थापा

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
अन्य प्रयोगको लागि, थापा (स्पष्टता) हेर्नुहोस्।
थापा
जम्मा जनसङ्ख्या
१०,७४,३४५ विश्वव्यापी [१]
उल्लेखीय जनसङ्ख्या भएका क्षेत्रहरू
 नेपाल
भाषाहरू
नेपाली भाषा, मगर भाषा
धर्मावलम्बी
क्षत्रीहरू हिन्दु धर्ममष्टो देवता पुजा[२]
मगरहरू मगर जातिको परम्परा
सम्बन्धित जातीय समूह
बस्नेत, पाँडे, कुँवर, बिष्ट

थापा एक नेपाली मूलनिवासी पहाडी समुदायको थर हो। यस थरका व्यक्तिहरू क्षेत्रीमगर हुन्छन।[१] यो नेपालीहरूमा एउटा भारदारी जातिको रूपमा लिइन्छ। बस्नेत, पाँडे, कुँवरबिष्ट सँगै थापा क्षेत्री पनि काजी वंशज उपाधि पाउने पाँचमध्येको एक थर हो।[३] राजनैतिक थापा खलकको पाँडे खलकसँग ऐतिहासिक दुस्मनी छ ।[४] नेपालभरि सर्वत्र बसोबास गर्ने थापाहरू नेपालको ठूलो जनसङ्ख्यामा पाइन्छन् । फोरबियर्स वेभसाइटको अनुसार सन् २०१४ मा थापा नेपालको दोस्रो ठूलो थर थियो ।[१]

नेपालमा क्षेत्रीहरू थापा भनी थर लेख्ने गर्छन् र थापा मगरहरू चाहिँ थापा मगर लेख्ने गर्छन् । त्यसैले विभाजन गर्दा क्षेत्रीहरूलाई थापा काजी भनिन्छ र थापा मगरहरूलाई मगर भनिन्छ ।

नेपालमा थापा खलकहरूको विशेष राजनितिक पहुँच पनि रहिआएको छ। आधुनिक नेपालको निर्माण सँगै प्रधानसेनापति, भारदार र मन्त्रीहरू क्षेत्री थापा थिए। नेपालको हुकुमी व्यवस्थामा प्रमुख शक्तिमा बस्नेतपाण्डेहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै थापा क्षेत्रीहरू एक शक्तिशाली भारदारी परिवार बन्न पुगे। भिमसेन थापा नेपालको सबैभन्दा लामो समय सम्म प्रधानमन्त्री भएका थिए जो थापा नै थिए। बडाकाजी अमरसिंह थापा नेपालको महानायकमा गनिन्छन्। त्यस्तै सरदार भक्ति थापा पनि नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरूमध्ये एक हुन्। [५][६]

हुकुमी शासनकालमा मात्र नभई पञ्चायतकालमा पनि सुर्यबहादुर, विश्वबन्धु, चिरण शम्शेर, सुशिला, निराजन र कमल थापाहरूको वर्चस्व रह्यो । यसको नाइके भने पाँच पटकसम्मका प्रधानमन्त्री सुर्यबहादुर नै हुन्। त्यस्तै एक समयमा सन् २००३ मा नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति धर्मपालवरसिँह थापा, नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षक श्यामभक्त थापा र सशस्त्र प्रहरी प्रमुख सहवीर थापा तथा प्रधानमन्त्री सूर्यबहादुर थापा रहँदा एकैपटक ४ सर्वोच्च पदमा शासनसत्ता सम्पूर्ण थापाहरूको नियन्त्रणमा भएको थियो। यसले प्रजातान्त्रिक व्यवस्थामा पनि थापा क्षेत्रीहरूको शासकत्व वर्णन गर्दछ।[५]

खस क्षत्री थापा[सम्पादन गर्ने]

खस क्षत्री थापाहरू प्राचिन खस राज्यका खसहरूबाट उत्पत्ति भएका हुन् । खस क्षेत्री थापाहरू इन्डो-आर्यन भाषिक गणभित्र पर्दछन् । क्षेत्री थापाहरू मष्ट परम्परा र हिन्दु क्षत्रिय धर्म निर्वाह गर्छन् । यस क्षेत्री थापा भित्र पनि थुप्रै कुलघरानहरू रहेका छन् - जसमध्ये पनि बगाले थापा, गोदार थापा, ठकुर्याल थापा, देउजा थापा,[७] लामिछाने थापा, सुयल (थापा), पुँवर थापा, ऋक्सेन थापा, गाम्ले थापा, घिमिरे थापा, सोनाल थापा, कालिकोटे थापा, आदि गर्दै थुप्रै प्रकारका थापा छन् । [८]

