माथवरसिंह थापा

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
श्री मुख्तियार कमाण्डर-इन-चिफ
माथवरसिँह थापा
Mathabar Singh Thapa portrait.jpg
प्रधानमन्त्री माथवरसिंह शाही वस्त्र र श्रीपेचसहित

कार्यकाल
सन् १८४३ – १९०२ जेठ ६ सन् १८४५
शासक : राजा राजेन्द्र
अग्रज : फत्तेजङ्ग शाह
उतराधिकारी : फत्तेजङ्ग शाह

नेपालको प्रधानसेनापति
अग्रज : रणजंग पाण्डे
उतराधिकारी : अभिमान सिँह राना मगर
व्यक्तिगत जानकारी
जन्म सन् १७९८
बोर्लाङ, गोरखा
मृत्यु १९०२ जेठ ६
सन् १८४५
काठमाडौं
सन्तान रणोज्जल सिँह थापा
धर्म हिन्दु

माथवर सिंह थापा यसका बारेमा उच्चारण  (जन्म: सन् १७९८ - १८४५) सन् १८४३ दिसेम्बर २५ देखि १८४५ मे १७ सम्म नेपालको प्रधानमन्त्री थिए। उनी श्रीपेच धारण गर्ने नेपालको पहिलो प्रधानमन्त्री थिए र ब्रिटिस कन्भेन्सनले पनि पहिलो पटक प्रधानमन्त्रीको सम्बोधन गर्छ ।

प्रारम्भिक जीवन[सम्पादन गर्ने]

छोटाकाजी अमरसिंह थापाका नाती, नयनसिंह थापाका कान्छा छोरा माथवरसिंह थापाको जन्म वि.सं १८५५ असोज १८ गते भएको थियो । वि.सं १८६४ मा काँगडा किल्लाको युद्धमा बडाकाजी अमर सिंह थापाको सहमति बिना नयनसिंह थापाले मनामुखी भै आक्रमण गर्दा शत्रु शेनाको गोलि लागि वीरगति पाउँदा माथवर सिंह थापा सानैमा टुहुरा भए । वि.सं १८६८ मा उनी दाजु उजिरसिंह र आफ्ना हजुरबा अमरसिंह थापा संग बस्न पाल्पा गए । वि.सं १८७१-७३ को नेपाल-अंग्रेज युद्धमा माथवरसिंह थापा पनि लडे । उनी वि.सं १८८६ सम्म पाल्पा मुकाम रहेको बुझिन्छ भने वि,सं १८८८ ताका सल्यान र प्युठान क्षेत्रको तैनाथ वाला भएका थिए ।[१] वि.सं १८९० मा उनलाई सिंहनाथ पल्टनको नाइके को रुपमा जनरल भीमसेन थापाले गोरखा मुकाम गर्न पठाए ।

परिवार[सम्पादन गर्ने]

उनी अमरसिंह थापा (सानुकाजी)का नाति र काजी नैनसिंह थापाका पुत्र हुन् । काजी नैनसिंह थापाको नेपालको पश्चिम किल्लामा एकीकरणका क्रममा लड्दा गोली लागी मृत्यु भएकाले उनी सानैमा अनाथ भएका थिए ।

उनी बगाले थापा कुलघरानका हुन् । उनका मावली हजुरबुवा रणजीत पाण्डे हुन् जो कालु पाण्डेका भाइ हुन्। सहोदरमा महारानी ललित त्रिपुरा सुन्दरी, उजीर सिंह थापा, गणेश कुमारी र कर्णेल शेरजङ्ग हुन्। यिनी भिमसेन थापाका भतिज तथा जंगबहादुर राणाका मामा थिए। दाजु उजीरसिंहको देहावसान भएको र भीमसेनको पुत्र सानैमा खसेकोले पूरै परिवारकै ज्येष्ठ सदस्य थिए ।

माथवरसिंह युवा अवस्थामा

जीवन र मृत्यु[सम्पादन गर्ने]

प्रधानमन्त्री माथवरसिंहको छाउनीमा स्थित चित्र

यिनलाई १९०२ जेठ ६ तदनुसार १८४५ मे १७को दिन उनको आफ्नै भाञ्जा जङ्गबहादुर राणाले गोली हानी हत्या गरेका थिए। उनी भिमसेन थापा का भतिज थिए र भिमसेन थापालाई विषमुद्दामा दण्ड दिइदा उनी भागेर भारत पुगेका थिए।

पछि उनि नेपाल बोलाईए र राजेन्द्र विक्रम शाहकी दोस्री रानी महारानी राज्यलक्ष्मी द्वारा नेपालका प्रधानमन्त्री बनाइए । तर उनले श्री ५ सुरेन्द्र विक्रम शाहको गद्दी खोसी राज्यलक्ष्मीको आफ्नै पुत्रलाई दिन नमानेकोले रानीले १८४५ मे १७ मा दरबारमा बोलाई जङ्गबहादुर राणा द्वारा उनको हत्या गराइन् ।

