मातृ दिवस

नेपाली विकिपीडियाबाट
(आमा दिवस बाट पठाईएको)
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
यो लेख वा खण्ड नेपाली भाषामा नभएर अर्को भाषामा लेखिएको छ।
यदि यो लेखमा तपाईंको योगदान छ भने यसलाई नेपाली भाषामा उल्था गर्नुहोला।
एक महिनासम्म उल्थानभएमा यसलाई हटाएर नयाँ लेख बनाइने छ ।

यो लेख हिन्दीबाट अनुवाद गरिएको हो। यहाँ क्लिक गरेर यस लेखमा रहेका त्रुटिहरु सुधार्न सक्नुहुन्छ।

आमा दिवस
आमा दिवस
आमा दिवसका लागि तयार पारिएको केक।
समुदाय: विभिन्न देशहरूमा
प्रकार: ऐतिहासिक
सम्बन्ध: पिता दिवस, मातापिता दिवस, बाल दिवस

आमा दिवस, आमाको मुख हेर्ने दिन अथवा मातातीर्थ औंसी आमाप्रति सम्मान गर्ने र आमालाई सम्झने दिन हो।

वैशाख कृष्ण औंसी हिन्दू संस्कृतिमा आमाको मुख हेर्ने दिनका रूपमा परिचित छ। यो दिनलाई अर्को शब्दमा मातृऔंसी, मातृदिवस, मातातीर्थ औंसी आदि पनि भनिन्छ। उक्त दिन आफूलाई जन्म दिने आमाको मुख हेर्न छोराछोरीहरू आमा भएको ठाउँमा गएर आफ्नो गच्छेअनुसारका खाद्यपदार्थ ख्वाउनुका साथै उपहार दिएर आमालाई प्रसन्न तुल्याउँछन्। आमा जीवित हुनेहरूले आमालाई मीठा-मीठा परिकार बनाएर ख्वाउँछन्, लुगाफाटो तथा अन्य विविध उपहार दिएर कृतज्ञता जाहेर गर्छन्। आमा नहुनेहरू भने यस दिन काठमाडौं उपत्यकाको पश्चिम दिशातर्फ थानकोट जाने बाटोमा पर्ने गुर्जुधारादेखि माथि पहाडको फेदीमा रहेको मातातीर्थ जान्छन्। कुण्डमा स्नान गरेपछि आफ्नो आमाको मुक्तिको कामना गर्दै तर्पण दिन्छन्। मातातीर्थको पोखरीमा पवित्र मनका साथ हेरेको खण्डमा आमाको स्वरूपको दर्शन पाइन्छ भन्ने विश्वास पनि छ। उक्त कुण्डमा हेर्दा दिवंगत माता प्रसन्न भै दिएको आशीर्वादको प्रभावले छोराछोरीहरू जनधनले सम्पन्न भएर सुख भोग गर्न पाउँछन् भन्ने विश्वास छ। मातातीर्थ कुण्ड पौराणिक एवं धार्मिक तीर्थस्थल हो। आमाको पवित्रस्थल भएकाले उक्त ठाउँको नाम मातातीर्थ रहेको हो। त्यहाँ गएर छोराछोरीहरूले आमालाई तिर्नुपर्ने ऋणबाट मुक्त हुन तथा आपना आमालाई मुक्त गराउन सक्छन्। स्वस्थानी व्रतकथाअनुसार यो तीर्थमा सतीदेवीको अंग पतन भै मातुलेश्वर महादेवको उत्पत्ति भएको थियो। त्यसकारण पनि यहाँ गएर शास्त्रोक्त विधिपूर्वक गरिने कर्मकाण्डबाट मृत आमाले मोक्ष पाउने तथा उक्त कार्य गर्ने सन्तानले जीवनभर सुख-सन्तोष पाउने जनविश्वास छ।

नौ महिनासम्म शिशुलाई गर्भमा धारण गरेर आफूले खाएको अन्न, जल, श्वास, संस्कार दिएर जन्म दिने र जन्मपछि पनि शिशुको स्याहार सुसार गरेर मनुष्यको आकारमा ढालिदिने आमाको महत्त्व कति छ हामीले व्यक्त गरिरहनुपर्दैन। आमा जन्म लिने बालकका लागि जगद्धात्री जगज्जननीको साकार स्वरूप हुन्। आमाको महिमा अपार छ, जति गाए पनि सकिँदैन। आमाको त्याग, तपस्या, समर्पण र उपकारबाट नै आज हामी यो रूपमा खडा भएका छौं। एउटी आमाले हामीप्रति गरेको उपकारको साटो हामीले आमालाई दिने केही पनि छैन। जीवनभर जति सेवा गरे पनि आमाको अभिभारा चुक्ता गर्न सकिँदैन। आमा धरती हुन्, हामी उनका साना सन्तान मात्र हौं। त्यसैले हामी अनुग्रहित मुद्रामा आमाले गरेको समर्पणका लागि जीवित आमाको मुख स्नेह पूर्वक हेर्छौं, कर्तव्यले पाउ ढोग्छौं र श्रद्धाले खाना ख्वाउँछौं।

