शेर्पा जाति

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
यो लेख हिन्दीबाट नेपालीमा अनुवाद गरिएको हो, यसमा कतिपय त्रुटिहरु छन् जसलाई तपाईं सुधार गर्न सक्नु हुन्छ। 

शेर्पा जाति नेपालका उच्च हिमाली क्षेत्रका जातिगत समूह हुन्। शेर्पा शव्द तिब्बती भाषाको शार (पूर्व) र पा (मानिस) शब्दहरू मिलेर बनेको हो। शेर्पाहरू पूर्वी तिब्बतबाट नेपालमा पछिल्ला ५०० वर्षहरूमा बसाईँ सरेर आएको भन्ने मानिन्छ। धेरैजस्तो शेर्पाहरू नेपालको पूर्वी भागमा बस्छन्, तर कोही रोल्वालिङ्ग उपत्यका तथा हेलम्बुसम्म पनि बसेको पाइन्छ। प्याङ्गबोचे नेपालका शेर्पाहरूको सबैभन्दा पुरानो गाउँ हो। शेर्पा भाषा भोट-बर्मेली भाषा परिवारको दक्षिणी हाँगो मानिन्छ। तर यो भाषा भोटे (तिब्बती) भाषाभन्दा फरक छ तर पनि कुनै-कुनै भाषा भोटे (तिब्बती) हरु संग मिल्न जान्छ।[१][२]

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

शेर्पाको ईतिहासको बारेमा परपूर्वकालदेखि नेपालको विभिन्न भू–भागमा वसोवास गर्ने शेर्पा जातिहरू राज्यको विभिन्न निकायबाट पछि पारिदै आएको छ । विश्वको इतिहासलाई नियाल्दा परपूर्वकालदेखि नै नेपालको विभिन्न भू भागमा वसोवास गर्दै आएको तथ्यहरू प्रमाणित रहेका पाईन्छ । विशेष गरि हिमाली क्षेत्रलाई आफ्नो बसोवास थलोको रूपमा मनपराई हिमाली भू–भागमा बसोवास गरेका शेर्पा जातिहरूको विशेषता चिन र तिव्वत सँग जोडिएको भूभागमा वसोवास गरेकोहुदाँ शेर्पा जातिलाई अन्य उपल्लो जातिका मानिसहरूले तिव्वततियन वा भोटबासी (भोटे) वनेर भन्ने प्रचलन छ ।[१][२][३]

बौद्धहरूको विश्वास अनुसार तिब्बतीहरूको बसाइँसराइ साङ्ग्री-ला को खोजीको लागि थियो। शेर्पाहरू फिरन्ते तिब्बतीहरू थिए रे जो सर्वप्रथम नेपलको सोलुखुम्बू (खुम्बू) जिल्लामा आएर बसे अनि बिस्तारै पश्चिमतिर सर्दै गए। जुन बाटोबाट नूनको व्यपार हुन्थ्यो। जनश्रूति अनुसार विभिन्न समयमा चार समूहहरू बसाइँ सरेर आए रे जस अनुसार शेर्पाका चार वर्ग (गोत्र/समूह) हरू : मिन्याग्पा, थिम्मी, सर्तावाचावा हुन गए।[१][२][३]

सेर्पा र पर्वतारोहण[सम्पादन गर्ने]

सगरमाथामा पहिलो पटक पाईला टेक्ने तेन्जिङ नोर्गे शेर्पाले सगरमाथमा पहिलो पटक पाईला टेकेपछि मात्र नेपालका शेर्पाहरूलाई शेर्पा भनेर भन्न थालेको भन्ने भेटिन्छ तर यर्थाथ र ईतिहासमा के प्रमाणित छ भने नेपालमा प्राचिन काल देखि नै आफ्नो आदिपत्यता जमाउदै आएका शेर्पाहरूलाई तत्कालिन शासकहरूले तिव्वतियन शरनार्थीको उपमा राखी नेपालबाट नै विस्थापित गर्न खोज्नु र राज्य संचालनको महत्वपूर्ण स्थानसम्म पुग्न नदिनु नै हो ।[१][२]

मानव जातिको विकास सँगै नेपालमा नै बसोवास गर्दै आएका शेर्पा जातिहरू तत्कालिन राजा मानदेव, लिक्षिवी राजा देखि तत्कालिन बाईसे र चौविसे राज्यका बेला पनि राज्य संचालन तथा राज्य सञ्चालकको पहरेदारको रूपमा रहेको पनि ईतिहासहरूमा पाईन्छ । जातिय रूपमा शिदा र सोझा शेर्पा जातिहरू त्यस वेला देखि नै अन्य टाठाबाठाहरूले दासको रूपमा प्रयोग गर्दै विभिन्न चर्को तथा गाह्रो काम तथा भूभागमा पठाउने गरेको भन्ने ईतिहासमा प्रमाणित छ ।[१][२][३]

