अफ्रिका

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
अफ्रिका
Africa (orthographic projection).svg
क्षेत्रफल ३,०२,२१,५३२ किमी (११,६६८,५९८.७ वर्ग माइल)
जनसंख्या ९२,२०,११,०००[१]
जनसंख्या घनत्व ३०.५१/किमी (लगभग ८०/वर्ग मील)
देश ५३ (देशहरुको सूची)
अधिनस्थ क्षेत्र
भाषा(ह‍रु) अफ्रिकाको भाषाहरू
समय क्षेत्र UTC-1 से UTC+4
विश्व मानचित्रमा अफ्रिका

अफ्रिका एक महादेश हो। अफ्रिकामा मानवको उत्पत्ति भएको मानिन्छ । अफ्रिका दोस्रो ठूलो महादेश हो, जसको समग्र क्षेत्रफल पृथ्वीको कूल भूभागको पाचौँ भाग भन्दा अलि बढी छ। अफ्रिकाको कूल भूभागको ९०% जति जमीन जंगल, मरुभूमि र निर्जन जमीनहरूले ओगटेको छ। त्यसैले करिव १०% जमीनको माटो मात्र खेतियोग्य छ।

भूगोल[सम्पादन गर्ने]

अफ्रिकाको अवस्थिति यस प्रकार छ-

धसान क्षेत्रमा कयौँ ताल तलैयाहरू रहेका छन् । भिक्टोरिया ताल त्यस क्षेत्रको प्रसिद्ध ताल हो । विश्वको सबैभन्दा लामो नदी नाइल (६,६७० कि.मि.) भिक्टोरिया तालबाट उत्पत्ति भई भूमध्य सागरमा खस्छ । कङ्गो (जायर), जाम्बोजी, अरेन्ज, सेनेगल र नाइजर अफ्रिकाका मुख्य नदीहरू हुन् ।

हावापानी[सम्पादन गर्ने]

भौगोलिक स्वरूप र अवस्थितिको प्रभावले गर्दा यो महादेशको अधिकांश क्षेत्रको हावापानी विषम छ । अफ्रिका महादेशमा सात प्रकारका हावापानी छन् । भूमध्य रेखीय भूभाग र कङ्गो बेँसीमा उष्ण तथा ओसिलो हावापानी पाइन्छ ।

महादेशको उत्तरमा फैलिएको विशाल तातो साहारा मरुभूमि रहेका कारण उत्तर तर्फको हावापानी अत्यन्त गर्मी र शुष्क छ । दक्षिण पूर्वी भागमा उष्ण मौसमी हावापानी पाइन्छ भने दक्षिण अफ्रिकी उच्च समस्थलीय क्षेत्रमा ग्रीष्ममा धेरै गर्मी र हिउँद धेरै जाडो हुने हावापानी पाइन्छ । पश्चिमोत्तर अफ्रिकी क्षेत्रमा भूमध्य सागरीय हावापानी पाइन्छ भने दक्षिण अफ्रिकी तटीय भागमा समशीतोष्ण मौसमी हावापानी पाइन्छ ।

आर्थिक व्रिmयाकलाप[सम्पादन गर्ने]

अफ्रिका महादेश प्राकृतिक स्रोत साधनको दृष्टिकोणबाट ठुलो आर्थिक सम्भावना युक्त छ । तर यो महादेश विकासको हिसाबमा निकै पिछडिएको छ । भोकमरी, द्वन्द्व, खडेरी, लडार्इँ, रोगव्याधी, अशिक्षा र गरिबी अफ्रिका महादेशका प्रमुख समस्या हुन् । विषम हावापानी र ठुला मरुभूमि रहेकाले यस महादेशका सामाजिक र आर्थिक व्रिmयाकलाप पनि प्रभावित भएका छन् । एड्सले पनि अफ्रिका महादेशका राष्ट्रहरूलाई नराम्ररी प्रभावित गरेको छ । इबोला भाइरसबाट पनि अफ्रिकी जनता मारमा परेका छन् । ८०० भन्दा बढी प्रकारका काला जातिका मानिसहरू बसोबास गर्ने यो महादेश जातीय विविधताको थलो हो । मध्य अफ्रिकी क्षेत्रको जङ्गल आसपासमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको जीवन शैली परम्परादेखि यथावत् छ ।

अफ्रिका महादेशमा बहुमूल्य खनिज सम्पदा भएका क्षेत्र छन् । सुन, चाँदी, हिरा, पेट्रोल, तामा लगायतका खनिजहरूमा अफ्रिका निकै सम्पन्न छ । दक्षिण अफ्रिका विश्वकै सबैभन्दा ठुलो मात्रामा हिराको उत्पादन र निर्यात गर्ने मुलुक हो । कतिपय अफ्रिकी देशहरू जातीय द्वन्द्वले र हिंसाले गर्दा त्यहाँ उपलब्ध स्रोत र साधनहरूको सही सदुपयोग गर्न सकिरहेको छैन ।