मातातीर्थ कुण्डको उत्पत्तिबारे धेरै प्रकारका जनश्रुतिहरू प्रचलित छन् ।

मातातीर्थ कुण्ड पौराणिक एवं धार्मिक तीर्थस्थल हो। भगवान् विष्णुको सातौं अवतारका रूपमा मर्यादापुरुषोत्तम श्रीराम वनवासका क्रममा घुम्दै यो ठाउँमा आइपुग्नुभयो। उहाँलाई अपरिचित र नौलो देखेर स्थानीय बासिन्दाहरूले आक्रमण गरे। फलस्वरूप श्रीराम र उनीहरूबीच घमासान युद्ध भयो। युद्धले गर्दा दुवै पक्ष आकुल-व्याकुल थिए। त्यही बेला माता सीताजीलाई प्यास लाग्यो। पानी खोज्दै जाँदा कतै पानी नभेटिएकाले भगवान् श्रीराम गंगामाताको स्तुति गर्न थाल्नुभयो। 'माता गंगासमो तीर्थ पिता पुस्कर मे वचः' भन्दै तीनपटक मन्त्रोच्चारण गरी जमीनमा वाण प्रहार गरेपछि वाण लागेको ठाउँमा पानीको कुण्ड बन्यो। त्यहाँ माता सीताजीले सारा ब्रह्माण्डको साक्षात् दर्शन पाउनुभयो। ब्रह्माण्डको दर्शन पाउँदा उहाँको स्वरूप कुण्डमा रहेको ढुंगाको मूर्ति कोरिन पुग्यो।

त्यतिबेला त्यहाँ घना जंगल भएकाले गाई चराउन आएका गोठालाहरू कुण्डको नजीकै बसेर खाजा खाइरहेका थिए। एउटा गोठालो मुखमा रोटी नपरी कुण्ड भएतिर मात्र जाँदो रहेछ,, उसले त्यहाँ आमाको दर्शन पाएछ, तर घर र्फकने वेलामा गोठालोले एक्लै फर्किन नमानेको र आमासँगै जाने इच्छा राख्दा आमाले छोरालाई हामी मृत आमाहरूको दर्शन गर्न सधैं वैशाख औंसीको दिन यो तीर्थमा आउनू भन्ने वाचाका साथ छोरालाई सम्झाई-बुझाई फर्काइन्। आमाको पवित्रस्थल भएकाले यो ठाउँको नाम मातातीर्थ रहेको हो। यसरी विधिवत् रूपमा छोराछोरीहरू आमालाई तिर्नुपर्ने ऋणबाट मुक्त हुन तथा आ-आफ्ना आमाको मोक्ष प्राप्त गराउन यो तीर्थमा मेला भर्न आउँछन्। यो तीर्थमा सतीदेवीको अंग पतन भै मातुलेश्वर महादेवको उत्पत्ति भएको वर्णन श्रीस्वस्थानी व्रतकथामा पाइन्छ। पुण्यप्राप्तिका लागि कोटी होम, यज्ञ, पूजापाठ एवं अनेक तीर्थव्रत गरेको भन्दा पनि यो तीर्थमा प्रवेश गर्दा बढी फल प्राप्त हुन्छ भन्ने जनविश्वास छ।

आमालाई माता, जननी, महतारी आदि शब्दले पनि चिनिन्छ। हामी कुनै दुःख-कष्ट आइपर्दा पहिले आमालाई नै सम्झन्छौं। आफ्नै अङ्गको कुनै ठाउँमा चोट लाग्यो वा ठेस लाग्यो भने पनि 'ऐया आमा' शब्द निकाल्न पुग्छौं। यसरी हामीले आमाबाट जन्मदेखि ठूलो हुन्जेलसम्म माया, ममता र संरक्षण पाइरहेका छौं। जननी जन्मभूमि हुन्, स्वर्गभन्दा पनि बढी, यो पंक्ति श्रीरामचन्द्रले लंका जितेपछि लक्ष्मणलाई सम्झाउँदै भनेका हुन्। हुन पनि हो, आमा र जन्मिएको धरती स्वर्गभन्दा पनि प्यारो हुन्छ। आमाको मन र ममताका विषयमा एउटा रोचक कथा :-

कुनै एउटी आमा आफ्नो छोरालाई असाध्यै माया गर्थिन्। रहँदा बस्दा छोरो ठूलो हुँदै गएछ र घरमा बुहारी पनि आइछ। बुहारीले उसलाई भिन्न बस्न बाध्य पारिछ। तैपनि छोरो बारम्बार आफ्नो आमालाई भेट्न गैरहन्थ्यो। ऊ आमालाई भेट्न गएको बुहारीलाई पटक्कै मन परेनछ। एक दिन उसकी स्वास्नीले उसलाई आमाको मुटु-कलेजो हातमा लिएर आउन जोड गरी। छोराले दुलहीको ढिपी टार्न सकेन। उसले त्यसै गर्‍यो। बाटो अँध्यारो थियो, जहाँबाट एउटा सानो वन छिचोलेर आउनुपर्थ्यो। त्यो मुटु कलेजोले भन्नथाल्यो- बाबु तँलाई चोट त लागेन ? त्यसपछि छोरो केही पनि बोल्न सकेन। यस्तो हुन्छ आमाको स्नेह। त्यसैले शास्त्रमा आमालाई पनि देवतासरह मानिएको छ-

'मातृदेवो भवः।' आमालाई तीर्थका रूप पनि मानिएको छ। यसैले आमा हाम्री जननी हुन्, देवी हुन्। आमालाई कुनै पनि हालतमा श्रद्धा र सम्मान गर्न चुक्नुहुँदैन। आमाको अपमान गर्दा वा अपशब्द बोल्दा जो-कसैलाई घोर पाप लाग्छ भनेर पौराणिक ग्रन्थहरूमा प्रष्ट उल्लेख गरिएको छ। आमाको जस्तो निष्कलंक, स्वच्छ माया अरू कसैले दिनसक्दैन। भनिएको पनि छ :- 'कुपुत्रो जायेत क्वचिदपि कुमाता नभवति'। आधुनिक मातृ दिवसको अवधारणा ग्राफटन वेस्ट भर्जिनियामा एना जार्भिसका द्वारा समस्त माताहरू तथा मातृत्वका लागि खास तवरमा पारिवारिक एवं तिनको आपसी सम्बन्धहरू लाई सम्मान दिनका लागि आरम्भ गरिएको थियो ।[१] यो दिवस अब संसारका प्रत्येक कुनामा अलग-अलग दिनहरूमा मनाइन्छन्। जस्तो कि पिताहरूलाई सम्मान दिनका लागि पितृ दिवस मनाइन्छ ।

