital

Almora, Bageshwar, Champawat, Nainital, Pithoragarh and Udham Singh Nagar

Garhwal division Pauri

Chamoli, Dehradun, Haridwar, Pauri Garhwal, Rudraprayag, Tehri Garhwal and Uttarkashi

पश्चिम बङ्गाल Presidency division Kolkata

Howrah, Kolkata, Nadia, North 24 Parganas and South 24 Parganas

Medinipur division Paschim Medinipur

Bankura, Jhargram, Paschim Medinipur, Purba Medinipur and Purulia

Malda division Malda

Dakshin Dinajpur, Malda, Murshidabad and Uttar Dinajpur

Burdwan division Hooghly

Birbhum, Hooghly, Paschim Bardhaman and Purba Bardhaman

Jalpaiguri division Jalpaiguri

Alipurduar, Cooch Behar, Darjeeling, Jalpaiguri and Kalimpong

दिल्ली Delhi division Central Delhi

Central Delhi, East Delhi, New Delhi, North Delhi, North East Delhi, North West Delhi, Shahdara, South Delhi, South East Delhi, South West Delhi and West Delhi

Jammu and Kashmir Jammu Division Jammu Jammu, Doda, Kathua, Kishtwar, Poonch, Rajouri, Ramban, Reasi, Samba and Udhampur
Kashmir Division Srinagar Srinagar, Anantnag, Bandipora, Baramulla, Budgam, Ganderbal, Kulgam, Kupwara, Pulwama and Shopian
लद्दाख Ladakh Division Leh Kargil and Leh
भारतका राज्यहरू र क्षेत्रहरू, तालिका अनुसार संख्या

केही राज्यहरू क्षेत्रहरू मिलेर बनेका छन्, जसको आधिकारिक प्रशासनिक सरकारी हैसियत छैन। तिनीहरू विशुद्ध रूपमा भौगोलिक क्षेत्रहरू हुन्; केही ऐतिहासिक देशहरू, राज्यहरू वा प्रान्तहरूसँग मेल खान्छ। एक क्षेत्रले एक वा बढी विभाजनहरू समावेश गर्न सक्छ, प्रति क्षेत्र लगभग तीन विभाजनहरू। यद्यपि, क्षेत्रहरूको सिमाना र डिभिजनको सिमाना सधैं ठ्याक्कै मिल्दैन। प्रदेशलाई आधिकारिक प्रशासनिक दर्जा दिन अहिलेसम्म कुनै पहल भएको छैन । यदि यो गरिन्थ्यो भने, यसले सम्भवतः क्षेत्रहरूको सिमानाहरू थोरै परिमार्जन गर्न आवश्यक छ ताकि तिनीहरू तिनीहरूको घटक जिल्लाहरूसँग ठ्याक्कै मेल खान्छ।

केही राज्यहरू क्षेत्रहरू मिलेर बनेका छन्, जसको आधिकारिक प्रशासनिक सरकारी हैसियत छैन। तिनीहरू विशुद्ध रूपमा भौगोलिक क्षेत्रहरू हुन्; केही ऐतिहासिक देशहरू, राज्यहरू वा प्रान्तहरूसँग मेल खान्छ। एक क्षेत्रले एक वा बढी विभाजनहरू समावेश गर्न सक्छ, प्रति क्षेत्र लगभग तीन विभाजनहरू। यद्यपि, क्षेत्रहरूको सिमाना र डिभिजनको सिमाना सधैं ठ्याक्कै मिल्दैन। प्रदेशलाई आधिकारिक प्रशासनिक दर्जा दिन अहिलेसम्म कुनै पहल भएको छैन । यदि यो गरिन्थ्यो भने, यसले सम्भवतः क्षेत्रहरूको सिमानाहरू थोरै परिमार्जन गर्न आवश्यक छ ताकि तिनीहरू तिनीहरूको घटक जिल्लाहरूसँग ठ्याक्कै मेल खान्छ।

  • आसामका क्षेत्रहरू
  • गुजरातका क्षेत्रहरू

जिल्लाहरू[सम्पादन गर्ने]

राज्यहरू र क्षेत्रहरू (वा विभाजनहरू) थप जिल्लाहरू ( जिल्ला ) मा विभाजित छन्, जसमध्ये त्यहाँ ७७५ (२०२२ को अनुसार) छन्। प्रत्येक जिल्लाको नेतृत्व डिस्ट्रिक्ट म्याजिस्ट्रेट भनिने आई. ए. एस. अधिकारीले गर्छ।

उपजिल्लाहरू[सम्पादन गर्ने]

तहसील, तालुक, उपविभाग, मण्डल, सर्कल, तहसीलदार वा तालुकदार वा एमआरओको नेतृत्वमा धेरै गाउँ वा गाउँ समूहहरू समावेश हुन्छन्। तहसील तहमा रहेका सरकारी/निर्वाचित निकायहरूलाई पञ्चायत समिति भनिन्छ।

