जयप्रकाश मल्ल

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
जयप्रकाश मल्ल
कान्तिपुरका राजा
Prakash Malla.Nepal.JPG
जयप्रकाश मल्लको तस्विर
शासनकाल वि सं १७९२ - वि सं १८२५
पुर्वाधिकारी जगज्जय मल्ल
उत्तराधिकारी पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालमा गाभियो
जीवनसाथी रानी दयावती
सन्तान ज्योति प्रकाश मल्ल
वंश मल्ल वंश
पिता जगज्जय मल्ल
आमा -
जन्म कान्तिपुर दरबार
मृत्यु १८२६
आर्यघाट
धर्म हिन्दू

जयप्रकाश मल्ल नेपालको इतिहासमा मल्लकालका प्रसिद्ध तथा कान्तिपुरका (काठमाडौंका) अन्तिम मल्ल राजा थिए।


सङ्घर्ष[सम्पादन गर्ने]

राजा जगज्ज्य मल्लको वि सं १७९२ मा मृत्यु भए पछि उनका छोरा जयप्रकाश मल्ल राजा भए । तर परिस्थिति उनको अनुकुल भएन । उनी राजा हुने बित्तिकै राज्यमा आन्तरिक कलह सुरु भयो, भाइभारादार मा गुटबन्दी सुरु भयो । त्यसको कारण जयप्रकाश मल्ल माहिला हुनुले पनि हो तापनि उनका जेठा दाजुको मृत्यु भैसकेको थियो ।

यिनको पालामा पृथ्वीनारायण शाहले कान्तिपुर विजय गरी गोरखा राज्य नेपालमा गाभेका थिए । काठमाडौंको युद्धमा गोरखाली फौज विजय भएको थियो । उक्त समयमा कान्तिपुरमा क्षत्रिय सैनिक अधिकारी जस्तै सरदार अटल थापा[१], काजी रणभीम थापा, काजी काशीराम थापापर्शुराम थापा खटिएका थिए [२]। त्यस्तै मगर सेनापति जयन्त राना मगर पनि खटिएका थिए । उनले पर्वते सेनापतिहरू माथि अविश्वासको भावना राखेर मधेसी सेनाको निर्माण पनि गरेका थिए । [३]

जयप्रकाशलाई कान्तिपुरको राजा बनाउने विषयमा दरबारका भारदारबीच सुरुमै मतभिन्नता थिए । जयप्रकाश राजा बनेर पनि लगातार भारदारहरुका षड्यन्त्रबाट आक्रान्त भइरहे । दरबारी षड्यन्त्रकै कारण उनी झन्डै चार वर्ष गद्दीच्युत भएर उपत्यकाका विभिन्न ठाउँमा भौँतारिनु परेको थियो । जयप्रकाशको शासनकालको अर्को प्रमुख चुनौती उपत्यकाका अरु दुई राज्य थिए– ललितपुर र भक्तपुर । एकअर्कासँगको ईष्र्या, शक्तिको भोक र सत्तासंघर्षका कारण जयप्रकाश र अरु दुई राज्यबीच खुट्टा तान्ने जालसाजी भइरहे । यी दुई चुनौतीसँगै उनका लागि सबभन्दा खतरनाक चुनौती बनेको थियो– गोर्खाली राज्य विस्तार अभियान ।[४]

नुवाकोटको लागि लडाइँ[सम्पादन गर्ने]

वि सं १७९६ मा गोरखाका राजा नरभूपाल शाहले नुवाकोटमाथि आक्रमण गरे । राजा जय प्रकाश मल्लले गोरखालाई हराइदिए । बाह्य आक्रमणका साथसाथै आन्तरिक विद्रोहको सामना गर्नु परेकाले जयप्रकाश मल्ल सतर्क रहनुपर्ने हुन्थ्यो । एक पटक आफ्ना भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई केही भारदारहरूले भड्काएर विरोधी बनाए तापनि भाइ पाटन तिर भागे । [५]

गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुर सँग सम्पर्क बढाएका थिए । वि सं १७९९ मा गोरखाले नुवाकोट माथी गरेको आक्रमण कान्तिपुर ले विफल पारिदियो । तर अर्को वर्ष नुवाकोट गोरखाले लियो । जयप्रकाश मल्लले पलाञ्चोके भारदार काशीराम थापालाई त्यसको जिम्मेवारी ठानी गौरीघाटमा श्राद्ध गर्ने बेलामा मार्न लगाए ।

योगदान[सम्पादन गर्ने]

  • विश्वकै सबैभन्दा सानो मुद्रा यिनले प्रचलनमा ल्याएको "जावा" हो ।
  • स्वर्ण मुद्रा प्रयोगमा ल्याउने राजा हुन् ।
  • बालाजुका २१ धारा र गोकर्णेस्वरमा मन्दिर बनाएका थिए।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

जय प्रकाश मल्ल अन्तिम मल्ल राजा का रूपमा परिचित राजा हुन |

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. https://books.google.com.np/books?id=BnkKmKqsh2sC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=atal+thapa&source=bl&ots=NYjrz601ug&sig=eKk80xc7kIaDmafSszlvyqDO-2I&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjj_tW8-_XSAhVKQo8KHRCEDKQQ6AEISDAN#v=onepage&q=atal%20thapa&f=false
  2. https://books.google.com.np/books?id=jSVwAAAAMAAJ&q=Kashiram+thapa&dq=Kashiram+thapa&hl=en&sa=X&redir_esc=y
  3. लेखक:महेशचन्द्र रेग्मी, पुस्तक:रेग्मी रिसर्च सिरिज
  4. हारेका राजाको इतिहास
  5. Tulsi Ram Vaidya,Jaya Prakash Malla,the Brave Malla King of Kantipur (New Delhi:Anamol Publications,1966) PP.33-101.