चीनको सांस्कृतिक क्रान्ति

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
सांस्कृतिक क्रांति

सांस्कृतिक क्रांति (सरलीकृत चीनी: 无产阶级文化大革命; परंपरिक चीनी: 無產階級文化大革命, Long form: 'चीनको महान सर्वहारा सांस्कृतिक क्रांति' ) जनवादी गणतन्त्र चीनमा माओ त्से-तुङ द्वारा चलाइएको एक सामाजिक-राजनीतिक आन्दोलन थियो सन् १९६६बाट आरम्भ भएर सन् १९७६सम्म चल्यो। माओ ती समय चीनको कम्युनिस्ट पार्टीका अध्यक्ष थिए। १६ मे, १९६६ मा शुरू भएर यो क्रान्ति १० वर्षसम्म चल्यो र यसले चीनका सामाजिक ढाँचामा धेरै ठूलो परिवर्तन गरे। यस क्रान्तिको सुरुवातको घोषणा गर्दै माओ-त्से-तुङले चेतावनी दिएका थिए कि बुर्जुआ वर्ग कम्युनिस्ट पार्टीमा आफ्नो प्रभाव कायम गरेर एक किसिमको तानाशाही स्थापित गर्न चाह्दछ। वास्तवमा सांस्कृतिक क्रान्तिको अभियान माओले आफ्नो पार्टीलाई प्रतिद्वन्द्वीहरूलाई तह लगाउनको लागि शुरू गरेका थिए। यो अवधिमा माओलाई उनकै कान्छी श्रीमती चियाङ चिङ, च्याङ चुङचियाओ, याओ वेङयुआन र वाङ होङवेनले साथ दिएका थिए । यसलाई चिनियाँ सांस्कृतिक क्रान्तिका ‘ग्याङ अफ फोर’ पनि भनिन्छ ।

क्रान्ति[सम्पादन गर्ने]

सुरुवातमा माओ र तिनका समर्थकहरूले हजारौं रेड गार्डहरूलाई एकजुट गरेर तिनलाई चीनी समाजका चार पुराना स्तंभहरूलाई खत्म गर्नको लागि भनियो । यो चार स्तम्भ थिए - पुरानो रिवाज, तौर-तरिका, संस्कृति र पुरानो सोच।

"विद्यार्थीहरूले क्रान्तिमा ध्यान दिन सकुन् र क्रान्तिमा लाग्न सकुन्" भनेर कलेजहरूलाई बन्द गरियो र माओले देशभरका छात्रहरूलाई यस क्रान्तिमा अगाडि आउनको लागि आह्वान गरे। यस क्रान्तिले चीनका सामाजिक ढांचालाई निकै क्षति पुर्यायो। यस अभियानले लगभग ती सबै चीजहरुमा हमला गर्न शुरू भयो जुन कि साम्यवादका विरोधमा थिए। नतीजा स्वरुप यस सारा क्रान्तिका बेला कयौं मानिसहरू मारिए, हजारौ मानिसहरूलाई बर्बरता र यातनाहरु झेल्न पर्यो। यसले चीनका सांस्कृतिक ढांचालाई धेरै क्षति पुगेको थियो। यस क्रान्तिको दुई वर्ष पछि पनी १९६८को अन्तसम्म चीन गृहयुद्धको स्थितिमा पुगेको थियो। यसपछि माओले हिंसा रोक्नको लागि रेड गार्डको विलयको घोषणा गरिदिएका थिए।

समीक्षा[सम्पादन गर्ने]

माओका यस कदमलाई धेरै जानकार एक ठूलो सामाजिक प्रयोगका गरिमा देख्दछन्। एक यस्तो प्रयोग जसले चीनका पुराना सामाजिक र सांस्कृतिक ढांचेलाई उखालेर एक नयाँ चीनको स्थापना गरयो। हुनत धेरै आलोचक यसलाई माओको महात्वाकांक्षाहरूको उपज मान्दछन्। आलोचकहरुका अनुसार माओले यस सांस्कृतिक क्रांतिको प्रयोग कम्युनिस्ट पार्टीमा आफ्नो विरोधीहरूलाई खत्म गर्न र सत्तामा आफ्नो अधिकार बनाए राखनको लागि गरेका थिए। आफ्नो यस प्रयासमा माओ सफल त रहेमा चीनलाई यसको एक ठूलो मूल्य चुकाउनु पर्यो।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]