राज्यहरूले आफ्ना उपजिल्लाहरूको लागि फरक-फरक नामहरू प्रयोग गर्छन्। [१७]

प्रत्येक राज्यमा उपजिल्लाहरूको प्रकार र संख्या
राज्य टाइप गर्नुहोस् गणना गर्नुहोस्
आन्ध्र प्रदेश मण्डल ६६४ [१८]
अरुणाचल प्रदेश गोलाकार १४९
असम उपविभाग १५५
बिहार उपविभाग १०१
छत्तीसगढ तहसील १४९
गोवा तालुक १२
गुजरात तालुक २४८
हरियाणा तहसील ६७
हिमाचल प्रदेश तहसील १०९
झारखण्ड उपविभाग 210
कर्नाटक तालुक २०६
केरला तालुक ७७
मध्य प्रदेश तहसील ३६७
महाराष्ट्र तालुक ३५३
मणिपुर उपविभाग ३८
मेघालय उपविभाग ३९
मिजोरम उपविभाग २२
नागाल्याण्ड गोलाकार ९३
ओडिशा तहसील ४८५
पञ्जाब तहसील ७२
राजस्थान तहसील २६८
सिक्किम उपविभाग
तमिलनाडु तालुक २०१
तेलंगाना मण्डल ४५२
त्रिपुरा उपविभाग ३८
उत्तर प्रदेश तहसील ३५०
उत्तराखण्ड तहसील ११३
पश्चिम बंगाल उपविभाग ६९
प्रत्येक केन्द्र शासित प्रदेशमा उपजिल्लाहरूको प्रकार र संख्या
केन्द्र शासित प्रदेश टाइप गर्नुहोस् गणना गर्नुहोस्
अण्डमान र निकोबार टापुहरू तहसील
चण्डीगढ तहसील
दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव तालुक
दिल्ली तहसील ३३
जम्मू कश्मीर तहसील ५५
लद्दाख तहसील
लक्षद्वीप उपविभाग
पुडुचेरी कम्युन पञ्चायत १०

ग्रामीण तह[सम्पादन गर्ने]

ब्लकहरू[सम्पादन गर्ने]

सामुदायिक विकास ब्लक जसलाई सीडी ब्लक वा जस्ट ब्लक पनि भनिन्छ, प्रायः प्रशासनिक विभाजनको अर्को तह हो (विकास उद्देश्यका लागि, जबकि तहसील राजस्व उद्देश्यका लागि जिल्लाको छेउमा हुन्छ)।

राज्य सीडी ब्लक को संख्या



</br> सीडी ब्लकहरू
बिहार सीडी ब्लक ५३४
हरियाणा सीडी ब्लक १४०
झारखण्ड सीडी ब्लक २६३ [१९]
त्रिपुरा सीडी ब्लक ५८
उत्तराखण्ड सीडी ब्लक ९५
पश्चिम बंगाल सीडी ब्लक ३४१ [२०]

गाउँहरू[सम्पादन गर्ने]

गाउँहरू प्रायः भारतमा सबडिभिजनहरूको सबैभन्दा तल्लो तह हुन्। गाउँ स्तरमा सरकारी निकायहरूलाई ग्राम पञ्चायत भनिन्छ, जसमध्ये २००२ मा अनुमानित २५६,००० थिए। प्रत्येक ग्राम पञ्चायतले ५०० ग्राम सभा भन्दा बढी जनसंख्या भएको ठूलो गाउँ वा साना गाउँहरूको समूहलाई समेट्छ। गाउँका समूहहरूलाई कहिलेकाहीँ होबली वा पट्टी पनि भनिन्छ।

बस्तीहरू[सम्पादन गर्ने]

स्वच्छ पानीको उपलब्धता, ग्रामीण विकास र शिक्षा लगायतका केही सरकारी कार्यहरू र गतिविधिहरू उप-गाउँ स्तरमा ट्र्याक गरिन्छ। [२१] यी बस्तीहरूलाई "बस्ती" भनिन्छ। भारत १,७१४,५५६ बस्तीहरू मिलेर बनेको छ [२२] केही राज्यहरूमा, अधिकांश गाउँहरूमा एउटै बस्ती छ; अरूमा (विशेष गरी केरलात्रिपुरा ) गाउँहरूमा बस्तीहरूको उच्च अनुपात छ। [२३]

महानगरीय क्षेत्र[सम्पादन गर्ने]

