माल्टा, बागमती

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
(माल्टा बाट पठाईएको)
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
माल्टा
—  गाँउ विकास समिति  —
माल्टा is located in नेपाल
माल्टा
माल्टा
नेपालको नक्सामा माल्टा अवस्थित क्षेत्र
निर्देशाङ्क: २७°५४′उत्तर ८५°०९′पूर्व / २७.९° उत्तर ८५.१५° पूर्व / 27.9; 85.15निर्देशाङ्क: २७°५४′उत्तर ८५°०९′पूर्व / २७.९° उत्तर ८५.१५° पूर्व / 27.9; 85.15
देश  नेपाल
अञ्चल/प्रदेश बागमती/४ नं. प्रदेश
जिल्ला ललितपुर जिल्ला
जनसङ्ख्या (2001)
 - जम्मा २,१३०
समय क्षेत्र Nepal Time (युटिसी+5:45)

परिचय[सम्पादन गर्ने]

सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालबागमती अञ्चल अन्तर्गत ललितपुर जिल्लाका ४१ गा.वि.स. हरुमध्ये माल्टा गा.वि.स. एउटा रमणीय र सुन्दर गाउँका रुपमा चिनिन्छ । पवित्र बागमती नदिले सिंचित बेशीं र माल्टाकै पहराका पानीले भिजाएको समथर फाँटलाई चारैतिरबाट पहाडले घेरिएको माल्टालाई मनमोहक र सानो उपत्यका भन्दा कुनै अत्युक्ति नहोला । यस ठाउँको नाम कसरी माल्टा रह्यो भन्ने सम्बन्धमा विभिन्न व्यक्तिहरुको फरक-फरक मत रहेको पाइन्छ । कुनै समयमा यस ठाउँमा प्रशस्त खुर्सानी उत्पादन हुन्थ्यो, त्यस समयमा काठमाडौंका नेवार समुदायहरु मकवानपुर जिल्लाको ‘ध्’ आकारको डाँडोमा रहेको नटारम्भेश्वर महादेवको दर्शन गर्न बागमती नदि किनारै-किनार माल्टा हुदै आवत-जावत गर्ने गर्दथे र धेरै खुर्सानी फल्ने भएकाले यस ठाउँलाई नेवारहरुले मल्टा (नेवारी भाषामा खुर्सानीलाई मल्टा भनिन्छ ।) भन्दा-भन्दै पछि अपभ्रंश भइ माल्टा रहन गएको हो भन्ने भनाइ छ साथै तत्कालीन समयमा मकवानपुरको व्यापारिक केन्द्र भिमफेदी बाट ललितपुरकाभ्रे तथा सिन्धुलीका केही भागमा व्यापारका लागि उपभोग्य सामानहरु ओसार-पसार गर्दा सुरक्षित तरिकाले मालताल राख्ने ठाउँ भएकाले यस ठाउँको नाम माल्टा रहन गएको हो भन्ने भनाइ पनि बलियो नै देखिन्छ । यस गा.वि.स.को नाम एक युरोपेली देशको नामसँग मिल्दो भएकाले पनि यो आफैंमा एउटा गौरवान्वित नाम हो । भौगोलिक बनवट नै माल्टा गा.वि.स.को मुख्य विशेषता हो साथै वनजङ्गलको विविधता, विभिन्न जातिहरूको रहन-सहन र भेष-भुषा आदिको विविधताले गर्दा पनि यस गा.वि.स.ले आफ्नो छुट्टै पहिचान बोकेको छ। धार्मीक, ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक रुपले पृथक पहिचान बोकेको हुँदा माल्टामा ठूलो पर्यटकीय सम्भावना पनि पनि रहेको देखिन्छ।

जनसंख्या[सम्पादन गर्ने]

सन् २००१को तथ्याङ्क अनुसार माल्टा गा.वि.स.को जनसंख्या २१३० रहेको छ।[१] जस मध्ये १०६५ जना पुरुष र १०६५ जना महिला रहेका छन्। साथै उक्त तथ्याङ्क अनुसार यस गा.वि.स.मा ३७० घरधूरी रहेका छन्। यस गा.वि.स.को औसत परिवार संख्या ५.७५ रहेको छ भने लैङ्गिक अनुपात १००.०० रहेको छ।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