यो दिन अन्ततः यति व्यावसायिक बन्यो कि यसकी संस्थापक, एना जर्भिस, तथा धेरै मानिसहरूले यसलाई एक "हलमार्क होलिडे", अर्थात् एक अति वाणिज्यिक प्रयोजनका रूपमा समझने लागे। एनाले ज-जसले यो बिदाको व्यावसायिकीकरणमा सहयोग गरे त्यसैको विरोध गर्दै यसलाई समाप्त गर्न चाहिन् ।[१][२]

ऐतिहासिक पृष्ठभूमि[सम्पादन गर्ने]

भनिन्छ[who?] मातृ पूजाको चलन पुरानो ग्रीसदेखि सुरु भयो;। स्य्बेले ग्रीक देवताहरूको आमा थिइन् र यो तिनको सम्मानमा मनाइन्थ्यो। यो पुर्व एसिया माइनरको नजिक र रोममा पनि वसंत विषुवको नजिक इदेश अफ मार्च (15 मार्च)देखि 18 मार्चसम्म मनाइन्थ्यो।

प्राचीन रोमवासी एक अर्को दिवस पनि मनाउँथे, मेट्रोनालिया। यो जूनोप्रति समर्पित भएपनि यस दिन माताहरू लाई उपहार दिने गरिन्थ्यो।

यूरोप र ब्रिटेनमा धेरै प्रचलित परम्पराहरू छन् जहाँ एक विशिष्ट आइतबारमा मातृत्व र माताहरूलाई सम्मानित गरिन्थ्यो जसलाई मदरिंग सन्डे भनिन्थ्यो । मदरिंग सन्डे समारोह, एन्ग्लिकंस, लिथर्जिकल क्यालेण्डरको भाग छ,जो धेरै ईसाई उपाधिहरू र कैथोलिक क्यालेण्डरमा लेताराहरू सन्डे, चौथो आइतबार लिनुहोस्टमा भर्जिन मेरी र "मदर चर्च"लाई सम्मानित गर्नका लागि मनाइन्छन्.परम्परानुसार यस दिन प्रतीकात्मक उपहार दिने तथा केही परम्परागत महिला कार्य जस्तै अन्य सदस्यहरूका लागि खाना बनाउने र सफाई गर्नलाई प्रशंसाका संकेतका रूपमा चिह्नित गरिन्थ्यो ।[तथ्य वांछित]

मातृ दिवस, अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसका रूपमा धेरै देशहरूमा 8 मार्चलाई मनाइन्छ

"मदर डे प्रोक्लामेशन" जुलिया वार्ड होवे द्वारा सर्वप्रथम अमेरिकामा मातृ दिवस मनाइएको थियो। होवेद्वारा 1870मा रचित "मदर डे प्रोक्लामेशन"मा अमेरिकन सिविल वार (अमेरिकी स्वतन्त्रता संग्राम) र फ्रांको-प्रुस्सियन युद्धमा भएको-मारकाटको बारेमा शान्तिवादी प्रतिक्रिया लेखिएको थियो। यो पघोषणा होवेको नारीवादी विश्वास थियो जसका अनुसार महिलाहरूलाई राजनीतिक स्तरमा आफ्नो समाजलाई आकार दिने सम्पूर्ण दायित्व मिल्नु पर्छ।

हिज्जे[सम्पादन गर्ने]

1912मा एना जर्भिसले "सेकंड सन्डे इन मे" र "मदर डे" भन्ने भनाइलाई ट्रेडमार्क बनाइन् र मदर डे इंटरनेशनल एसोसिएशनको सिर्जना गरिन् ।[१][३]

"She was specific about the location of the apostrophe; it was to be a singular possessive, for each family to honour their mother, not a plural possessive commemorating all mothers in the world."[१]

अमेरिकी राष्ट्रपति वुड्रो विल्सन, अमेरिकी कांग्रेस द्वारा बिल,[४][५] मा तथा अन्य अमेरिकी राष्ट्रपतिहरू द्वारा तिनको घोषणाहरूमा छुट्टीलाई पंजीकृत गर्नका लागि यसै वर्तनीको कानूनी रूपमा व्यवहार हुन्छन्.[६]

अंग्रेजी भाषामा साधारण रूपले एकवचन सम्बन्धवाचकमा "मदर्स डे" वर्तनीको प्रयोग हुन्छन् तर पनि "मदर्स डे" (बहुवचन सम्बन्धवाचक)अनसुना छैनं.

संसार भरको तिथिहरू[सम्पादन गर्ने]

मातृ दिवस संसार भरमा अलग-अलग दिनहरूमा मनाइन्छन्.गूगल खोजको जांच प्रवृतिका अनुसार "मातृ दिवस"का दुइ प्राथमिक परिणाम सामुन्ने आउँछन्, त्यो छ,लहरूटमा मदरिंग सन्डेको ब्रिटिश परम्परादेखि चौथो सन्डे (रविवार)को सानो भाग र मे का अर्का सन्डेलाई सबैभन्दा ठूलो भाग.[७]

जस्तो कि अमेरिकी छुट्टी अन्य देशहरू र संस्कृतिहरूका द्वारा अपनाइएको थियो, यस कारण पहिलादेखि नैं मातृत्व सम्मानको जश्न मनाउनको लागि तारीख बदली गई, जस्तो कि UKमा मदरिंग सन्डे वा यीशुका ग्रीसका मंदिरमा परम्परानिष्ठ उत्सव मबनाइन्छन्.केही देशहरूमा बहुसंख्यक धर्महरू का महत्त्वपूर्ण तिथिहरूको महत्तालाई सम्मानित गर्नका लागि तारीख बदली गयी, जस्तो कि कैथोलिक देशहरूमा वर्जिन मेरी डे अथवा इस्लामी देशहरूमा पैगंबर मुहम्मदको छोरीका जन्मदिनका मामलेमा भयो।अन्य देशहरूले यी ऐतिहासिक तारीखहरूमा बदल दिए, जस्तै बोलीवियाले त्यस खास युद्धको तारीखको उपयोग गरेरे जसमा महिलाहरूले भाग लिया था.पूर्ण सूचीका लागि "इंटरनेशनल हिस्ट्री एंड ट्राडिशंस" हेर्नुहोस्.


