ब्राह्मण
ब्राह्मण हिन्दू समाजको एक जाति हो | ब्राह्मणलाई विद्वान, सभ्य तथा शिष्ट मानिन्छ। एतिहासिक रूपले हिन्दू समाज मा, व्यवसाय-आधारित चार वर्ण छन्। ब्राह्मण (आध्यात्मिकता का लागि उत्तरदायी), क्षत्रिय (धर्म रक्षक), वैश्य (व्यापारी र कॄषक वर्ग) तथा शूद्र (शिल्पकार, श्रमिक समाज)। प्राचिन समयमा व्यक्तिको विशेषता, आचरण एवं स्वभावबाट उसकी जाति निर्धारित हुन्थ्यो। विद्वान, शिक्षक, पण्डित, बुद्धिजीवी, वैज्ञानिक तथा ज्ञान-अण्वेषक ब्राह्मणहरूका श्रेणीमा आउँथे |
यस्क मुनिको निरुक्त शास्त्रका अनुसार - ब्रह्म जानाति ब्राह्मण: -- ब्राह्मण त्यो हो जो ब्रह्म (अन्तिम सत्य, ईश्वर या परमज्ञान) लाई जान्दछ। अतः ब्राह्मणको अर्थ- "ईश्वर ज्ञाता" |तर हिन्दू समाजमा एतिहासिक स्थिति यो छ कि पारम्परिक पूजारी तथा पण्डित नै ब्राह्मण हुन्छन्।
किन्तु आजकल धेरै ब्राह्मणहरू धर्म-निरपेक्ष व्यवसाय गर्छन् तथा उनीहरूको धार्मिक परम्परा उनीहरूको जीवनबाट लुप्त हुदैं गईरहेको छ | यद्यपि नेपाली जनसंख्यामा ब्राह्मणहरूको प्रतिशत कम छ, तथापि धर्म, संस्कॄति, कला, शिक्षा, ज्ञान-विज्ञान तथा उद्यमका क्षेत्रमा यीनीहरूको योगदान अपरिमित छ |
[सम्पादन गर्ने] इतिहास
ब्राह्मण समाजको इतिहास प्राचीन भारतबर्षको वैदिक धर्मबाट आरम्भ हुन्छ | "मनु-स्मॄति" का अनुसार आर्यवर्त वैदिक व्यक्तिहरूको भूमि हो | ब्राह्मण व्यवहारको मुख्य स्रोत वेद हो | ब्राह्मणहरूका सबै सम्प्रदाय वेदबाट प्रेरणा लिन्छन् | पारम्परिक मान्यता अनुसार यो विश्वास छ कि वेद अपौरुषेय (कुनै पनि मानव/देवताले नलेखेको) तथा अनादि हो, | वेदलाई श्रुति मानिन्छ (श्रवण हेतु, जो मौखिक परम्पराको द्योतक हो) |
धार्मिक तथा सांस्कॄतिक रीतिहरू एवं व्यवहारमा विविधताहरूको कारण, ब्राह्मण समाज विभिन्न उपजातिहरूमा विभाजित छ | सूत्र काल मा, लगभग १००० ई.पू देखि २०० ई.पू , सम्म वैदिक अङ्गीकरणका आधारमा, ब्राह्मण विभिन्न शाखाहरूमा बाँढिन लागे | प्रतिष्ठित विद्वानहरूको नेतॄत्वमा, एकै वेदका विभिन्न नामहरूमा पृथक-पृथक शाखाहरू बन्न लागे | यी प्रतिष्ठित ऋषिहरूका शिक्षाहरूलाई सूत्र भनिन्छ | प्रत्येक वेदका अफ्नै सूत्र छन् | सामाजिक, नैतिक तथा शास्त्रानुकूल नियमहरूका सूत्रहरूलाई धर्म सूत्र भनिन्छ, आनुष्ठानिकहरूलाई श्रौत सूत्र तथा घरेलु विधिशास्त्रहरूको व्याख्या गर्नेलाई गॄह् सूत्र भनिन्छ | सूत्र सामान्यतया पद्य वा मिश्रित गद्य-पद्यमा लिखिएका छन् |
ब्राह्मण शास्त्रज्ञहरूमा प्रमुख अग्निरस , अपस्तम्भ , अत्रि , बॄहस्पति , बौधायन , दक्ष , गौतम , हरित , कात्यायन , लिखित , मनु , पाराशर , समवर्त , शंख , शत्तप , ऊषानस , वशिष्ठ , विष्णु , व्यास , यज्ञवल्क्य तथा यम | यी एक्काईस् ऋषि स्मॄतिहरूका रचयिता थिए| स्मॄतिहरूमा सबभन्दा प्राचीन अपस्तम्भ , बौधायन , गौतम तथा वशिष्ठ छन्।
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
