दूध

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
  • स्त्री (पशु तथा मानिस)को स्तन बाट निस्किने सेतो तरल पदार्थ |
  • समान्य नेपाली बोलिचालीमा स्त्रीको स्तन लाई पनि दुध भनिन्छ|
Glass of milk on tablecloth.jpg
एक गिलास दूध

दूध एक अपारदर्शी सेतो द्रव हो जुन पोथीहरूको दुग्ध ग्रन्थिहरू द्वारा बनाइन्छ। नवजात शिशु तब सम्म दूधमा निर्भर रहन्छ जब सम्म त्यो अन्य पदार्थहरू सेवन गर्नमा अक्षम हुन्छ। साधारणतया दूधमा ८५ प्रतिशत जल हुन्छ र बाँकी भागमा ठोस तत्त्व वा खनिज तथा बोसो हुन्छ। गाई-भैंसिको वाहेक बजारमा विभिन्न कम्पनीहरूको प्याक गरिएको दूध पनि उपलब्ध हुन्छन्। दूध प्रोटीन, क्याल्सियम र राइबोफ्लेविन ( भिटामिन बी -२) युक्त हुन्छ, यि वाहेक यसमा भिटामिन ए, डी,को र ई सहित फस्फोरस, मैग्नीशियम, आयोडीन तथा धेरै खनिज र बोसो तथा ऊर्जा पनि हुन्छ। यसको वाहेक यसमा धेरै इन्जाइम अझ केही जीवित रक्त कोशिकाहरू पनि हुन सक्छन।[१]


विभिन्न स्रोत[सम्पादन गर्ने]

गाईको दूध[सम्पादन गर्ने]

गाईको दूधमा प्रति ग्राम ३.१४ मिली ग्राम कोलेस्ट्रल हुन्छ। आयुर्वेदको अनुसार गाईको ताजा दूधलाई नै उत्तम मानिन्छ। बत्रा हस्पिटल एन्ड मेडिकल रिसर्च सेन्टरको आयुर्वेदको विभागाध्यक्ष ड . मेहर सिंहको अनुसार गाईको दूध भैंसिको तुलनामा मस्तिष्कको लागि राम्रो हुन्छ।

औषधोपचार[सम्पादन गर्ने]

  • शरीर सुनिएमा मर्केमा
५ ग्राम राम्रो शुद्ध बेसार दूधमा पकाएर बिहान/बेलुका २\४ दिन सेवन गर्नाले शरीरमा सुन्निएको साथै मर्केको पनि ठीक हुन्छ ।
  • खोकी लागेमा
१ गिलास दूधमा १ चम्चा बेसार हालेर उमालेर दिनको २ पल्ट खाएमा ठिक हुन्छ । बेसारको टुक्रा पोलेर सुत्ने बेला चुस्ने गरेमा पनि खोकी ठिक हुन्छ ।
  • मुखमा पोतो वा दाग आएमा
जीरा, बोके जीरा, कालो तिल, सरस्यूँ र रायो सबैको चूर्ण बराबर मिसाएर दूधमा फिटेर बेलुका सुत्ने बेलामा नित्य पोतो वा दागमा लगाउनाले ठीक हुँदै जान्छ ।
  • ओठ फुट्ने भएमा
दूधको तरमा कागतीको रस मिसाएर दिनको २/३ पटक ओठमा लगाउनु होस्, ओठ फुटेको निको हुन्छ ।


भैंसिको दूध[सम्पादन गर्ने]

भैंसिको दूधमा प्रति ग्राम ०.६५ मिली ग्राम कोलेस्ट्रल हुन्छ। भैंसिको दूधमा गाईको दूधको तुलनामा ९२ प्रतिशत क्याल्सियम, ३७ प्रतिशत फलाम र ११८ प्रतिशत अधिक फस्फोरस हुन्छ। इन्डियन स्पाइनल इन्जरी सेन्टरको मेडिकल डायरेक्टर ड. एच. एस. छाबडाको अनुसार गाईको दूध भन्दा राम्रो भैंसिको दूध हुन्छ। यसमा कम कोलेस्ट्रल हुन्छ र मिनरल अधिक हुन्छ।

प्याक गरिएको दूध[सम्पादन गर्ने]

यस तरिकाको दूध डी डी सि(दुग्ध विकास निगम), अमूल, जस्ता कम्पनीहरू सप्लाई गर्छन्। यसमा भिटामिन ए, फलाम र क्याल्सियम पनि मिलाइन्छ। यसमा पनि धेरै तरिका का जस्तै फुल क्रीम, टोंड, डबल टोंड र फ्लेवर्ड मिल्क पाइन्छन्। फुल क्रीममा पूर्ण मलाई हुन्छ, अतः बोसो सबै भन्दा अधिक हुन्छ। यिनी सबैको आफ्नो उपयोगिता छ, तर चिकित्सकहरूको राय अनुसार बच्चाहरूको लागि फुल क्रीम दूध राम्रो हुन्छ भने ठूलाहरूको लागि कम फ्याट वाला दूध।

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. दूधको बारेमा सबकेहि...।इकनोमिक टाइम्स, २२ मार्च, २००९

यो पनि हेर्नुहोस[सम्पादन गर्ने]

वाह्य सूत्र[सम्पादन गर्ने]