अन्तर्राष्ट्रिय इतिहास र परम्पराहरू[सम्पादन गर्ने]

अधिकांश देशहरूमा, मातृ दिवस हाल हीमा पालनको गयी छुट्टिहरूदेखि व्युत्पन्न छ जो उत्तरी अमेरिका र यूरोपमा विकसित भएको छ.जब यो अन्य देशहरू र संस्कृतिहरूका द्वारा अपनाइएको थियो तब यसलाई अर्को अर्थ दिइएको, जो अलग घटनाहरू (धार्मिक,ऐतिहासिक वा पौराणिक)देखि जोड़िएका थिए र अलग-अलग तारीख वा तारीखहरूमा मनाये जान्थे.

केही देशहरूमा पहिलादेखि नैं मातृत्वको सम्मान गर्नका लागि समारोह थियो र उनले समारोहको पालन गर्नका लागि आफ्नो स्वयंको मांलाई गुलनार फूल र अन्य उपहार दिने जस्ता धेरै बाह्य विशेषताहरू अमेरिकन छुट्टिहरूदेखि लिए गयीं .

इस समारोहलाई मनाने अपना-अपना तौर-तरिका हों.केही देशहरूमा यदि मातृत्व दिवसका उपलक्ष्यमा आफ्नो मांलाई सम्मानित छैन गरिएको त यो अपराध मानिन्छन्.केही देशहरूमा, यो एक सानादेखि प्रसिद्ध पर्वका रूपमा मनाइन्छन्, जो अप्रवासीहरू वा मीडियाका अनुसार विदेशी संस्कृति (त्यस्तो नैं जस्तो कि ब्रिटेन र अमेरिकामा दिवालीको पर्व)को देन छन्.

धर्म[सम्पादन गर्ने]

कैथोलिक धर्ममा यो छुट्टी वर्जिन मेरीका श्रद्धांजली दिने प्रथाका साथ जोड़िएका हुन्.[८]

हिन्दू परम्परामा, यसलाई "माता तीर्थ औंशी" वा "मदर पिल्ग्रिमेज फोर्टनैट" भनिन्छन् र यो हिन्दू जनसङ्ख्या भएका देशहरू, विशेष रूपले नेपालमा, मनाइन्छन्.

देश[सम्पादन गर्ने]

अफ्रीकी देश[सम्पादन गर्ने]

धेरै अफ्रीकी देशहरूले एक नैं प्रकारको मातृ दिवस मनाने तरीका ब्रिटिश परम्परादेखि अपनाए छन्, तर पनि मातृ दिवस मनानेका धेरै समारोह र घटनाहरू जो अफ्रीकाका यूरोपीय शक्तिहरू द्वारा उपनिवेशित हुनाले पहिला धेरै विभिन्न संस्कृतिहरूका अन्तर्गत अफ्रीकन महाद्वीपमा मनाइन्थ्यो।

बोलीविया[सम्पादन गर्ने]

बोलीवियामा, मातृत्व दिवस 27 मे लाई मनाइन्छन्। यसलाई कोरोनिल्ला युद्घलाई स्मरण गर्नका लागि 8 नवम्बर 1927मा कानून पारित गरिएको। यो युद्ध 27 मे 1812मा त्यस जग्गा भएको थियो जो अब कोचाबाम्बाको सहर कहलाउँछ। यस लड़ाईमा, ती महिलाहरूको स्पेनिश सेना द्वारा सरेआम कत्ल गरिएकोजो देशको स्वतन्त्रताका लागि लड़ रही थियो।

चीन[सम्पादन गर्ने]

चीनमा, मातृ दिवस र अधिक लोकप्रिय होता जा रह्यो छ र यस दिन उपहारका रूपमा गुलनारको फूल, जो धेरै लोकप्रिय छन् सबैभन्दा अधिक बिगर्छन्.[९] यी दिन गरीब माताहरूको मददका लागि 1997मा निर्धारित गरिएको था। खासतौरमा मानिसहरू लाई ती गरीब माताहरूको याद दिलाउननका लागि जो ग्रामीण क्षेत्रहरू, जस्तो कि पश्चिम चीनमा रहती थियों.[९]पीपुल्स डेलीमा, जो चीनका कम्युनिस्ट पार्टीको पत्रिका छन् त्यसमा, एक लेखमा भनिएको थियो कि संयुक्त राष्ट्रमा यस दिनको प्रादुर्भाव हुनको बावजूद, चीनका मानिस यस छुट्टीलाई बिना कुनै हिचकिचाहटका मनाउँछन् किनभनें यी परम्परागत नीतिहरू, बुजुर्गहरू का प्रति सम्मान र सन्तानहरूको माता-पिताका प्रति धर्मनिष्ठा,का रूपरेखाका अन्तर्गत आउँदै छन्.[९]

हाल हीका केही सालहरूमा चीनको कम्युनिस्ट पार्टीका सदस्य लिए हंकिऊले मातृ दिवसलाई माग मु, जो माग जीको मां थियों,को यादमा कानूनी मान्यता दिनका लागि हिमायत की, र 100 कन्फुसियन विद्वान र नैतिकताका प्रवक्ताहरूको मदददेखि गैर सरकारी संगठन बनाए जसको नाम चाइनिज मदर फेस्टिवल प्रोमोशन सोसाइटी छ.[१०][११] उनले पश्चिमी उपहार गुलनारका बदलामा सेतो लिली दिनका लागि भने जो प्राचीन समयमा चीनी महिलाहरू द्वारा तब लगाइन्थ्यो जब तिनको बच्चाहरू आफ्नो घर छोड़ेर जान्थे.[११] मात्र केही साना सहरहरूका अतिरिक्त, यो एक अनौपचारिक पर्व रह गया छ.