भूगोल[सम्पादन गर्ने]

भौगोलिक सिमाना[सम्पादन गर्ने]

माल्टा गा.वि.स.को पूर्वमा भट्टेडाँडा गा.वि.स., पश्चिममा मकवानपुर जिल्लाको इपा पञ्चकन्या गा.वि.स., उत्तरमा घुसेल र देविचौर गा.वि.स. र दक्षिणमा इपा पञ्चकन्या र प्युटार गा.वि.स. पर्दछन्।

भौगोलिक स्थिति[सम्पादन गर्ने]

माल्टा गा.वि.स. बागमती अञ्चल अन्तर्गत ललितपुर जिल्लाको दक्षिण-पश्चिममा अवस्थित छ। यस गा.वि.स.लाई पूर्वमा भट्टेडाँडासँग पहाडी श्रृङ्खलाले, पश्चिममा मकवानपुर जिल्लाको इपा पञ्चकन्या गा.वि.स.सँग पवित्र बागमती नदिले, उत्तरमा घुसेलदेविचौर गा.वि.स.सँग गगनचुम्बी पहाडले र दक्षिणमा प्युटारसँग खानीखोलाले सिमाना छुट्टयाएको छ। माल्टा ग.वि.स.को फैलावट लगभग २७ डिग्री २८ मिनेट देखि २७ डिग्री ३१ मिनेट उत्तरी अक्षांश र ८५ डिग्री १४ मिनेट देखि ८५ डिग्री १६ मिनेट पूर्वी देशान्तर(अनुमानित)सम्म रहेको छ। यस गा.वि.स. समुद्री सतह देखि लगभग ७१० मिटर देखि २२५० मिटरसम्मको उचाईमा रहेको छ। यस माल्टा गा.वि.स.ले करिब ७०५०(अनुमानित) एकड जमीन ओगटेको छ। यस गा.वि.स.को लगभग एक तिहाइ भन्दा कम भू-भाग समथर रहेको छ भने बाँकी भाग पहाडै-पहाड रहेको छ। बेशीं, टार, समथर फाँट, अग्ला पहाड र भञ्ज्याङ्ग नै माल्टा गा.वि.स.का भौगोलिक विशेषता हुन्। माल्टा गा.वि.स. समुद्री सतहबाट करिब ७१५ दखि २२५० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। यस गा.वि.स.मा ६ वटा स-साना खोल्साहरु बग्ने गर्दछन जसको कुल लम्बाइ लगभग १५ कि.मि. रहेको छ । माल्टाको समथर फाँट बागमती नदिले बगाएर ल्याएर थुपारेको पाँगो माटोले बनेको अनुमान लगाउन सकिन्छ। यो पाँट पहिले बन्ने क्रममा पूर्वी पहाडको फेदैसम्म फैलिएको र पछि लप्से र खहरे खोलाले पूर्वी पहाड तथा सल्लेलाई माल्टासँग छुट्टयाएको सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ। माल्टा गा.वि.स. चारैतिर पहाडै-पहाडले घेरिएको एक सानो उपत्यकाको रूपमा रहेकोले माल्टा गा.वि.स.लाई ललितपुर जिल्लाकै अनुपम स्थलको रूपमा लिन सकिन्छ।

राजनीति[सम्पादन गर्ने]

समाज रुपान्तरणकाे एउटा गतिलो माध्यमकाे रुपमा राजनीतिलाई लिने गरिन्छ । राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभावित पारेका राजनीतिक दलका गाउँ स्तरिय कमिटी माल्टामा पनि छन । चुनावी अभियान भन्दा बाहेक पनि राजनीतिक प्रभाव छाेडिरहेका दलहरुमा १. नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) २. नेपाली काँग्रेस ३. ने.क.पा.(एमाले) ४. नयाँ शक्ति पार्टी नेपाल ५. ने.क.पा.(माले) ६. राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल ७. नेकपा-माओवादी रहेका छन । अहिलेकाे तत्कालीन रुपमा माथि उल्लेखित दलको नेतृत्व तल उल्लेखित मानिसहरुले गरिरहेका छन : १. नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) माल्टा गाउँ कमिटी अध्यक्षमा धन बहादुर लुङ्वा २. नेपाली काँग्रेस माल्टा गाउँ समिति सभापतिमा विजय कुमार लाे ३. नेकपा एमाले माल्टा गाँउ कमिटी अध्यक्षमा केदारमान भुलुन ४. नेकपा माले माल्टा गाँउ कमिटी सचिवमा विनित सिँगार ५. राप्रपा नेपाल माल्टा गाउँ समिति अध्यक्षमा अच्युत लामिछाने ६. नेकपा-माओवादि माल्टा गाउँ कमिटी अध्यक्षमा जयराम रामजालि मगर छन । समाजका हरेक क्षेत्रमा माल्टाका राजनीति दलहरूले सकारात्मक प्रभाव छाेडिरहेका छन । भाईचाराकाे सम्बन्ध स्थापित गर्दै सहमतिमा माल्टाकाे राजनीतिक यात्रा अगाडि बढिरहेको छ ।

