इन्द्र

इन्द्र (वा इंद्र) हिन्दू धर्ममा सबै देवताहरूका राजा मानिन्छन्। वैदिक कालमा इन्द्र सबैभन्दा उच्च देव थिए, पछि पौराणिक कथाहरूमा तिनको स्तर धेरै कम गरिएको हो।

ऋग्वेदमा इन्द्र

ॠग्वेदका प्राय: 250 सूक्तहरूमा इन्द्रको वर्णन छ तथा 50 सूक्त यस्ता छन् जसमा अर्का देवहरूका साथ इन्द्रको वर्णन छ। यस प्रकार लगभग ऋग्वेदका चतुर्थांशमा इन्द्रको वर्णन पाइन्छ। यसदेखि हामी यस निष्कर्षमा पुग्दछन् कि इन्द्र वैदिक युगको सर्वप्रिय देवन्थ्यो। इन्द्र शब्दको व्युत्पत्ति एवं अर्थ अस्पष्ट हो। अधिकांश विद्वानहरूको सम्मतिमा इन्द्र झंझावातको देव्दछ। जो बादलहरूमा गर्जन एवं बिजलीको चमक उत्पन्न गर्दछ। किन्तु हिलब्रैण्टका मतमा इन्द्र सूर्य देवता हुन्। वैदिक भारतीयहरूले इन्द्रलाई एउटा प्रबल भौतिक शक्ति माने जो तिनका सैनिक विजय एवं साम्राज्यवादी विचारहरूको प्रतीक हो। प्रकृतिको कुनै पनि उपादान यति शक्तिशाली छैन जति विद्युत-प्रहार। इन्द्रलाई अग्निदेवको जम्ल्याहा भाइ भनिएको छ जसदेखि विद्युतीय अग्नि एवं यज्ञवेदीय अग्निको सामीप्य प्रकट हुन्छ।

परिचय

इन्द्रको चरितावलीमा वृत्रवधको ठूलो महत्त्व हो।