एक मेट्रो क्षेत्र सामान्यतया बहु क्षेत्राधिकार र नगरपालिकाहरू समावेश गर्दछ: छिमेकीहरू, टाउनशिपहरू, शहरहरू, exurbs, उपनगरहरू, काउन्टीहरू, जिल्लाहरू, राज्यहरू, र यूरोडिस्ट्रिक्टहरू जस्तै राष्ट्रहरू। सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक संस्थाहरू परिवर्तन हुँदा, महानगरीय क्षेत्रहरू प्रमुख आर्थिक र राजनीतिक क्षेत्रहरू भएका छन्। महानगरीय क्षेत्रहरूमा एक वा बढी सहरी क्षेत्रहरू, साथै उपग्रह शहरहरू, शहरहरू, र मध्यवर्ती ग्रामीण क्षेत्रहरू समावेश छन् जुन शहरी कोरसँग सामाजिक-आर्थिक रूपमा बाँधिएको छ, सामान्यतया आवागमन ढाँचाहरूद्वारा मापन गरिन्छ भारतका महानगरहरू हुन्: मुम्बई, दिल्ली, कोलकाता, चेन्नई, बैंगलोर, हैदराबाद, अहमदाबादपुणे

ऐतिहासिक[सम्पादन गर्ने]

  • परगना
  • सरकार (प्रशासनिक विभाग)
  • सुभा (प्रान्त)
  • चक्ला (प्रशासनिक प्रभाग)

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

नोटहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. Naya Raipur is planned to replace Raipur as the capital city of Chhattisgarh.

सन्दर्भहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. "Archived copy - Table 1.1 - India at a Glance - Administrative Division - 2001", मूलबाट २४ सेप्टेम्बर २०१५-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १८ अगस्ट २०१८ 
  2. "Archived copy", मूलबाट १५ अप्रिल २०१२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २५ मार्च २०१२ 
  3. "Archived copy", मूलबाट ८ मे २०१२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ७ मार्च २०१२ 
  4. "Zonal Council |", mha.nic.in, मूलबाट १२ मे २०१७-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २६ अक्टोबर २०१६ 
  5. "The States Reorganisation Act, 1956 (Act No.37 Of 1956) Part – Iii Zones And Zonal Councils", Interstatecouncil.nic.in, अन्तिम पहुँच २७ डिसेम्बर २०१७ 
  6. "Present Composition Of The Southern Zonal Council", Interstatecouncil.nic.in, अन्तिम पहुँच २७ डिसेम्बर २०१७ 
  7. South Zone Culture Center: Other Zones 
  8. "Inauguration of SĀDHANĀ", szccindia.org (en-gbमा), अन्तिम पहुँच २२ नोभेम्बर २०२१ 
  9. "Application for solo exhibition at Raja Ravi Verma Art gallery, Nagpur" (docx), South Central Zone Cultural Center, पृ: ४, अन्तिम पहुँच २५ मे २०१७ [dead link]
  10. "North Zone Cultural Centre", culturenorthindia, अन्तिम पहुँच २२ नोभेम्बर २०२१ 
  11. "NCZCC – North Central Zone Cultural Centre, Prayagraj, Uttar Pradesh", nczcc, अन्तिम पहुँच २२ नोभेम्बर २०२१ 
  12. "Eastern Zonal Cultural Centre", www.ezcc-india.org, मूलबाट १५ जनवरी २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २२ नोभेम्बर २०२१ 
  13. "North East Zonal Cultural Centre", www.nezccindia.org.in, अन्तिम पहुँच २२ नोभेम्बर २०२१ 
  14. "About West Zone Cultural Center – WZCC – West Zone Cultural Centre", wzccindia.com, अन्तिम पहुँच २२ फेब्रुअरी २०२२ 
  15. "Profile | National Portal of India", www.india.gov.in, अन्तिम पहुँच ३१ मार्च २०२० 
  16. "Sixth Schedule", मूलबाट २७ अक्टोबर २०१९-मा सङ्ग्रहित। 
  17. "Statement showing the Nomenclature and Number of Sub-Districts in States/UTs", Office of The Registrar General & Census Commissioner, India, New Delhi, २०१०–२०११, अन्तिम पहुँच ३ अक्टोबर २०११ 
  18. "List of Mandals", msmehyd.ap.nic.in, Andhra Pradesh State, मूलबाट ११ सेप्टेम्बर २०१६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ३ सेप्टेम्बर २०१६ 
  19. "Names of Blocks of Jharkhand", Jharkhandi Baba (en-USमा), २१ अक्टोबर २०१७, मूलबाट २१ अक्टोबर २०१७-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २१ अक्टोबर २०१७ 
  20. "Census India, West Bengal", अन्तिम पहुँच २० अप्रिल २०२० 
  21. Indian Department of Drinking Water Supply वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २१ जुलाई २०११ मिति
  22. "National Habitation Survey 2003", मूलबाट २१ जुलाई २०११-मा सङ्ग्रहित। 
  23. Indian Department of Education वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २१ जुलाई २०११ मिति

बाह्य लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]