बझाङ जिल्ला

बझाङ जिल्ला
जिल्ला
बझाङ जिल्ला
देश	नेपाल
प्रदेश	सुदूरपश्चिम प्रदेश
सदरमुकाम	चैनपुर
सरकार
• प्रकार	जिल्ला समन्वय समिति
• अङ्ग	जिल्ला समन्वय समिति, बझाङ
क्षेत्रफल
• जम्मा	३,४२२ किमी२ (१३२१ वर्ग माइल)
जनसङ्ख्या  (२०७८)
• जम्मा	१८९०९७
• घनत्व	५५/किमी२ (१४०/वर्ग माइल)
समय क्षेत्र	युटिसी+०५:४५ (नेपालको प्रमाणिक समय)
भाषाहरू	नेपाली

बझाङ जिल्ला नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशमा अवस्थित एउटा जिल्ला हो। यस जिल्लामा १० गाउँपालिकाहरू र २ नगरपालिकाहरू छन्।

नामाकरण

यस जिल्लाको नाम कसरी बझाङ रह्यो भन्ने सम्बन्धमा ऐतिहासिक रोचक कथाहरू छन। एक मान्यता अनुसार बझाङ्गी राजाका पूर्वज राना हरूले रानाकोट चौधारी तथा ब्यासी गाविसमा पर्ने एउटा शिखरमा व्यासीकोट दरबार दरवारकोट बनाउने क्रममा त्यहाँ एउटा कालो चिल्लो दर्शनीय शिलाढुङ्गा फेला परेछ। उक्त शिलालाई त्यस कोटबाट तल खोलामा फ्याँक्दा बारम्बार साविककै ठाउमा आएर बसेको देखेपछि राजाले उक्त शिलालाई कालभैरबको रूपमा स्थापित गरी पूजा गरे। अति अग्लो उक्त कोटमा कालान्तरमा चट्याङबाट बज्र परेछ। तर कालभैरबको प्रभावले उक्त वज्र प्रभावहीन भई दरबारमा कुनै क्षति नपुगेकोले त्यस ठाँउलाई बज्रङ्ग भनिएछ। कालान्तर पछि उक्त शब्द अपभ्रंस भै बझाङ हुन गएको हो भन्ने मान्यता भए पनि वास्तविक तथ्यको आधार र पौराणिक धार्मिक मान्यता अनुसार तारकासुर (ताडकासुर) को स्थानीय नाम मष्ट(मष्टो) हो। मष्टो मध्ये सबै भन्दा जेठो मष्ट/मष्टो डंडारमष्टो को जन्म स्थान बझाङ जिल्लाको भाते खोला हो। वर्तमान मष्ट /मष्टो भनिनेको प्राचीन नाम तारकासुर(ताडकासुर) का बाबुको नाम बज्रांग को अपभ्रंसबाट बझाङ्ग जिल्लाको नाम रहेको हो

भूगोल

बझाङको पूर्वमा वाजुरा र हुम्ला जिल्ला, पश्चिममा वैतडी र दार्चुला जिल्ला, उत्तरमा हुम्ला जिल्ला र चीनको स्वाशासित क्षेत्र तिब्बत, दक्षिणमा वैतडी र डोटी जिल्ला अवस्थित छन्। कूल क्षेत्रफल ३४२२ वर्ग किलोमिटर भएको यस जिल्लामा २ वटा संसदीय निर्वाचन क्षेत्र, ११ वटा इलाका क्षेत्र तथा ४७ वटा गाविस रहेका छन्। जम्मा १६७०२६ जनसङ्ख्या भएको यस जिल्लामा सरदर परिवार सङ्ख्या ५.८ छ भने जनघनत्व प्रति वर्ग किमी ४५ रहेको छ। यस जिल्लाको शैक्षिक स्थिति नियाल्दा प्रा.वि. २८२, नि.मा.वि ५५, मा.वि. ३९, उ.मा.वि. २५, क्याम्पस ५, निजीस्रोत विद्यालय ३२ तथा इङ्गलिस वोडिङ्ग स्कूल ५ रहेका छन्। यस जिल्लाको साक्षारता दर ३९ प्रतिशत छ भने वाषिर्क प्रतिव्यक्ति आय रु.४९३० रहेको छ। यहाँ ठाउँ अनुसार मस्टो का विभिन्न रुप, विभिन्न भवानि र केदार (महादेव को सर्बोच्च रुप) लाई आ-आफ्नो कुल देवता मान्ने गरिन्छ।

प्रशासनिक विभाजन

जिल्लामा १२ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये दुई सहरी नगरपालिका र १० गाउँपालिका छन्।

बझाङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू

क्रम	स्थानीय तह	समावेश गाविसहरू	वडा सङ्ख्या	केन्द्र	जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)	क्षेत्रफल (वर्ग किमी)	जनघनत्व (वर्ग किमी)
१	जयपृथ्वी नगरपालिका	रिठापाटा, चैनपुर, हेमन्तवाडा, लुँयाटा, सुवेडा र कैलाश	११	चैनपुर	२१,९३३	१६६.७९	१३०
२	बुङ्गल नगरपालिका	दहबगर, खिरातडी, देउलीकोट, पीपलकोट र काफलसेरी	११	खिरातडी	३३,८१२	४४७.५९	७६
३	तलकोट गाउँपालिका	सुनिकोट, धमेना, मेलविसौनी र दाँतोला	७	मेलविसौनी	११,७१९	३३५.२६	३५
४	खप्तडछान्ना गाउँपालिका	पौवागढी, लामातोला, माझीगाउँ, कालुखेती, पाटादेवल र गडराय	७	माझीगाउ	१३,४१९	११३.५२	१२०
५	थलारा गाउँपालिका	दङ्गाजी, पाराकाट्ने, कोटभैरव, कोइरालाकोट र मालुमेला	९	कोटभैरव	१५,९५८	१०५.५१	१५०
६	बित्थडचिर गाउँपालिका	सुनकुडा, स्याडी र देउलेख	९	देउलेख	१७,८१२	८६.१५	२१०
७	सूर्मा गाउँपालिका	दौलीचौर र सूर्मा	५	देउलीचौर	११,०८२	२७०.८	४१
८	छबिसपाथिभेरा गाउँपालिका	मटेला, कडेल, व्याँसी र लेकगाउँ	७	व्याँसी	१४,४७४	११६.३४	१२०
९	दुर्गाथली गाउँपालिका	चौधारी, मौलाली र सैनापसेला	७	चौधारी	११,३१८	६१.८३	१८०
१०	मष्टा गाउँपालिका	कोटदेवल, मष्टा, भातेखोला र रिलु	७	भातेखोला	१३,२६५	१०९.२४	१२०
११	केदारस्युँ गाउँपालिका	रायल, बाँझ, भामचौर र भैरवनाथ	९	रायल	२१,३१२	११३.९१	१९०
१२	साईपाल गाउँपालिका	काँडा	५	काँडा	२,६२५	१,४६७.२४	१.८

बझाङ जिल्लाका साविकका गाविसहरू