द्रोणाचार्य

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्

यो लेख हिन्दीबाट अनुवाद गरिएको हो। यहाँ क्लिक गरेर यस लेखमा रहेका त्रुटिहरु सुधार्न सक्नुहुन्छ।

द्रोणाचार्य
महाभारतको युद्ध
जन्म द्रोण
महाभारत काल
मृत्यु कुरुक्षेत्र
मृत्युको कारण युद्ध मृत्यु
वासस्थान हस्तिनापुर
जातीयता क्षत्रिय
पेशा कुरु वंशका आचार्य
कामदार कुरु वंश
चिनारीको कारण धनुर्विद्या
गृहनगर गुडगाउँ
धर्म हिन्दू
जिवनसाथी कृपि
सन्तान अश्वत्थामा
मातापिता भरद्वाज ऋषि
घृतार्ची अप्सरा

द्रोणाचार्य ऋषि भरद्वाज तथा घृतार्ची नामक अप्सराका पुत्र तथा धर्नुविद्यामा निपुण परशुरामका शिष्य थिए।[१] कुरू प्रदेशमा पांडुका पाँचहरू पुत्र तथा धृतराष्ट्रका सौ पुत्रहरूका ती गुरु थिए। महाभारत युद्धका समय त्यो कौरव पक्षका सेनापति थिए। गुरु द्रोणाचार्यका अन्य शिष्हरूमा एकलव्यको नाम उल्लेखनीय छ। त्यसले गुरुदक्षिणामा आफ्नो अंगूठा द्रोणाचार्यलाई दे दिएको थियो। कौरवो र पाण्डवोले द्रोणाचार्यका आश्रममा नैं अस्त्रो र शस्त्रोको शिक्षा पायी थियो। अर्जुन द्रोणाचार्यका प्रिय शिष्य थिए। ती अर्जुनलाई विश्वको सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर बनाउनु चाहन्थे।

महाभारतको कथाका अनुसार द्रोण (दोने)देखि उत्पन्न हुने कारण तिनको नाम द्रोणाचार्य पडा। आफ्नो पिताका आश्रममा नैं रहँदै हुये ती चार वेदहरू तथा अस्त्र-शस्त्रहरूका ज्ञानमा पारंगत हो गये। द्रोणका साथ प्रषत् नामक राजाका पुत्र द्रूपद पनि शिक्षा प्राप्त गर्दै थिए तथा दुइटैमा प्रगाढ मैत्री हो गई। उनै दिनहरू परशुराम आफ्नो समस्त सम्पत्तिलाई ब्राह्मणहरूमा दान गरका महेन्द्राचल पर्वतमा तपेर रहोस् थिए। एक पल्ट द्रोण तिनको नजीक पुगे र उनीसित दान दिने अनुरोध गरे। यसमापरशुराम बोले, "वत्स! तिमीविलम्बदेखि आये हो, मने त आफ्नो सब केही पहिलादेखि नैं ब्राह्मणहरूलाई दानमा दे डाला छ। अब मेरे नजीक केवल अस्त्र-शस्त्र नैं शेष बचे छन्। तिमीचाछ भनें तिनलाई दानमाले सक्दै छ।" द्रोण यही त चाहन्थे अतः उनले कहा, "हे गुरुदेव! तपाईंका अस्त्र-शस्त्र प्राप्त गरका मलाई अत्यधिक प्रसन्नता हुनेछ, किन्तु आपलाई मलाई यी अस्त्र-शस्त्रहरूको शिक्षा-दीक्षा देनी हुनेछ तथा विधि-विधान पनि बताउन हुनेछ।" यस प्रकार परशुरामका शिष्य बन गर्न द्रोण अस्त्र-शस्त्रादि सहित समस्त विद्याहरूका अभूतपूर्व ज्ञाता हो गये।

शिक्षा प्राप्त गर्नका पश्चात द्रोणको विवाह कृपाचार्यको बहन कृपीका साथ भयो। कृपीदेखि तिनको एक पुत्र भयो। यो महाभारतको त्यो महत्त्वपूर्ण पात्र बनाएको जसको नाम अश्वत्थामा थियो। द्रोणाचार्य ब्रह्मास्त्रको प्रयोग जानन्थे जसका प्रयोग गर्ने विधि उनले आफ्नो पुत्र अश्वत्थामालाई पनि सिखाई थियो। द्रोणाचार्यको प्रारम्भिक जीवन गरीबीमा कटा उनले आफ्नो सहपाठी विदुरदेखि सहायता माँगी जो तिनलाई छैन मिल सगरे एक पल्ट वनमा भ्रमण गर्दै गहरूद कुहरूमा गिर गई। यसलाई देखेर द्रोणाचार्यकोले आफ्नो धनुषर्विद्याको कुशलतादेखि त्यसलाई बाहिर निकाल लिए यस अद्भुत प्रयोगका विषयमा तथा द्रोणका समस्त विषयहरूमा प्रकाण्ड पण्डित हुनको विषयमा ज्ञात भएमा भीष्म पितामहले तिनलाई राजकुमारहरूका उच्च शिक्षाका नियुक्त गर्न राजाश्रयमा लियो र ती द्रोणाचार्यका नामले विख्यात हुये।[२]

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]