मुन्सी खाना

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
(मुन्शी खाना बाट पठाईएको)
Jump to navigation Jump to search
मुन्शी खाना
मुन्शी खाना
गठन१८२६
संस्थापकश्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह
प्रकारसरकारी अड्डा
उद्देश्यपररास्ट्र मामिला
मुख्यालयकाठमाडौँ
मूल सङ्गठन
परराष्ट्र मन्त्रालय
वेबसाइटhttps://mofa.gov.np/
पूर्वनाम
जैशी कोठा

मुन्सी खाना (मुन्शी खाना ) निकायले राणाकालिन प्रशासनमा परराष्ट्र मामिलासम्बन्धी कार्य गथ्यो ।

स्थापना[सम्पादन गर्ने]

नेपालको पररास्ट्र मामिलाको कार्यालय एशियाकै पुरानो मानिन्छ । श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाहबाट १८२६ मा नेपालको एकीकरण पछी; पररास्ट्र मामिला हेर्न जैशी कोठा नाम गरेको एक अड्डाको स्थापना भयो ; विशेष गरि तिब्बतचीनसंगको सम्बन्धको लागि । यो जैशी कोठा नामक अड्डा नै नेपालको इतिहासको पहिलो पररास्ट्र मामिला सम्बन्धि कार्यालय मानिन्छ । जनरल भीमसेन थापाको प्रधानमन्त्रित्व कालिन समयमा जैशी कोठाको नाम परिवर्तन गरि "मुन्सी खाना" कायम गरियो ; जाशी कोठालाई मुन्सी खाना मातहतको इकाईको कार्यालयमा राखियो ।

राणा शासन[सम्पादन गर्ने]

राणा शासनभरि नै "मुन्सी खाना "को नाम निरन्तर यहि विद्यमान रह्यो र समय-समयमा यसको संगठनिक सरचनामा परिवर्तनहरु भईरहे ।

प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणा[सम्पादन गर्ने]

राणा शासनमा यसको पहिलो पुनर्संरचना प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणाको पालामा भयो । जंगबहादुरले मुन्सी खाना अन्तर्गत तीन इकाइको स्थापना गरे :

  1. ब्रिटिश भारत डिभिजन,
  2. जैशी कोठा , र
  3. मुन्सी कप्तानको अड्डा ।

प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेर[सम्पादन गर्ने]

प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेर जंगबहादुर राणाको कार्यकालमा अर्को ठुलो संगठनिक पुनर्संरचनाको काम भयो । मुन्सी खानाको मातहत अन्तर्गत थप पांच डिभिजन र एक सहायक डिभिजन स्थापना गरिए । ती डिभिजनहरुको नाम यस प्रकार थियो :

  1. जैशी कोठा
  2. सदर अमिनी गोश्वारा
  3. सीमा सर्वे
  4. भारत - ब्रिटेन डिभिजन
  5. मुन्सी कप्तानको अड्डा र
    सिंहदरबार फर्मैसी अड्डा नामक सहायक डिभिजन।

प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेर[सम्पादन गर्ने]

प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरको समयमा वि. सं १९९० पछी मुन्सी खानालाई अंग्रजी समकक्षताको विदेश विभागको रुपमा समेत हेरियो । यसलाई विभागको स्तरसम्म उन्नत गरियो र यसको प्रमुखको रुपमा डाइरेक्टर जनरल नियुक्त हुने भए । मुन्सी खानाकोको मुख्य काम भनेको तत्कालिन समयको शासकहरुबाट प्राप्त हुने निर्देशनको पालना गराउने तथा भारत तथा ल्हासामा स्थापना भएका कार्यालयको समकक्षताको रुपमा काम गर्ने थियो। तिनीहरु थिए :

  1. पटनाको "अलैची कोठा";
  2. ल्हासाको " वकिलको कार्यालय";
  3. बनारसको "सम्माननीय वकिलको कार्यालय " र
  4. कलकत्ताको "वकिलको कार्यालय" ।

भारतको राजधानी कलकताबाट नयाँ दिल्ली सरे संगै कलकत्ताको वकिलको कार्यालय पनि नयाँ दिल्ली सरेको थियो । राणा शासन सय वर्ष भन्दा धेरै समय चले पनि नेपालको भारत; फ्रान्स; बेलायतसंयुक्त राज्य अमेरिका केवल चार देशसंग मात्र कूटनीतिक सम्बन्ध कायम भएको थियो ।[१][२]

प्रजातन्त्र स्थापना पछी[सम्पादन गर्ने]

२००७ को क्रान्ति पछी नेपालमा परराष्ट्र मन्त्रालय को स्थापना भयो र मोहन शमशेर पहिलो परराष्ट्र मन्त्रि बने ।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

पृथ्वीनारायण शाह
भीमसेन थापा
जंगबहादुर राणा

राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]