प्रसिद्धि[सम्पादन गर्ने]

प्रधानमन्त्री माथवरसिंह थापा श्रीपेच सहित सुशोभित भएको एक तस्विर

उनी श्रीपेच धारण गर्ने प्रथम प्रधानमन्त्री हुन् । उनले पहिलो पटक ३ निजी पल्टन राजदल गण, महेन्द्र गण सुरक्षाको लागि तयार पारेका थिए । उनलाई थापा परिवारको ज्येष्ठ, बुद्धिमान र धर्मात्मा भएको नाताले कान्छी महारानीले भारतदेखि आह्वान गरी बोलाएकी थिइन् । उनले पाँडे परिवार विरूद्ध भीमसेनको बदला यसरी निकालेकी सारा दरबार र जनता त्रासित भए । भीमकाय शरीर भएको व्यक्तित्व उनले जालसाजी गर्ने पाँडेहरूलाई चोकमा ल्याएर शरीर मध्यभागबाट चिरी वितण्ड मृत्यु दिए ।

मुख्तियारी[सम्पादन गर्ने]

वि.सं १९०० को मंसिर महिनामा माथवर सिंह थापा नेपालको मुख्तियार भए । ८ महिना सम्म उनले आफ्ना मानिसहरुको कल्याण गर्ने काम गरेका थिए । आफू मुख्तियार भएपछी १७ महिना सम्म उनले दरबार मा आफ्नो सन्तुलित भूमिका खेली राजनीतिमा आफ्नो योग्यता प्रदर्शन गरे । त्यस बेलासम्म उनको क्रियाकलापबाट सबै सन्तुष्ट थिए ।

दरबारसंगको सम्बन्ध[सम्पादन गर्ने]

सुरुमा राजा रानी'संग यीनको सम्बन्ध राम्रो थियो तर पछी दरबारसंगको सम्बन्ध नराम्रो भयो र कालान्तर मा दरबारमा नै यिनको हत्या समेत भयो ।

राजासंगको सम्बन्ध[सम्पादन गर्ने]

उनको राजा संगको सम्बन्ध बिग्रदै गयो । युवराजलाई हत्या गरेर रनेन्द्र लाई राजा बनाउने रानीको षड्यन्त्रबाट युवराजलाई बचाउन उनले राजालाई गद्दी युवराजलाई सुम्पन आग्रह गरेकाले उनी संग राजा रिसाएका थिए ।

रानी संगको सम्बन्ध[सम्पादन गर्ने]

उनले धर्म र न्याय अनुसार राजा सुरेन्द्र विक्रमको राजा हुने अधिकार विपरीत जान मानेनन् । र उनी संग रानी रिसाएका थिए ।

युवराजसंगको सम्बन्ध[सम्पादन गर्ने]

माथवर सिंहलाई रानी लक्ष्मीदेवीले बोलाएर प्रधानमन्त्री बनाएको हुदा युवराज सुरेन्द्र पनि उनलाई विश्वास गर्दैनथे ।

हत्या[सम्पादन गर्ने]

उनले धर्म र न्याय अनुसार राजा सुरेन्द्र विक्रमको राजा हुने अधिकार विपरीत जान मानेनन् । फलस्वरुप कान्छी महारानीको षड्यन्त्रको सिकार हुनुपर्यो । तदनुसार वि.सं १९०२ जेठ २ गते राति ११ बजे "महारानीलाई पेटमा शुल उठी बेहोस भएर घाट लानुपर्ने भएकाले तुरुन्त दरबार जाऔ " भनि कुलमान सिंह बस्न्यात बोलाउन गए । सोझो मनका माथवर बिना पहरेदार दरबार भित्र एक्लै गए र राजाको दर्शन गरे। पर्दा पछाडि लुकेका भान्जा जङ्गबहादुरले गोलि हाने र उनी ढले । [२] मर्ने पक्का भए भन्ने ठानी दूई हात जोडी राजारानी समू पुग्दा राजाले मुखमा थुके भने पछाडी बाट तरबारले रोपी पेट छेड्यो, राजाको खुकुरीले एक आठपहरियाले । अनि त बाच्ने कुरै भएन , माथवरसिंह थापाका हात काटिए । उनको लासलाई च्यादरमा लपेती झ्यालबाट चोकमा खसालियो । राति नै उनको लास जलाइयो जुन देख्ने सुन्ने लाई बाहेक अरुलाई थाहा भएन । [३]

सङ्ग्रह[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. शमशेरबहादुर थापा , रणवीरसिंह थापा (ललितपुर:जगदम्बा प्रकाशन २०२३) पृ. १०८।
  2. (स्रोत:श्रीकृष्ण श्रेष्ठको पुस्तक जंगबहादुर)
  3. नेपालको तथ्य इतिहास :साझा प्रकाशन , प्रा.डा. राजाराम सुवेदी , पृष्ठ २२४

बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]