ग्रीस[सम्पादन गर्ने]

ग्रीसमा मातृ दिवसका रूपमा यीशुको प्रस्तुति मंदिरमा पूर्वी रूढ़िवादी उत्सव मनाइन्थ्यो। थियोटोकोस (परमेश्वरको मां), जो मसीहलाई यरूशलेमका मंदिरसम्म लानेका कारण प्रमुख रूपले यस उत्सवदेखि संलग्न छन् यस कारण यो दावत माताहरूका साथ जोड़िएका छ.[तथ्य वांछित]

ईरान[सम्पादन गर्ने]

मुहम्मदको छोरी फातिमाको सालगिरह 20 जुमादा अल-ठानीलाई मनाइन्छ.[१२] यो ईरानी क्रान्तिका पछि बदल दिइएको थियो, यसको कारण नारीवादी आन्दोलनहरूका सिद्धान्तहरू लाई हटा गर्न पुरानो पारिवारिक आदर्सहरू का लागि आदर्श प्रतिरूपलाई बढ़ावा दिनु था.[१३][१४] यो पहिला ईरानी क्यालेण्डरमा शाह युग[तथ्य वांछित]का बेला 25 अजार था.

जापान[सम्पादन गर्ने]

प्रारम्भमा मातृ दिवस जापानमा शोवा अवधिका बेला महारानी कोजुन(सम्राट अकिहितोको मां)का जन्मदिनका रूपमा मनाइन्थ्यो। अचेल यो एक विपणन छुट्टी छ जसमा मानिस गुलनारका फूल र गुलाब उपहारका रूपमा दिन्छन्.

मेक्सिको[सम्पादन गर्ने]

अलवारो ओब्रेगोनको सरकारले एक्सेलसियर अख़बारका साथ मिलेर 1922मा यो छुट्टी अमेरिकादेखि अपनाई जसका लागि त्यस साल जबरदस्त संवर्धन अभियान चलाइएको.[१५] रूढ़िवादी सरकारले यस छुट्टीलाई माताहरू लाई आफ्नो परिवारमा अधिक रूढ़िवादी भूमिका निभानका लागि प्रयोग गरेको थियो जसको समाजवादिहरूले आलोचना गर्दै भनेका थिए कि यी अनितहरूको एक असत्य छविलाई बदावा दे्दै छन् जसका अनुसार अनित प्रजनन मशीनदेखि ज्यादा केही छैनं.[१५]

लाजरो कार्देनसको सरकारले 1930का मध्यमा यसलाई "देशभक्तिको पर्व"का रूपमा बढ़ावा दिए.कार्देनस सरकारले यस छुट्टीको उपयोग विभिन्न प्रयासेका लागि एक साधनका रूपमा यो सोच्दै गरे कि परिवारको राष्ट्रका विकासमा धेरै योगदान हुन्छन् र मेक्सिकन मानिसहरूमा आफ्नो मांका प्रति वफादारीको लाभ उठाँदै चर्च र कैथोलिक प्रथाहरूका प्रभावहरूलाई कम गर्दै माक्सिकन महिलाहरूमा नयाँ नैतिकताको सूत्रपात गरे.[१६] सरकारले स्कूलहरूमा छुट्टीलाई प्रायोजित गरे.[१६] तर पनि, नाटकशालाका नाटकहरूले सरकारका यी सख्त निर्देशहरूलाई नजरअंदाज गरिदिए र यस प्रकारका नाटक धार्मिक प्रतीकहरू र विषयहरूदेखि भर गए र सरकारको अनेक चेष्टाहरू का बावजूद यी "राष्ट्रिय समारोह" "धार्मिक पर्व" बने.[१६]

सोलेदाद तर्फोज्को गार्सिया, राष्ट्रपति मैनुअल एविला कामाचोकी पत्नी ने, यस छुट्टीलाई सन् 1940का दशकका बेला यसलाई एक महत्वपूर्ण राज्य प्रायोजित समारोह बनाउनमा बढ़ावा दिए.[१७] 1942को उत्सव एक पूरा हफ्तेसम्म चला, जसमा यो घोषणा गरवा दिएको कि सबै महिलाहरू पव्नेद सिलाई मशीनहरूलाई महरूटे दे पिएदाददेखि बिना मूल्य पुनः प्राप्त गर्न सक्छौं.[१७]

