पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज
| पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज | |
|---|---|
आइयुसिएन श्रेणी II (राष्ट्रिय निकुञ्ज) | |
 पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जको नक्सा | |
  पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज | |
 पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जको अन्तरक्रियात्मक नक्सा | |
| स्थान | नेपाल |
| नजिकैको सहर | वीरगन्ज |
| निर्देशाङ्क | २७°२८′N ८४°२०′E / 27.47°N 84.33°E |
| क्षेत्रफल | ६२७.३९ किमी२ (२४२.२४ वर्ग माइल) |
| स्थापित | वि.सं २०४० (वन्यजन्तु आरक्षको रूपमा), वि.सं २०७४ (राष्ट्रिय निकुञ्जको रूपमा) |
| परिचालक निकाय | राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग |
पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज वा पूर्व नाम पर्सा वन्यजन्तु आरक्ष दक्षिण-मध्य नेपालको तराई क्षेत्रमा अवस्थित एक राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। यसले पर्सा, मकवानपुर र बारा जिल्लाको ६२७.३९ किमी२ (२४२.२४ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ र चुरे पहाडमा यसको उचाइ ४३५ to ९५० मी (१,४२७ to ३,११७ फिट) सम्म फैलिएको छ। यो वि.सं २०४० मा वन्यजन्तु आरक्षको रूपमा स्थापना गरिएको थियो र वि.सं २०७४ मा यसले राष्ट्रिय निकुञ्जको दर्जा प्राप्त गरेको थियो। वि.सं २०६२ देखि यसको वरिपरि २८५.३ किमी२ (११०.२ वर्ग माइल) को मध्यवर्ती क्षेत्र रहेको छ।[१] वि.सं २०७४ मा, यस संरक्षित क्षेत्रलाई थप ४९ वर्ग माइल (१२८ किमी२) विस्तार गरिएको थियो।[२]
पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जको उत्तरमा पूर्वी राप्ती नदी र शिवालिक पहाडले मानव बस्तीसँगको प्राकृतिक सिमाना बनाएको छ। पूर्वमा, यसको सिमाना हेटौँडा–वीरगन्ज राजमार्गसम्म फैलिएको छ; दक्षिणमा वन पथले निकुञ्जको सिमाना निर्धारण गर्दछ। पश्चिममा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज रहेको छ, जुन भारतको एक बाघ संरक्षण केन्द्र वाल्मीकि राष्ट्रिय निकुञ्जको ठीक उत्तरमा अवस्थित छ। यसरी २,०७५ किमी२ (८०१ वर्ग माइल) को यो सीमापार संरक्षित क्षेत्रले 'चितवन–पर्सा–वाल्मीकि' बाघ संरक्षण एकाइको प्रतिनिधित्व गर्दछ, जसले तराई–दुआर सवाना र घाँसेमैदानको कुल ३,५४९ किमी२ (१,३७० वर्ग माइल) क्षेत्र ओगटेको छ।[३]
संरक्षित क्षेत्रमा परिणत हुनुअघि यो क्षेत्र बेलायती र नेपाली कुलीन वर्गका लागि निजी खेल आरक्ष र शिकार आरक्षको रूपमा रहेको थियो।[१][४]
वनस्पति
[सम्पादन गर्नुहोस्]निकुञ्जको मुख्य वनस्पतिको रूपमा सालको वन रहेको छ, जसले कुल क्षेत्रफलको करिब ९०% भाग ओगटेको छ। चुरे पहाडमा खोटेसल्लो उम्रिन्छ भने नदी किनारका क्षेत्रहरूमा खयर, सिसौ र सिमलका रूखहरू पाइन्छन्। चुरे पहाडको दक्षिणी भेगमा बबियोहरू राम्रोसँग फस्टाउँछ।[४] यस क्षेत्रमा २९८ संवहनी बिरुवा, २३४ दुईदलीय वनस्पति, ५८ एकदलीय वनस्पति, पाँच पर्णाङ्ग र एक नाङ्गो बीउ हुने बिरुवा गरी अनुमानित ९१९ वनस्पतिका प्रजातिहरू अभिलेख गरिएका छन्।[१]
वन्यजन्तु
[सम्पादन गर्नुहोस्]सन् २००८ मे महिनामा गरिएको गणनाले यस निकुञ्जमा ३७ वटा गौरीगाई रहेको पुष्टि गरेको थियो।[५]
सन् २००८ मा पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जमा चारवटा वयस्क पाटे बाघ रहेको अनुमान गरिएको थियो।[६] सन् २०१७ फेब्रुअरीमा गरिएको तीन महिने क्यामेरा ट्र्यापिङ सर्वेक्षणले यहाँ १९ वटा पाटे बाघ रहेको देखाएको थियो, जसले बाघको सङ्ख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको सङ्केत गर्दछ।[७]