पशुपालन तथा चिसो भु भागमा बसोबास गर्न रुची राखने शेर्पा जातिहरू अझै पनि सोही पेशा अंगालेर बसेका छन् भने युगको आधुनिकता सँगै अन्य उपल्लो जातिले झैं राज्यको विभिन्न निकायमा आफ्नो जातिय अस्तित्व र पहिचानको लागि संघर्ष तथा संलग्नता देखाउदै आएका छन् । नेपालका सोलुखुम्वु, ओखलढुंगा, रामेछाप,सिन्धुपाल्चोक , संखुवासभा, भोजपुर, मुस्ताङ, दोलखा,खोटाङ, ताप्लेजुङ, दाचुर्ला, लगायतका जिल्लामा बसोवास गर्दै आएका शेर्पा जातिहरू भने हाल नेपालको राजधानी काठमण्डौ, नेपाल गञ्ज, सुनसरी,धरान लगायतका शहर र विरटनगरमा पनि बसोवास गर्दै आएका भेटिएको छ । आर्थिक हिसावले सवाल शेर्पा जातिहरूको शैक्षित स्तर भने अति न्यून रहेको पाईन्छ नेपालको परिप्रेक्षमा अध्ययन अनुसन्धानहरूका अनुसार शेर्पाहरूले आफ्नो सांस्कृतिलाई लत्याई रहेको र दिन दिनै आफ्नो संस्कारलाई लोप पार्दै लगिएको भन्ने प्रष्ट हुन्छ । पश्चिमेली संस्कार संस्कृति भित्रिएका कारण पनि शेर्पाहरू आफ्नो पहिचान र लिपीहरू विर्सदै गएको र परम्परालाई तोड्दै गएको पाईन्छ ।[१][२][३]

शेर्पा हरुको आफ्नु परम्परा अनुसार लेखिने नाम[सम्पादन गर्ने]

शेर्पामा हप्ताका दिनहरू
नेपाली शेर्पा
आइतबार ङिमा, (निमा पनि लेखेको पाइन्छ, जुन गलत हिज्जे हो)
सोमबार दावा
मंगलबार मिङ्मा
बुधबार ल्हाक्पा
बिहीबार फुर्बा
शुक्रबार पासाङ
शनिबार पेम्बा
कुलीले काठ बोकेको सगरमाथा क्षेत्रमा

शब्द 'शेरपा' (एक कम मामलासंग पसंदीदा वर्तनी पहिले अक्षर) पनि गलत तरिका देखि स्थानीय मान्छेका उल्लेख गरिन्छ। साधारण तरिकामा हिमालयमा पर्वतारोहण अभियानहरुको लागि कुलियों वा गाइडको रूपमा कार्यरत पुरुषहरु, अनि अत्यधिक पर्वतारोहण मा विशेषज्ञहरु को रूप मा मानयो जाता र आफ्नो स्थानीय इलाके, साथ नै उच्च ऊंचाई शर्तहरुलाई राम्रो शारीरिक सहनशक्ति हुने र लचीलापन नहुने। हुन त एक शेरपा जरूरी शेरपा जातीय समूह को सदस्य हैन। एक महिला शेरपालाई एक "शेर्पानी" को रूप मा जानिन्छ।[१][२]

मूल निवास क्षेत्र[सम्पादन गर्ने]

हाल शेर्पाहरू नेपाल को पूर्वी क्षेत्रहरु मा रहछन सोलु, खुंबू या पारक. हुनत, केहि मा टाढा पश्चिम रहते रोल्वालिंग घाटी र मा हेलम्बू को क्षेत्र उत्तर काठमाडौं. पाङबोचे छ शेर्पाहरू 'सबै भन्दा पुरानो गाँउ नेपालमा, र ३०० भन्दा अधिक साल पहिले बनाइयो छ को अनुमान हो. शेर्पाहरू आफ्नो स्वयं कुरा शेरपा भाषा धेरै मायनहरुमा जुन जस्तो दिखता छ एक बोली को तिब्बती. उनि परंपरागत रूप ले आफ्नो उच्च आलु को ऊंचाई क्षेत्रहरु, जौ, गेहूं र अनाज को खेती, व्यापारीहरु र किसान हों. केहि रह निकट नाम्चे बाजार जिरी छ, देशी जिरी को मान्छेहरु, जातीय शेर्पाहरू देखि जुडे भएका हैं। जिरेलजातीहरु एक सुनुवार र शेर्पाको मिस्र्श्रीत जातीय हो। (नेपाल को पूर्वी भाग को एउटा अझै अर्को जातीय समूह) पिता को सन्तान हो कि यो भनिन्छ। भारत मा, शेर्पाहरू पनि को कस्बहरुमा निवास दार्जिलिंगकलिम्पोंग र भारतीय राज्य सिक्किम. २००१ नेपाल जनगणना ९२.८३% बौद्ध थिए, जस मध्ये कि देश मा १५४,६२२ शेर्पाहरू दर्ज को गई, ६.२६% ०.६३% ईसाई थिए र ०.२०% बन थिए, हिन्दुहरु थिए।[१][२]