कैथोलिक राष्ट्रिय स्य्नार्चिस्ट संघ(UNS)ले 1941का आसनजीकको छुट्टिहरूमा तर्फोज्कोसको तरक्कीका लागि ध्यान दिनु शुरू गरिदिएको थियो।[१८] मैक्सिकन क्रान्ति (अचेल PRI)का सदस्यहरू जसको दोकानहरू थियों, तिनको रिवाज थियो कि विनम्र वर्गको महिलाहरू मात् दिवसमा तिनको दोकानहरूमा जाएर कुनै पनि उपहार मुफ्तमा लिएर आफ्नो घर आकर परिवार वालहरूलाई दिन सक्छौं। स्य्नार्चिस्ट्स यस कुरामा चिंतित थिए कि यो दुइटै भौतिकवाद र निम्न वर्गका आलस्यलाई बढ़ावा द्नेछ, र बदलामामा देशका पद्धतिबद्ध सामाजिक समस्याहरूलाई सुदृढ बनाएको द्नेछ.[१९] अचेल हामी देख्छौं कि त्यो छुट्टीको प्रथा धेरै रूढ़िवादी बन गयी छ, 1940को UNS नजर रखे थियो यस छुट्टीका आधुनिकीकरणमा जो त्यस समय व्यापक बहसको एक भाग था.[२०] यो आर्थिक आधुनिकीकरण अमेरिकी आदर्श द्वारा प्रेरित गरिएको थियो तथा राज्यले यसलाई प्रायोजित गरेको थियो, र सच्चाई यो थियो कि यी छुट्टी मूलतः अमेरिकादेखि आयातको गयी थियो, जसको एकमात्र सबूत थियो मैक्सिकन समाजमा कैपिटलाइजेशन र भौतिकवाद थोपने एक प्रयास.[२०]

यसका अतिरिक्त, UNS र लियोन नगरका पादरीले सरकारी कार्यहरूमा यो देखा कि ती छुट्टीलाई कुनै लौकिक-कार्यमा लागेको गर्न समाजमा महिलाहरूको सक्रिय भूमिकालोई बढ़ावा दिनेका साथ, पुरुषहरूलाई दीर्घकालिक आत्मिक रूपले कमजोर बनाएको दिए जब महिलाहरूले आफ्नो पारंपरिक भूमिकालोई परित्यक्त गरिदिए.[२०] उनले यी छुट्टिहरूलाई वेर्जिन मेरी पंथका लौकिक कार्यका रूपमा पनि अजमाना चाहा, धेरै छुट्टिहरूलाई देक्रिस्तानिज गर्नका लागि भित्री एक ठूलो प्रयास चल रह्यो थियो, जसमा उनले ठूला पैमानामा रोक लगाने कोशिशको र धार्मिक महिलाहरूदेखि राज्यका कार्यक्रममा तिनको सहायता गर्न तथा तिनलाई "देपेग्निज" गर्ने प्रयास गरे.[२१] त्यसै समय 1942मा सोलेदादको छुट्टीको सबैभन्दा ठूला उत्सवका रूपमा, पादरिहरूले लियोनमा वर्जिन मेरीको 210वां अनुष्टान समारोह एक ठूला परेडका साथ आयोजित गरे.[२१]

यहाँ विद्वानहरूका विचारोमा मेल छ कि मैक्सिकन सरकारले 1940का दशकका बेला क्रान्तिलाई त्याग दिए, जसमा मातृ दिवसलाई प्रभावित गर्नु पनि सामेल था.[१८] अचेल मैक्सिकोमा मातृ दिवस र वर्जिन मेरी दुइटै नैं छुट्टीको एक उत्सव छन्.

नेपाल[सम्पादन गर्ने]

"माता तीर्थ औंशी", जसको अनुवाद छ "मदर पिल्ग्रिमेज फोर्टनाईट" जो बैशाखका महिनाका कृष्ण पक्षमा पर्छन्.यो पर्व अमावस्याका दिन हुन्छ, यस कारण यसलाई "माता तीर्थ औंशी" भन्दछन्। यो शब्द "माता" अर्थात् मां र "तीर्थ" अर्थात् तीर्थयात्रा शब्ददेखि व्युत्पन्न भएकोछन्.यो पर्व जीवित र स्वर्गीय माताहरूका स्मरणोत्सव र सम्मानमा मनाइन्छ, जसमा जीवित माताहरूलाई उपहार दिइन्छन् तथा स्वर्गीय माताहरूको स्मरण गरिन्छन्.नेपालको परम्परामा माता तीर्थको तीर्थयात्रामा जाना प्रचलित छन् जो काठमांडू घाटीका माता तीर्थ ग्राम विकास समितिको परिधिका पूर्वमा स्थित छन्.

इस तीर्थ यात्राका सम्बन्धमा एक किंवदं्दछन्.प्राचीन समयमा भगवान श्री कृष्णको मां देवकी प्राकृतिक दृश्य हेर्नका लागि घरदेखि बाहिर निकल गयी.उनले धेरै स्थानहरूको दौरा गरे र घर लौटनमा धेरै देर गर्न दी.भगवान कृष्ण आफ्नो मांका न लौटनमा दुखी भए.ौं आफ्नो मांको तलाशमा धेरै स्थानहरूमा घूम्दै रहोस् परन्तु तिनलाई सफलता छैन मिली .अन्तमा, जब त्यो "माता तीर्थ कुंड" पहुंचे त उनले देखा कि तिनको मां तालाबका फुहारमा नहा रहेका छन्.भगवान कृष्ण आफ्नो मांलाई देख गर्न धेरै खुश भए र आफ्नो समस्त शोकपूर्ण घटना जो तिनको माताको अनुपस्थितिमा भएको थियो तिनको अघि कहने लागोस्.मां देवकीले कृष्ण भगवानदेखि भने कि "ओह!बेटा कृष्णा फेरि त यस स्थानलाई बच्चाहरूको तिनको स्वर्गीय माताहरूदेखि मिलने पवित्र स्थल नैं रहने दिए जाये".तबदेखि यो किंवदं्दछ कि यो स्थान एक पवित्र तीर्थयात्रा बनेका छन् जहाँ श्रद्धालु एवम् भक्तगण आफ्नो स्वर्गीय माताहरूलाई श्रद्धा अर्पण गर्न आउँछन्.साथै यो पनि किंवदं्दछन् कि एक भक्तले आफ्नो मांको छविलाई तालाबमा देखा र त्यसको भित्र गिर गर्न त्यसको मृत्यु हो गई.आज पनि वहाँ एक सानादेखि तालाबलाई चरहरू तरफदेखि फलामको सिकलदेखि बांध दिइएका हुन्.पूजा गर्नका पश्चात तीर्थयात्री वहाँ पूरा दिन गाने-बजाने संपूर्ण आनद उठा्दछन्.इस किंवदंती लाई साबित गर्ने यस्तो कुनै पनि सबूत छैन किनभनें यी बुजुर्गो द्वारा प्राचीन ग्रन्थहरूका पाठदेखि चला आ रह्यो छन्.