सन् २०१५ सम्मको तथ्याङ्क अनुसार निकुञ्जमा तीनवटा एकसिङ्गे गैँडा अभिलेख गरिएका छन्।[८]
यहाँ पाटे बाघ, भालु, गैँडा, हात्ती, चित्तल, जरायो, चितुवा, जङ्गली कुकुर, नीलगाई र गौरीगाई जस्ता ३७ प्रजातिका स्तनधारी जनावर, चार सय ९० प्रजातिका चराचुरुङ्गी, १३ प्रजातिका सरीसृप र ३१ प्रजातिका पुतलीको बासस्थान छ। [९]
सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- ↑ १.० १.१ १.२ Bhuju, U. R.; Shakya, P. R.; Basnet, T. B.; Shrestha, S. (२००७), Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites, Kathmandu: International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific, आइएसबिएन 978-92-9115-033-5, मूलबाट २०११-०७-२६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१८-१२-१४।
- ↑ Anonymous. 2015. Good news for tigers as Nepal extends Parsa Wildlife वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१८-०७-०९ मिति. Wildlife Extra, 9 September 2015.
- ↑ Wikramanayake, E.D., Dinerstein, E., Robinson, J.G., Karanth, K.U., Rabinowitz, A., Olson, D., Mathew, T., Hedao, P., Connor, M., Hemley, G., Bolze, D. (1999). Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild. वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१२-०३-१० मिति In: Seidensticker, J., Christie, S., Jackson, P. (eds.) Riding the Tiger. Tiger Conservation in human-dominated landscapes. Cambridge University Press, Cambridge. hardback आइएसबिएन ०-५२१-६४०५७-१, paperback आइएसबिएन ०-५२१-६४८३५-१. Pages 255–272 "Archived copy", मूलबाट अप्रिल ६, २०१२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१२-०३-१०। वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१२-०३-१० मिति
- ↑ ४.० ४.१ Majupuria, T.C., Kumar, R. (1998) Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal. S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. आइएसबिएन ९७४-८९८३३-५-८. Pages 245–248.
- ↑ WWF Nepal (२००८), "Gaur count in Parsa Wildlife Reserve", EcoCircular Newsletter 44 (8)।
- ↑ Global Tiger Initiative (२०१०), "National Tiger Recovery Program: T x 2 by 2022 Nepal, Draft", मूलबाट २०११-०७-०६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०११-०१-१३।
- ↑ "The tiger population in Nepal's Parsa National Park is recovering rapidly", २०१७।
- ↑ "Nepal achieves 21% increase in rhino numbers", WWF Nepal, २०१५, अन्तिम पहुँच १९ फेब्रुअरी २०२३।
- ↑ Bhattarai, S.; Pokheral, C.P.; Lamichhane, B.R.; Regmi, U.R.; Ram, A.K.; Subedi, N. (२०१८), [General_Section_35-48_e155_low_res.pdf "Amphibians and reptiles of Parsa National Park, Nepal"], Amphibian & Reptile Conservation 12 (1): 35–48।
बाह्य कडीह्यरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- बर्डलाइफ इन्टरनेसनल, "Important Bird Areas factsheet: Parsa Wildlife Reserve"।
- राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग: पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०२०-०१-२० मिति
- 'इसिमोड'को संरक्षण पोर्टलको जानकारी: पर्सा वन्यजन्तु आरक्ष वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०१२-०३-०४ मिति
| राष्ट्रिय निकुञ्जहरू | ||
|---|---|---|
| वन्यजन्तु आरक्षहरू | ||
| संरक्षण क्षेत्रहरू | ||
| शिकार आरक्ष | ||
| रामसार स्थलहरू | ||
