कालीगण्डकी नदी

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
कालीगण्डकी (कृष्णगण्डकी)
नदी
Kali Gandaki River, Nepal
देशहरू तिब्बत, चीन, नेपाल
सहायक नदीहरू
 - वायाँ त्रिशुली, बुढी गण्डकी, मर्स्याङ्दी, मादी नदी, सेती नदी
 - दायाँ Kaligandaki, Badigad
शहरहरू लोमान्थाङ, जोमसोम, बेनी, कुश्मा, रिडी, देवघाट
श्रोत Nhubine हिमाल Glacier
 - स्थान तिब्बत-मुस्ताङ सिमाना, नेपाल
 - अवनति ६,२६८ मी (२०,५६४ फिट)
मुख नारायणी नदी
 - स्थान देवघाट, तनहुँ, नेपाल
लम्बाई ६३० किमी (३९१ मी)
सिँचित क्षेत्र ४६,३०० किमी (१७,८७७ वर्ग मिटर)
निर्वहन
 - औषत १,७६० मी/से (६२,१५४ क्यु फिट/से)
 - अधिक ३०,००० मी/से (१,०५९,४४० क्यु फिट/से)
 - न्यून ५०० मी/से (१७,६५७ क्यु फिट/से)
Map showing the Ghaghara and Gandaki tributaries of the Ganges.

कालीगण्डकी अथवा गण्डकी नदी संसारको सबै भन्दा गहीरो गल्छी बनाएर बग्ने नदी हो। यो नदीबाट नेपालको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत उत्पादन केन्द्र सञ्चालित भैरहेको छ। यो नदीले ठूलो मात्रामा कालो रङ्गको माटो बगाएर ल्याउने भएकाले यसलाई काली गण्डकी नामाकरण गरिएको हुनुपर्दछ।

नदीको उदगम[सम्पादन गर्ने]

कालीगण्डकीको नदी तिब्बतमा उत्त्पत्ति भएर मुस्ताङ जिल्ला हुँदै नेपाल छिर्छ। कागबेनी भन्ने स्थानमा मुक्तिनाथ मन्दिरमा उत्पत्ति हुने काग खोला र मुस्ताङ खोला मिसिन्छन् र त्यसपछि उक्त नदीलाई काली गण्डकी भनिन्छ।

काली गण्डकी गल्छी[सम्पादन गर्ने]

जोमसोमटुकुचे हुँदै बगेपछि काली गण्डकी संसार कै सबैभन्दा गहीरो गल्छी कालीगण्डकी खोंच भएर बग्छ जसको पश्चिममा धौलागिरी (८१६७ मी.) तथा पूर्वमा अन्नपूर्ण (८०९१ मी.) हिमाल पर्दछन्। उक्त गल्छीको उँचाई १३०० मी. देखि २६०० मी. सम्म छ जुन अन्नपूर्ण र धौलागिरीको चुचुरो बाट ५५०० देखि ६८०० मी. तल पर्दछ।

सहायक नदीहरू[सम्पादन गर्ने]

उक्त खोंचबाट निस्केपछि गलेश्वरमा राहुघाट खोला, बेनीमा म्याग्दी खोला, कुश्मा नजीकै मोदी खोला, रूद्रबेनीमा बडी गाड, आँधिखोला आदि मिसिन्छन्। त्यसपछि काली गण्डकी पूर्व तर्फ मोडिन्छ जुन देवघाटमा गएर सेतीगण्डकी तथा त्रिशुली नदी सँग मिसिएर दक्षिण तर्फ बहन थाल्दछ। देबघाटबाट पहाडी भूभाग छिचलेर बहन थालेपछि यसलाई नारायणी तथा सप्त गण्डकी भनिन्छ।

कालीगण्डकी किनाराका बस्ती[सम्पादन गर्ने]

यस नदीको किनारमा रहेका प्रमुख बस्ती तथा शहरहरू यस प्रकार छन् : लोमान्थाङ, जोमसोम, बेनी, बाग्लुङ, कुश्मा पूर्तीघाट, सेतीबेनी, मिर्मी,रुद्रबेनी , रिडी, चापाकोट रामपुर डेढगाउँ देवघाट, नारायणघाट तथा त्रिबेणी

शालिग्राम पाइने ठाँउ[सम्पादन गर्ने]

हिन्दू धर्मका विष्णु भगवानको साक्षात् रूप मानिने अति दुर्लभ शालिग्राम पाइने एकमात्र स्थानका रूपमा रहेको तथा मुक्तिनाथदेवघाटजस्ता पवित्र धार्मिक तीर्थस्थललाई जोड्ने कालीगण्डकी नदीको धार्मिक र सांस्कृतिकमात्र नभई पर्यटकीय महत्वसमेत रहेको छ ।

कालीगण्डकी जलविद्युत आयोजना[सम्पादन गर्ने]

कालीगण्डकी जलविद्युत परियोजना नेपालको सबैभन्दा ठूलो परियोजनाहरूमध्ये पर्दछ। यसबाट उत्पादित बिजुली प्रसारण लाईन मार्फत सिधै बुटवल तथा नेपालको मुख्य प्रसारण लाईनमा जोडीएको छ। यसबाट भारतमा पनि बिद्युत प्रसारण गरिन्छ। कालिगण्डकी परियोजनाले मिर्मी तथा बेल्टारीको जनजीवन उकास्नमा राम्रो सहयोग पुर्याएको छ, नयाँ बाटोघाटो, निर्माणहरू तथा दर्पुक बेल्टारी पुल पनि बनेको छ।

सन्दर्भ सामाग्री[सम्पादन गर्ने]

purtighat