थाईल्याण्ड[सम्पादन गर्ने]

थाईल्याण्डमा मातृत्व दिवस थाइल्याण्डकी रानीका जन्मदिनमा मनाइन्छ.[तथ्य वांछित]

रोमानिया[सम्पादन गर्ने]

रोमानियामा यी दुइ अलग छुट्टिहरू, मातृ दिवस र महिला दिवसका रूपमा मनाइन्छ.[तथ्य वांछित]

यूनाइटेड किंगडम र आयरल्याण्ड[सम्पादन गर्ने]

यूनाइटेड किंगडमआयरल्याण्डमा, मदरिंग सन्डे लहरूटका चौथो रविवारलाई पर्छ, इस्टर सन्डेका ठीक तीन सप्ताह पहिला (23 मार्च 2009 को)। यस्तो मानिन्छ कि यसको प्रादुर्भाव 16ौं शताव्दीमा ईसाइहरू द्वारा प्रत्येक साल आफ्नो मांका गिरिजाघरमा जानाले भएकोछन्, जसको मतलब छ कि अधिकतर माताहरू आफ्नो सन्तानहरूदेखि यस दिन मिल सक्नेछ.अधिकांश इतिहासकार यो मान्दछन् कि युवा नौ‍सिखिया र युवतिहरू सप्ताहका अन्तमा आफ्नो स्वामीको गुलामीका बंधनदेखि मुक्त हो गर्न आफ्नो परिजनहरू देखि मिल्न सक्छौं.[२२] धर्मनिरपेक्षताका फलस्वरूप, उचित छन् कि मांका प्रति श्रद्धा अर्पण गरे जाये। तर पनि यो अहिले पनि ऐतिहासिक अर्थहरूमा केही चर्चों द्वारा अभिमुल्यन भएकोछन्,मा मदर मेरी जो यीशु मसीहको मां छन् र साथमा परम्परागत संकल्पना 'मदर चर्च'लाई ध्यानमा रख्दै मान्यता प्राप्त छन्.

मदरिंग सन्डे जल्ददेखि जल्द 1 मार्च (त्यस साल जब ईस्टर दिवस 22 मार्चलाई पर्छ) वा देर भएको त 4 अप्रैललाई (जब ईस्टर दिवस 25 अप्रैललाई पर्छ) तब मनाइन्छन्.

संयुक्त राज्य (अमेरिका) / क्यानाडा[सम्पादन गर्ने]

संयुक्त राज्य अमेरिका र क्यानाडा मे का अर्का रविवारलाई मातृ दिवस मनाउँछन्.

भियतनाम[सम्पादन गर्ने]

भियतनाममा मातृ दिवसलाई ले वू-लैन भनिन्छ र यी चन्द्रनामाका सातवहरू महिनाका पन्द्रहवहरू दिन मनाइन्छन्.जो मानिस आफ्नो मांका साथ रह रहेका हुन् तिनलाई शुक्रगुजार हुनुपर्दछ, जबकि जसको माताहरूको मृत्यु हो गई छ तिनलाई आफ्नो मांको आत्माको शान्तिका लागि प्रार्थना गरनी चाहिन्छ.[तथ्य वांछित]

वाणिज्यीकरण[सम्पादन गर्ने]

नौ सालका पछि पहिला अधिकृत मातृ दिवस पर, अमेरिकामा छुट्टीका व्यावसायीकरण हुनको कारण यति उग्रता बढ गई कि एना जारविस आफू यस छुट्टीको मुख्य विरोधी हो गई तथा आफ्नो समस्त जीवन र उत्तराधिकार यस छुट्टीको दुरूपयोगिताका विरूद्व लड़नमा बिता दिए.[१]

तत्पश्चात मातृ दिवसको वाणिज्यिक र अन्य शोषणका रूपमा प्रयोग होता देख गर्न एना जबरदस्त क्रोधित हो गई र आफ्नो आलोचनाहरूलाई सबका सामुन्ने स्पष्ट रूपले प्रस्तुत गर्न लाग्यो।[१][२] उनले शुभकामना कार्डको खरीदको आलोचनाको जसलाई उनले व्यक्ति द्वारा एक व्यक्तिगत पत्र लेख्नमा अतिरिक्त आलसी हो जानेका प्रतीक का रूपमा देखा.वह 1948मा जब मदर्स डेका व्यावसायीकरणका खिलाफ विरोध गर्न रही थियो तब शान्ति भंग गर्नका लागि तिनलाई गिरफ्तार गर्न लिइएको थियो र तब अन्तमा त्यो बोली कि "काश कि त्यो यो दिन शुरू गर्दैन किनभनें यो नियन्त्रणका बाहिर भयो।.." [२]

मातृ दिवसको दिन आज पनि अमेरिकाका उत्सवहरूमा सबैभन्दा अधिक सफल वाणिज्यिक उत्सवहरू मध्येको एक छ.नेशनल रेस्टोरहरूट एसोसिएशनका अनुसार, संयुक्त राज्य अमेरिकामा मातृ दिवस अचेल भोजनालयमा खाने-पीनका लागि सालको सबैभन्दा लोकप्रिय दिन बनेका छ.[२३]