अर्थतन्त्र[सम्पादन गर्ने]

माल्टालीहरूकोको मुख्य पेशा भनेको कृषि नै हो। यहाँका करीब ९०% भन्दा बढी मानिसहरू कृषिमा निर्भर रहेको पाइन्छ भने बाँकी १०% मानिसहरू राजधानीमा गई अन्य व्यवसाय तथा सेवामा लागेको पाइन्छ। यहाँका मुख्य खाद्य बालीहरूमा धान, मकै, गहुँ, कोदो, फापर आदी रहेका छन् साथै रातो सिमी(राजमा) नगदे बालीको रूपमा रहेको छ भने तेलहन बालीहरूमा तोरी, सर्स्युँ र हाल सुर्यमुखी फुललाई पनि तेलहन बालीका रूपमा प्रयोग गर्न थालिएको पाइन्छ। यस गा.वि.स.लाई यातायातले राजधानीसँग जोडेपनि स्थायी रूपमा भने सवारी साधन चल्न सकेको छैन। वि.सं. २०१८ सालतिर निर्माण भएको कान्तिराजपथ यही गा.वि.स. भएर गएको छ, कान्तिराजपथलाई तराईराजधानी जोड्ने सबैभन्दा छोटो राजमार्गको रूपमा लिइन्छ। हाल यो राजमार्ग जिर्ण अवस्थामा रहेको छ।

धर्म[सम्पादन गर्ने]

यस गा.वि.स.मा विशेषत: हिन्दू र बौद्ध धर्मावलम्बिहरुकाे बाहुल्यता रहेको छ भने क्रिश्चयन धर्म मान्नेहरू पनि न्युन मात्रामा छन । यहा प्रायः हिन्दु र बाैद्ध धर्मको बिचमा साँस्कृतिक रुपमा उत्तम सम्बन्ध रहेको छ । यहाँका मनिसहरु दशै,तिहार,साेनम ल्हाेसार, बैशाख पुर्णिमा जस्लाई माल्टामा बारना पुर्णिमा भनेर पनि चिनिन्छ,लगायतका चाड पर्व मान्ने गर्छन । क्रिश्चियनहरु माल्टाकाे वडा नं.४ पाखाेला र वडा नं. २ बगुवामा छन भने अन्य वडामा छैनन् । वैशाख पुर्णिमाका समयमा तीन दिन सम्म माल्टा उपत्यका भित्र मानिसहरु काम नगरी बस्ने चलन रहिआएको छ ।

जीवनशैली[सम्पादन गर्ने]

नेपाल विकासाेन्मुख देश हाे । माल्टा नेपालको एक गाविस भएको कारणले याे पनि विकासाेन्मुख गाविस हाे । यहा रहेका मानिहरुकाे जीवन शैली स्वभावतः नेपाली जनताको जीवन शैलिसँग मेल खान्छ । मध्यम तथा न्यून आर्थिक अवस्था भएका मानिसहरुकाे बसाेबास माल्टामा रहेको छ । उनिहरु विशेषतः खेतीपातीमा सक्रिय रहन्छन् । तामाङ मगर ब्राह्मण दमाई कामी लगायतका जातजाति रहेको माल्टाकाे जीवन शैलीमा भने प्रायः सामन्जस्यता रहेको छ । by deepen

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. "नेपाल जनगणना २००१". http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf. अन्तिम पहुँच मिति: अप्रिल २९ २००७. 


बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]


अरु सम्बन्धित बिषयहरू[सम्पादन गर्ने]