सिमान्कृत यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र यौन विशेषताका व्यक्ति

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search

सिमान्कृत यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र यौन विशेषताका व्यक्ति भन्नाले यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र/वा यौन विशेषताका आधारमा सामाजिक सिमान्तिकरणमा परेका व्यक्तिहरू हुन् । यौन अभिमुखिकरणमा विपरीत लैङ्गिकता तर्फ हुने आकर्षण बाहेकका विविधताहरू, लैङ्गिक पहिचानमा जन्मँदा यौनाङ्गको आधारमा इङ्गित गरिएको लिङ्गसँग मेल खाने लैङ्गिक पहिचान बाहेकका विविधताहरू र यौन विशेषतामा अन्तर्लिङ्गी विविधताका व्यक्तिहरूलाई यो छाता शब्दले जनाइन्छ । [१]

नामाङ्कन[सम्पादन गर्ने]

क्वयेर[सम्पादन गर्ने]

सिमान्कृत यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र यौन विशेषताका व्यक्तिहरूलाई क्वयेर व्यक्ति (Queer person) पनि भनिन्छ । अङ्ग्रेजी भाषामा पहिले सिमान्कृत यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र यौन विशेषताका व्यक्तिहरूलाई अवहेलना गरिने शब्द सन् १९८० पश्चात् ती व्यक्तिहरू आफैले पुनःदाबी र पुनःव्याख्या गरी अपनाएको शब्द हो । [२] सन् २००० देखि समाजमा 'सामान्य' नकहलिएका लैङ्गिक तथा यौनिक विविधाहरूलाई सम्बोधन गर्ने एउटा छाता शब्दका रूपमा 'क्वयेर' शब्दको स्थापना भयो । अहिले यस शब्दलाई शैक्षिक क्षेत्रमा अत्याधिक प्रयोग गरिएको पाइन्छ । यस विषयमा गरिने अध्ययन क्वयेर शास्त्र (Queer Studies) एउटा प्रख्यात शैक्षिक विधाका रूपमा पनि स्थापित भइसकेको छ । [३]

लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक[सम्पादन गर्ने]

नेपालका केही कानुनी प्रावधानमा "लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक" शब्दावलीको प्रयोग भएको छ । तर नेपालको राज्य तहबाट यस शब्दावलीको औपचारिक बुझाई बारे कुनै दस्तावेज जारी भएको छैन । सिमान्कृत यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र यौन विशेषताका व्यक्तिहरू अल्पसंख्यक हुन् कि हैनन् भन्ने विषयमा विवाद छ । त्यसै गरी "यौन अल्पसंख्यक" भन्नाले सामाजिक मूलधारबाट फरक यौन अभ्यास गर्ने व्यक्तिहरूलाई जनाउने शब्दावली पनि हो । समयौनिक वा द्वियौनिक यौन व्यवहारलाई परम्परागत धारणाले असमाजिक मानिएकाले 'यौन अल्पसंख्यक' भनेको जस्तै बहुस्नेही अभ्यास, दम्पत्ती अदलाबदली अभ्यास, ठूलो उमेर खाडल भएका व्यक्तिहरू बीचको सम्बन्ध, गुनुत्वरीडाष्टी सम्बन्ध राख्ने व्यक्तिहरू लगायतका थुप्रै गैर-मूलधारका यौन अभ्यास गर्ने व्यक्तिहरूलाई समेत जनाउने शब्द रहेकाले यस शब्दको प्रयोग नगर्नेहरू पनि छन् । [४] [५]

विविधता[सम्पादन गर्ने]

यौन विशेषताका आधारमा[सम्पादन गर्ने]

  1. अन्तर्लिङ्गी, Intersex

लैङ्गिक पहिचानका आधारमा[सम्पादन गर्ने]

  1. पारलिङ्गी, Transgender
  2. अलिङ्गी, Agender
  3. दुईलिङ्गी, Bigender
  4. मिश्रितलिङ्गी, Androgyne
  5. द्रवलिङ्गी, Gender fluid
  6. गैरानुरूपलिङ्गी, Gender non-confirming
  7. गैर-द्वयसांख्यिक लैङ्गिक पहिचान, Non-binary gender identities
  8. अर्धलिङ्गी, Demigender
  9. तेस्रोलिङ्गी, Third gender
  10. विषुलिङ्गी, Transsexual
  11. सांस्कृतिक लैङ्गिक पहिचान

यौन अभिमुखिकरणका आधारमा[सम्पादन गर्ने]

  1. समयौनिक, Homosexual
  2. द्वियौनिक, Bisexual
  3. अयौनिक, Asexual
  4. सर्वयौनिक, Pansexual
  5. द्रवयौनिक, Sexual Fluid
  6. बहुयौनिक, Polysexual
  7. खर्याउनिक, Gray-sexual

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. "यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र यौन विशेषताको अवधारणागत बुझाई", Queer Youth Group। 
  2. "Queers Read This", A leaflet distributed at pride march in NY published anonymously by Queers। 
  3. "Queer Studies COLLEGE OF ARTS AND SCIENCES", Washington State University। 
  4. Savin-Williams, Ritch C. "A critique of research on sexual-minority youths." Journal of adolescence 24.1 (2001): 5-13.
  5. Nichols, Margaret, and M. I. C. H. A. E. L. Shernoff. "Therapy with sexual minorities." Principles and practice of sex therapy 4 (2000): 353-367.

थप[सम्पादन गर्ने]

यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान तथा यौन विशेषता
यौन विशेषता
यौनाङ्ग पुलिङ्गी स्त्रीलिङ्गी अन्तर्लिङ्गी
लैङ्गिकता | लैङ्गिक पहिचान
पुरुष महिला त्याचलिङ्गी पारलैङ्गिक पारलैङ्गिक महिला पारलैङ्गिक पुरुष मिश्रितलिङ्गी अलिङ्गी विषुलिङ्गी विषुपहिरणी दुईलिङ्गी द्रवलिङ्गी गैरानुरूपलिङ्गी परिणतलिङ्गी क्वयेरलिङ्गी अर्धलिङ्गी तेस्रोलिङ्गी गैर-द्वयसांख्यिक लैङ्गिक पहिचान
यौनिकता | यौन अभिमुखिकरण
विषमयौनिक समयौनिक द्वियौनिक अयौनिक द्रवयौनिक सर्वयौनिक अर्धयौनिक खर्याउनिक पुरुष्याउनिक महिल्याउनिक पारलिङ्याउनिक
अन्य
गौरव यात्रा गौरव महिना गौरव झण्डा लैङ्गिक विविधता समावेशी नेपाली भाषा सांस्कृतिक लैङ्गिक पहिचानका शब्दहरू देश वा राज्य अनुसार क्वयेर अधिकार