उदाहरणका लागि, IBISWorld, व्यापार शोधका प्रकाशकका अनुसार, अमरीकी लगभग 2.6 बिलियन डलर फूलहरू पर, 1.53 बिलियन डलर खुसि पार्ने उपहारहरू पर-जस्तै स्पा उपचार-अनि 68 मिलियन(1 मिलियन = 10 लाख) डलर शुभकामना कार्ड दिनमा खर्च रहन्छन्.[२४]

माताहरूलाई अंगूठी दिने परम्पराका कारण अमेरिकाका गहने उद्योगका वार्षिक राजस्वको 7.8% मातृत्व दिवसलाई नैं प्राप्त हुनेछ.[२५]

यदि फूल एवं वाणिज्यिक उद्योगहरू द्वारा यसलाई लगातार समर्थन छैन मिलता त यस्तो सम्भव थियो कि यी छुट्टी धेरै पहिला नैं प्रचलनमा छैन रहती। चिल्ड्रेन्स डेटेमपरहरूस सन्डे जस्ता प्रोटेस्टहरूट छुट्टीहरू शुरूदेखि नैं यति लोकप्रिय छैनं.[२६]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

नोट्स[सम्पादन गर्ने]


सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. १.० १.१ १.२ १.३ १.४ १.५ Louisa Taylor, Canwest News Service. "Mother's Day creator likely 'spinning in her grave'", Vancouver Sun, 2008-05-11. अन्तिम पहुँच मिति:2008-07-07.
  2. २.० २.१ २.२ AP. "Mother's Day reaches 100th anniversary, The woman who lobbied for this day would berate you for buying a card", MSNBC, 2008-05-11. अन्तिम पहुँच मिति:2008-07-07.
  3. लारोस्सा, 1997, पृष्ठ 72 (फुटनोट 51)
  4. हाउस वोट # 274 (7 मे , 2008) H Res। 1113: संयुक्त राज्य अमेरिकामा माताहरूको भूमिकाको जश्न मनाने र मार्गमा (वोट)का लक्ष्हरू र माताको दिवसका आदर्सहरूको समर्थन.
  5. हाउस वोट # 275 (7 मे , 2008) ट्याबिल प्रस्तावमा पुनर्विचार गर्नका लागि: H RES 1113 अमेरिकामा माताहरूको भूमिकाको जश्न मनाने र समर्थनका लक्ष्हरू र माताको दिवसका आदर्शों.
  6. अमेरिकन प्रेसिडेन्सी प्रोजेक्टदेखि प्रेसिडहरूसियल प्रोक्लामेशनस् .
  7. "mothers day (sic)", Google Trends, Google 
  8. Cordelia Candelaria, Peter J। García (2004), Encyclopedia of Latino popular culture (illustrated ed.), Greenwood Publishing Group, p. 375, ISBN 031333210X, 9780313332104, <http://books.google.es/books?id=STjcB_f7CVcC&pg=PA375&dq=mother%27s+day+virgin+mary> 
  9. people.com.cn, sina.com.cn (2008-06-17), "Researchers and Experts Propose a Chinese Mother's Day" 
  10. ११.० ११.१ "Do we need our own Mother's Day?", China Daily, 2007-05-16.
  11. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named iranpresident
  12. Shahin Gerami (1996), Women in Fundamentalism, New York: Garland Publishing, ISBN 0-8153-0663-6, <http://www.dhushara.com/book/zulu/islamp/wiff/wif.htm>, "To this end, to counteract the Mother's Day of the previous regime, the state first moved it to December 16 [that was the date for that year?], to coincide with Fatemeh's birthday। Then it was expanded to a week with festivities, celebrations, speeches, gifts, prizes, and honors for achieving women।" अनलाइन संस्करण
  13. Ali Akbar Mahdi (2003), "Iranian Women: Between Islamization and Globalization" (DOC), Iran Encountering Globalization: Problems and Prospects, Ali Mohammadi। London and New York: Routledge/Curzon, ISBN 0415308275, <http://www.owu.edu/~aamahdi/globalization-final.doc>, "Other role models for women often cited by the officials and ideologues of the IRI are Khadijah, the prophet Mohammad's wife, and Zaynab, daughter of the first Shi'i Imam Ali। In fact, the IRI replaced the universal Mother's Day with Fatima Zahar's birthday।" 
  14. १५.० १५.१ न्यूकमर, पृष्ठ 133
  15. १६.० १६.१ १६.२ शेरमेन, पृष्ठ 44
  16. १७.० १७.१ न्यूकमर, पृष्ठ 133-134
  17. १८.० १८.१ न्यूकमर, पृष्ठ 134
  18. न्यूकमर, 134-135
  19. २०.० २०.१ २०.२ न्यूकमर, 135-136
  20. २१.० २१.१ न्यूकमर, 136-139
  21. "Mothering Sunday", Religion & Ethics, bbc.co.uk. अन्तिम पहुँच मिति:2006-05-28.
  22. प्रेस विज्ञप्ति:
  23. मंदी वा छैन: मां सबैभन्दा पहिला (phillyBurbs.com) |लोकल बिजनेस
  24. Barnett Helzberg (2003), John Wiley and Sons, ed., What I Learned Before I Sold to Warren Buffet, p. 80, ISBN 0471445398, <http://books.google.com/books?id=Vq-UzfJhqYAC&pg=PA80&dq=%22mother%27s+ring%22&lr=&client=opera&hl=es> 
  25. लिघ, पृष्ठ 256

ग्रन्थ सूची[सम्पादन गर्ने]

बाह्य लिंक[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामग्री[सम्पादन गर्ने]


यो अनुच्छेद को विकिपीडिया लेख Mother's Day को यस संस्करण बाट अनुवादित गरिएको हो।
यो अनुच्छेद को विकिपीडिया लेख मातृ दिवस को यस संस्करण बाट अनुवादित गरिएको हो।