तनहुँ जिल्ला

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
तनहुँ
—  जिल्ला  —
नेपालको नक्शामा तनहुँ जिल्ला (रातो)
निर्देशाङ्क (तनहुँ): 27°55′00″N 84°15′00″E / 27.91667°N 84.25000°E / 27.91667; 84.25000निर्देशांक: 27°55′00″N 84°15′00″E / 27.91667°N 84.25000°E / 27.91667; 84.25000
देश  नेपाल
विकास क्षेत्र पश्चिमाञ्चल
अञ्चल गण्डकी अञ्चल
जिल्ला तनहुँ जिल्ला
सदरमुकाम दमौली
क्षेत्रफल
 - जम्मा १,५४६ किमी (५९६.९ वर्ग मी)
अधिकतम उचाईं २,३२५ मी (७,६२८ फिट)
न्युनतम उचाईं २०० मी (६५६ फिट)
जनसङ्ख्या (वि. सं. २०६८)नेपालको राष्ट्रिय जनगणना[१][२]
 - जम्मा ३२३,२८८
 - जनघनत्व २०९/किमी (५४१.३/वर्ग मी)
जातीयता
 - मुख्य जातीयता ब्राह्मण, क्षेत्री, मगर, गुरुङ, नेवार
भाषा
 - मुख्य भाषाहरू नेपाली, मगर, गुरुङ भाषा
समय क्षेत्र नेपालको प्रमाणिक समय (युटिसी+५:४५)
टेलिफोन कोड +९७७-६५
गाविस संख्या ४२
नगरपालिकाहरू
वेबसाइट ddctahahu.gov.np

तनहुँ जिल्ला नेपालको गण्डकी अञ्चलमा पर्ने एउटा पहाडी जिल्ला हो । दमौली बजार यसको सदरमुकाम हो ।[३] नेपालको पश्चिमान्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत गण्डकी अ‍ञ्चलको दक्षिण पूर्वमा अवस्थित तनहुँ जिल्ला मुलत: महाभारत श्रृङखला र मध्य पहाडी भु-भागमा पर्ने विकासोन्मुख जिल्ला हो । यो काठमाडौंबाट १०० कि. मी. पश्चिम र पोखराबाट १९ कि. मी. पूर्वमा अवस्थित छ । मानचित्रमा यो जिल्ला ८३°७५ " देखि ८४°३४" पूर्वी देशान्तर, २७°३" देखि २८°०५" उत्तरी अक्षांश सम्म फैलिएको छ । यसको क्षेत्रफल १५४६ वर्ग कि.मी अथवा कुल नेपालको भूभागको १.०५% रहेको छ ।[३]

परिचय[सम्पादन गर्ने]

गण्डकी नदीको जलप्रवाह क्षेत्रसँग आवद्ध यस जिल्लामा सीमा नदीको रूपमा पूर्वी दिशामा मर्स्याङ्दीत्रिशुली नदी तथा दक्षिणमा कालीगण्डकी वहन्छ भने जिल्लाको मध्य भागमा मादीसेती नदी प्रवाहित हुन्छ । यस जिल्लाको अधिकतम उचाई भएका पहाडहरूमा छिम्केस्वर २३२५ मि., साैगातकाेट २२१५ मि., कोटाथाम १६३० मि., राईपुरकोट १५४१ मि., मिरलुङ्गकोट १४८४ मि. र चोक १४२९ मिटर आदि हुन भने सबैभन्दा होचा वस्तीहरूमा देवघाट २०० मि., कोता २१० मि., दमौली ३२० मि. आदि हुन । यसप्रकारको तनहूँको अधिकांश भूभाग ३०० मि. - १२०० मि. बीचको होचो पहाडी भूभागमा पर्दछ । यस जिल्लाको पूर्वमा चितवनगोर्खा, पश्चिममा स्याङ्गजा, उत्तरमा कास्कीलमजुङ तथा पाल्पा, नवलपरासीचितवन जिल्ला रहेका छन् ।[३]

जनसंख्या[सम्पादन गर्ने]

राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार तनहुँ जिल्लाको कूल जनसंख्या ३,२३,२८८ जना मध्ये पुरुष १,४३,४१० जना र महिला १,७९,८७८ रहेका छन् ।[१]

जिल्लाको नामाकरण[सम्पादन गर्ने]

तनहुँको नाम रहनाको कारण विभिन्न विद्वानहरूले फरक-फरक पशे गरेका छन् यसको नामाकरण बारे सत्यतथ्य प्रमाण प्राप्त गर्न नसकिए पनि प्राप्त जानकारी अनुसार तनहुँको राजधानी तनहुँर वरपर ३ वटा चुचुराहरू जहाबाट तनहुँ राज्यको सुरक्षा व्यवस्था हेरिन्थ्यो सोहि ३ चुचुरालाई आधार मानेर भएर कालान्तरमा तनङ्गु र पछि तनहु हनु गएको हो । "वासुदेव रसानन्द" संस्कृत ग्रन्थमा तनहुको तात्पर्य "त्रितङ्गु राजधन्यो" भनेर लखेको पनि पाइन्छ । यस भेगका प्रमखु स्थानको नाउँको पछाडि "हुँ" ("काहुँ, मान्हुँ आदि) भनिने गरेकोले "तनङ्ग"मा "हुँ" थपिएर "तर्नहुङ्ग" हदै तनहुँ भएको पनि उत्तिकै पत्यारिलो दखिन्छ । प्राचीन समयमा तनहँको दुई ठाउँमा तमारे र तामिन भन्ने गाउँ थिए र ती गाउँको नाउँबाट अपभ्रश भएर पछि तनहुँ रहनकुसाथै तनहुँ राजधानी रहेको तनहुँसुरमा र दनौली माथिको मानङ्गु डाडँमा क्रमशः चिउडो सानो भएका (तनहुनु) र चिउँडो ठूलो भएका (महाहनु) श्रृषिले तपस्या गरको हुनाले आज यस रूपमा तनहुँ र मानहुँ नाम बन्न/रहन गएको भन्ने पनि किंकंबदन्ती छ ।[३]

जिल्लाको इतिहास[सम्पादन गर्ने]

तनहँ जिल्लाको इतिहास हेर्दा यो जिल्ला केवल एउटा जिल्लाको नाम मात्र रहको पाइदैन। वि.स. १८४० भन्दा अगाडि यो एउटा शक्तिशाली राज्यको रूपमा रहको पाइन्छ । नेपालको एकीकरण हनुपूर्व तनहु राज्य चौबिसी राज्यमा त्रिशक्ति राज्यको रूपमा कहलिएको थियो । पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल राज्यको एकीकरण गर्ने अभियानको क्रममा समते यो तत्कालीन राज्यलाई एकीकरण गर्न असफल भएका थिए । एकीकरण हुनुपूर्व तनहुँ राज्य विशाल थियो यसको व्यापकता हालको तनहुँ जिल्लाको अतिरिक्त चितवनभारतको बिहार प्रान्तको पश्चिमी चम्पारन अन्तर्गतको रामनगर तथा बेतिया जिल्लाको भूभागमा फैलिएको पाइन्छ । पछि प्रतापसिंह शाहराजेन्द्रलक्ष्मीको एकीकरण अभियानमा यो राज्य नेपाल अधिराज्यमा गाभिन पुग्यो ।[३]

सन्दर्भ सामाग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]


बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]