बगाले थापा[सम्पादन गर्ने]

प्रधानमन्त्री माथवरसिंह थापा, एक बगाले थापा काजी

बगाले थापा क्षेत्री थापाहरूको एक कुलघरान हो । यस कुलका गोत्र आत्रेय गोत्र हो । यस कुलका मूलपुरुष डोटी-ताकमका राजा कालु थापा हुन् ।[९] राजा कालु थापाले म्याग्दी क्षेत्रमा रहेको ताकममा शासन गरेको पाइन्छ ।[१०] बगाले थापाहरू इतिहासदेखि सशक्त पदहरू जस्तै मुखिया, जिम्मल, पञ्चप्रधान, बडाहाकिम, काजी आदि बाट सुशोभित छन्। उनीहरू नेपाली राजनीतिको वृतमा अग्रज देखिन्छन्। [४] कान्तिपुरका सेनापति काजी काशीराम थापा पलाञ्चोकका बगाले थापा हुन् ।[११][१२] ज्युँदो बाघ भनिएका बडाकाजी अमरसिंह थापा गोरखा सिरानचोकका बगाले थापा हुन्।[१३] मुख्तियार जर्नेल प्र.म.भीमसेन थापा गोरखा पिपलथोक, फिनाम र बोर्लाङमा रहेका बगाले थापा परिवारका हुन्।[१४] उनका भतिजा माथवरसिंह थापा पनि नेपालको प्रधानमन्त्री हुन्। पछिल्लो समयमा नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति भएका धर्मपालवरसिँह थापा पनि बगाले थापा नै हुन्।[१५]

पुर्ख्यौली शासन भएको म्याग्दी जिल्ला, बाग्लुङ जिल्ला, पर्वत जिल्लामा बगाले थापाहरूको सर्वाधिक ठूलो सङ्ख्या पाइन्छ । गोरखा जिल्लाको सिरानचोक, फिनाम, बोर्लाङ गाउँहरूमा बगाले थापाहरूकै राजनैतिक थापा खलकहरूले बसोबास गरे। त्यस्तै पलाञ्चोक क्षेत्रमा बस्ने पलाञ्चोके थापाहरू बगाले नै हुन् । ओखलढुङ्गा जिल्लाको पोखरे गाविसमा पर्ने हिलेछाप चिसङ्खुगढीमा बगाले थापाहरू लामो समयदेखि बसिआएका छन् । त्यस्तै, रामेछाप जिल्लाको भलुवाजोरमा पनि बगाले थापाहरू धेरै अघि देखि बस्दै आएका छन् ।

पुँवर थापा[सम्पादन गर्ने]

सरदार भक्ति थापा, लमजुङका पुँवर थापा

पुँवर थापाहरू कपिल गोत्रका हुन् । सरदार भक्ति थापा लमजुङ जिल्लाका कुलीन पुँवर थापा थिए। पुँवर थापा क्षेत्री समाजले उनीलाई सहिद घोषणा गराउने माग राखेको छ ।[१६][१७] सार्क महासचिव अर्जुन बहादुर थापा सरदार भक्ति थापाका आठौँ पुस्ता हुन् ।[१८]

लामिछाने थापा[सम्पादन गर्ने]

प्रधानमन्त्री सूर्यबहादुर थापा, एक लामिछाने थापा क्षत्री

लामिछाने थापाहरू गर्ग गोत्रका हुन्।[८] सरदार रामकृष्ण थापा लामिछाने थापा थिए । उनी राजा पृथ्वीनारायण शाहको आदेशमा युद्ध लड्ने हेतूले पोखराबाट गोरखा हुँदै धनकुटाको थाक्लेमा आइपुगेका थिए । पछि फेरि मुगा गाउँमा बसाइँ सरे र तिनका पुस्ताहरूलाई मुगाली थापा भनियो ।[१९]

धनकुटा मूलघर भएका नेपालको सर्वाधिक ५ पटकको प्रधानमन्त्री सूर्यबहादुर थापा, नगेन्द्र थापासुनिलबहादुर थापा लामिछाने थापा हुन्।[१५]

गोदार थापा[सम्पादन गर्ने]