यहाँका अधिकांश मानिसहरू कृषि कार्यमा संलग्न छन् । मरुभूमि क्षेत्रमा उँटकोविशेष महत्त्व छ । भारी बोकाउन, दुध र मासुका लागि उँट पालिन्छ । अन्य घर पालुवा पशुपक्षी परम्परागत शैलीले पालन गर्ने गरिएको छ । व्यावसायिक ढङ्गले यहाँ कृषिको विकास हुन सकेको छैन । धेरै भूभाग कृषिका लागि उपयुक्त छैन । प्रायः नदीका किनारी भागहरूमा खेती गरिएको पाइन्छ । व्यावसायिक कृषिका लागि यी देशहरू लागी परेका छन् । विदेशी लगानीमा सरकारसँग जमिन भाडामा लिएर विशेष सुविधा युक्त ठुला ठुला औदेयोगिक तथा व्यवसायिक क्षेत्रहरू स्थापना गरिएका छन् । ती क्षेत्रहरूमा खाद्यान्न, कोका, कफी, केरा र जुट जस्तो रेसादार बालीहरू ठुलो मात्रामा उत्पादन हुन्छ ।

पर्यटन[सम्पादन गर्ने]

सभाना क्षेत्रमा ठुला ठुला राष्ट्रिय निकुञ्जहरू छन् । बर्सेनि लाखौँ पर्यटकहरू ती निकुञ्जहरूको अवलोकन गर्न आउँछन् । यहाँ पर्यटन व्यवसाय फस्टाउँदो अवस्थामा छ । विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न र स्थानीय रोजगारी वृद्धिका साथै देशहरूको प्रचार प्रसार गर्न यी निकुञ्जहरूको योगदान छ । पर्यटन विकासका लागि जनशक्ति, पूर्वाधार र सुरक्षाको अवस्थामा निकै सुधार गर्नु आवश्यक छ । जातीय विविधता, सांस्कृतिक भिन्नता र भौगोलिक स्वरूप अफ्रिकाका हेर्नु र बुभ्mनुपर्ने पक्षहरू हुन् । इजिप्टको पिरामिड, नाइल नदीको सभ्यता, सभाना क्षेत्रका निकुञ्ज र जातीय सांस्कृतिक विविधताको अध्ययन गर्न अफ्रिकामा अध्ययन कर्ताहरूको आर्कषण बढिरहेको छ ।

जनावरहरू[सम्पादन गर्ने]

अफ्रिका बन्यजीवनले भरिपूर्ण छ। यहाँ थुप्रै प्रजातिहरू छन्, जस्तै हात्ति, सिहँ, सर्पजिराफ। अफ्रिकी ताल र नदीहरूमा २००० भन्दा बढी प्रकारका माछाहरू बस्दछन्।

वनस्पति[सम्पादन गर्ने]

हावापानीको विविधताले गर्दा अफ्रिका महादेशमा वनस्पतिमा पनि विविधता छ । उष्ण, ओसिलो र व्यापक वर्षा हुने क्षेत्रमा सदावहार जङ्गल छ । महादेशको भित्री मध्यभागमा कम वर्षा हुनाले विशाल रूपमा फैलिएको घाँसे मैदान छ । यसलाई ‘सभाना’ भनिन्छ । संसारमा पाइने अधिकांश प्रकारका जीवजन्तुहरू यहाँ प्रशस्त मात्रामा पाइने हुनाले यो क्षेत्रलाई विश्वको चिडियाखाना भनिन्छ ।

यो महादेशको मध्य र पश्चिम किनारी भागमा भूमध्ये रेखाको दुवैतर्फ फैलिएको ओसिलो घना जङ्गल क्षेत्र छ ।

अफ्रीका

अफ्रीकी राष्ट्रहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. अल्जेरिया
  2. अंगोला
  3. बेनिन
  4. बोत्स्वाना
  5. बुर्किना फासो
  6. बुरुन्डी
  7. क्यामेरून
  8. केप भर्डे
  9. मध्य अफ्रीकी गणतन्त्र
  10. चाड
  11. कोमोरोस
  12. प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो
  13. गणतन्त्र कङ्गो
  14. आइभोरी कोस्ट
  15. जिबुटी
  16. मिश्र
  17. इक्वेटोरियल गिनिया
  18. एरितृया
  19. इथोपिया
  20. गाबोन
  21. गाम्बिया
  22. घाना
  23. गिनिया
  24. गिनिया बिसाउ
  25. केन्या
  26. लेसोथो
  27. लाईबेरिया
  28. लिबिया
  29. माडागास्कर
  30. मलावी
  31. माली
  32. माउरितानिया
  33. मौरिसस
  34. मोरक्को
  35. मोजाम्बिक
  36. नामिबिया
  37. नाईजर
  38. नाइजेरिया
  39. रुवान्डा
  40. साओ तोमे र प्रीन्सिप्
  41. सेनेगल
  42. सीशील्स
  43. सीयेरा लीओन
  44. सोमालिया
  45. दक्षिण अफ्रीका
  46. सुडान
  47. स्वाजिल्याण्ड
  48. तान्जानिया
  49. टोगो
  50. ट्युनिसिया
  51. युगान्डा
  52. जाम्बिया
  53. जिम्बाब्वे

श्रोत[सम्पादन गर्ने]

  1. "वर्ल्ड पपुलेशन प्रस्पेक्ट्स: द २००६ रिभिजन" संयुक्त राष्ट्र (आर्थिक एवम् सामाजिक मामिला विभाग, जनगणाना प्रभाग)
संसारका महादेशहरू
एशिया | अफ्रिका | उत्तर अमेरिका | मध्य अमेरिका | दक्षिण अमेरिका | अन्टार्कटिका | युरोप | युरेशिया | युराफ्रिशिया | अस्ट्रेलिया
(प्रशान्त टापुहरू, जसलाई ओसेनिया पनि भनिन्छ, कुनै पनि महादेशमा पर्दैनन्, तर कहिले काँही अष्ट्रेलिया महादेशमै समाहित गरिन्छ।