शेर्पा र पर्वतारोहण[सम्पादन गर्ने]

हिमालय एक गाइड को रूप मा सेवारत र कुली चोटियों को चरम ऊंचाई मा छ र गुजरता | शेर्पाहरू चाडै खोजकर्ता सूची को लागि धेरै बडा मूल्य को थिए क्षेत्र मा. आज, शब्द हिमालय मा पर्वतारोहण अभियानहरु को लागि काम मा राखयो लगभग कुनै पनि गाइड या पोर्टर को लागू गर्न को लागि बढयो दिइएको छ। उनि प्राय समुदाय ले एक अधिक भूमिका गाइड को तरिका र आदेश उच्च वेतन र सम्मान मा सेवा को रूप मा हुनत, नेपालमा शेर्पाहरू प्राय आफु को बीच एक अंतर र सामान्य कुलियों बनाए पछि जोर दिछन. (अक्सर सामान्य शब्द "शेरपा 'अर्थ गाइड जातीय समूह अर्थ कैपिटल' शेरपा 'संग विपरीत, संयुक्त राष्ट्र पूंजीकृत लेखएको छ।[१][२]

शेर्पाहरू विश्व मा प्रसिद्ध छन् चढाई उनको साहस, विशेषज्ञता को लागि र पर्वतारोहण समुदाय, ऊंचाई मा र अनुभव. उनको सेवाहरु को मूल्य को बावजूद, वेतन पश्चिमी पर्वतारोहियहरुको उपयोग गर्ने आधुनिक चढाई गियर बर्दाश्त हैन गर्न सक्छ, जहां धेरै मुद्दा मा असाध्य छ। धेरै शेर्पाहरू 'चढ क्षमता को एक भाग को ऊंचाई मा राम्रो प्रदर्शन को इजाजत दी, एक आनुवंशिक रूप ले अधिक भन्दा अधिक फेफडों को क्षमता को कारण देखि हुन सक्छ कि अनुमान लगाएको छ। यो पनि भन्यो कि उनि व्यापक रूप ले कुलियों को रूप मा प्रयोग गरियो एक कारण हो कि उनि यस क्षेत्र को अधिकांश मान्छे र अभियानहरु मा उनलाई दिए गएको थियो, जुन केहि पनि खाने को लागि तैयार गरियो कम से कम आहार रोक थियो कि छ कि सुझाव दिइएको छ।[१][२]

प्रसिद्ध शेर्पाहरू[सम्पादन गर्ने]

ऐतिहासिक, सबै भन्दा प्रसिद्ध शेरपा छ तेनजिंग नोर्गे, जुन चढ माउंट एवरेस्ट संग एडमंड हिलेरी १९५३ मा पहिलो पल्ट को लागि.

दुइ शेर्पाहरू, पेम्बा दोर्जे र लक्पगेलु , हाल नै मा सगरमाथा छिटो चढाई गर्न सक्छन् को रूप मा जुन प्रतिस्पर्धा को छ। तर 23 मई 2003 दोर्जे १२ घन्टा र ४६ मिनेट मा पुगेयो, दुइ घन्टा ले तीन दिन पछि गेलु हरीयो उनको रेकर्ड, १० घन्टा ४६ मिनेट मा पुगेयो, तर 21 मई 2004 दोर्जे फेरि ८ घन्टा र १० मिनेट को कुल समय संग अधिक भन्दा अधिक दुइ घन्टा सम्म रेकर्ड मा सुधार गर्यो। यस करतब पर्वतारोहण मा सबै भन्दा ठूलो मा भन्दा एक मानन सकिन्छ।[१][२]

पर 19 मई 2006, अप्पा शेरपा सफलतापूर्वक चढ माउंट. एवरेस्ट १६ औं पल्ट को लागि, सबै भन्दा सफल आरोहण को लागि उनको नै रेकर्ड तोडने.

लोक बाजाहरू[सम्पादन गर्ने]

शेर्पा जातिले काङलिङ, च्योदर, पिवाङ, याङजे, दोमर, ग्यालिङ, डम्ज्याङ, साङडुङ बाजालाई प्रयोग गर्ने गर्दछन्।[४][२]

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

बाहिरी कडीहरु[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस[सम्पादन गर्ने]