गोदार थापा क्षेत्री थापाहरूको कैरन वा कुलघरान हो । कश्यप गोत्रका हुन्। [८] गोदार थापा सर्वत्र पाईने सत्तारूढ सामन्त वर्गका थापा हुन्। स्वास्थ्य मन्त्री तथा प्रबल युवा नेता गगन थापा पनि गोदार थापा हुन्।

ऋक्सेन थापा[सम्पादन गर्ने]

यस थापाहरू भारद्वाज गोत्रका हुन् । प्रसिद्ध नाथ योगी राष्ट्र गुरु योगी नरहरिनाथ यस कुलघरानका थापा हुन् ।[२०]

सुयल थापा[सम्पादन गर्ने]

सुयल (थापा)हरू वशिष्ठ गोत्रका हुन्।[२१] जहा सुयलहरूको सुरुवात् पान्थर भए पनि जिजु बाजे नै भारतको आसाम तर्फ लागेकाले गर्दा मध्य तिर कुनै नाम निशान नै नरहेको र समय सँगै केही पुस्ता पछि आएर सुनसरी, भोजपुरझापा जिल्लालाई प्रमुख् बास स्थान् बनाउदै आएका छन्।

मगर थापा[सम्पादन गर्ने]

काजी विराज थापा मगर छातीमा खुकुरीसहित

यस थापाहरू भोट-बर्मेली भाषिक जाति मगरभित्र पर्दछन् । उनीहरू मगर भाषा अर्थात् भोट-बर्मेली भाषा प्रयोग गर्छन् । यस जातिका थापाहरू योद्धा प्रवृत्तिका हुन्छन् । प्रायः पुरानो गोरख गणबाट लड्ने यिनीहरूले संसारका विभिन्न स्थानमा लडी युद्ध विजय गरेका छन् । यिनीहरूको रहनसहन सम्पूर्ण मगर जातिको जस्तै हुन्छ ।[२२]

विराज थापा मगर पृथ्वीनारायण शाहका पहिलो सेनापति हुन्। मगर सेना ले लिम्बुवानको योध मा लिम्बु सेना लाई सन्धी गर्नु मजबुर गरेकाथिए इ जाती लिम्बूवन जित्ने जात पनि भनिन्छ । लखन थापा मगर नेपालको पहिलो सहिद हुन्। कूलबीर थापा, नेत्रबहादुर थापालालबहादुर थापा भिक्टोरिया क्रस विजेता हुन् ।

उल्लेखनीय थापाहरू[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामग्री[सम्पादन गर्ने]

  1. १.० १.१ १.२ "थापा:वैश्विक प्रोफाइल", अभिगमन मिति २०१७-०३-१० 
  2. "मष्टो देवता पुजा", अभिगमन मिति २०१७-०३-२४ 
  3. http://www.karma99.com/2013/01/chhettri.html?m=1
  4. ४.० ४.१ "विभिन्न काजी परिवारहरू", अभिगमन मिति २०१७-०३-२४ 
  5. ५.० ५.१ "क्षेत्री थापाको ऐतिहासिक र राजनैतिक प्रभुत्व", अभिगमन मिति २०१७-०३-१० 
  6. "National heroes of Nepal", अभिगमन मिति २०१७-०३-२४ 
  7. प्रधान 2012, p. 22.
  8. ८.० ८.१ ८.२ "क्षेत्री थापाको प्रकार", अभिगमन मिति २०१७-०३-१० 
  9. http://annapurnapost.com/news/70416
  10. http://ddcmyagdi.gov.np/
  11. रेग्मी १९७८, p. २८.
  12. पाँडे १९७७.
  13. हमाल १९९५, p. १९१.
  14. प्रधान २०१२.
  15. १५.० १५.१ "थापा परिवारका व्यक्तित्वहरू", अभिगमन मिति २०१७-०३-११ 
  16. https://thehimalayantimes.com/kathmandu/plea-to-declare-bhakti-thapa-a-martyr/
  17. http://www.tarunkhabar.com/article/475/jag.html?fb_comment_id=871531282949564_877672022335490#f22310f6e056aa
  18. https://www.nepal.ekantipur.com/ampnews/2013-12-15/6239.html
  19. http://enepalese.com/2016/11/106465.html
  20. http://www.prasashan.com/2016/12/05/7194/
  21. http://savitri.com.np/gotra-and-thars-surname-in-nepal/
  22. http://www.historynepal.com/2010/07/general-introduction-of-magae-caste.html

पुस्तक[सम्पादन गर्ने]

बाह्य सूत्र[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोला[सम्पादन गर्ने]