जाजरकोट जिल्ला
जाजरकोट जिल्ला | |
|---|---|
 जाजरकोट दरबार | |
 कर्णाली प्रदेशमा जाजरकोट जिल्लाको अवस्थिति (गाढा पहेँलो) | |
| निर्देशाङ्क: २८°४२′००″N ८२°१४′००″E / 28.7°N 82.2333°E | |
| देश |  नेपाल |
| प्रदेश | कर्णाली प्रदेश |
| स्थापना | वि.सं २०१८ |
| सदरमुकाम | खलङ्गा (भेरी नगरपालिका) |
| स्थानीय तहहरू | |
| सरकार | |
| • प्रकार | जिल्ला समन्वय समिति |
| • अङ्ग | जिसस, जाजरकोट |
| • संसदीय निर्वाचन क्षेत्र | १ सिट सूची |
| • प्रदेश सभा निर्वाचन क्षेत्रहरू | २ सिट |
| क्षेत्रफल | |
| • जम्मा | २,२३० किमी२ (८६० वर्ग माइल) |
| जनसङ्ख्या | |
| • जम्मा | १८९,३६० |
| • घनत्व | ८५/किमी२ (२२०/वर्ग माइल) |
| • घरधुरी | ३७,४६६ |
| जनसाङ्ख्यिकी | |
| • जातीय समूहहरू | क्षेत्री, कामी, ठकुरी, मगर |
| • महिला ♀ | ५०.३% |
| मानव विकास सूचकाङ्क | |
| • साक्षरता दर | ७६.२% |
| समय क्षेत्र | युटिसी+०५:४५ (नेपाली समय) |
| टेलिफोन कोड | ०८९ |
| आधिकारिक भाषा(हरू) | नेपाली |
| वेबसाइट | जिप्रका, जाजरकोट जिसस, जाजरकोट |
जाजरकोट जिल्ला नेपालको कर्णाली प्रदेश अन्तर्गत पर्ने एक जिल्ला हो। यो जिल्लाको सदरमुकाम खलङ्गा हो। यस जिल्लाको क्षेत्रफल २,२३० वर्ग किलोमिटर (८६० वर्ग माइल) रहेको छ भने राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या १,८९,३६० रहेको छ।
ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट महत्त्वपूर्ण मानिने बाईसे राज्यहरू मध्येको एक राज्य जाजरकोट पनि हो। यहाँ समशितोष्ण किसमको हावापानी पाइने गर्दछ।[३]
नामाकरण
[सम्पादन गर्नुहोस्]झारकोट शब्दको अपभ्रंश भै जाजरकोट नाम दिइएको जनश्रुती रहेको पाइन्छ। पहिले यो ठाउँमा चारैतिर बाक्लो झारजङ्गल भएको र बिचमा कोट जस्तो परेको डाँडा भएकोले यसलाई झारकोट भन्दा भन्दै जाजरकोट भएको भन्ने भनाइ छ।
इतिहास
[सम्पादन गर्नुहोस्]पौराणिक कालमा कर्णाली भेगमा (हाल जुम्ला जिल्लाको सिंजा क्षेत्रमा) खस जातीका मल्ल राजाहरूले एउटा विशाल राज्यको स्थापना गरेको पाइन्छ। अहिलेको जाजरकोट जिल्लाको क्षेत्रपनि त्यसताका सोहि राज्यमा थियो। धेरै राजाहरूले राज्य गरिसकेपछि ई.स. १८३३ ताका जुम्ला राज्य टुक्रिएर स साना बाईसे चौबिसे राज्यको उदय भएको थियो। सोहि समयमा शाके सम्वत १३००–१४५५ को आसपासमा भेरी नदीको पश्चिमी किनारा स्थित जगतीपुरलाई जगतीसिंह भन्ने राजाले राजधानी बनाई जाजरकोटमा राज्य सञ्चालन गरेका थिए। ईतिहास अनुसार त्यतिबेलाको जाजरकोट एउटा साम्राज्यको रूपमा विकसित भएको साथै त्यसको सिमाना जुम्लाबाट दक्षिण गङ्गा नदीसम्म, पश्चिममा दैलेख र पूर्वमा गण्डकी नदीसम्म फैलिएको थियो। पृथ्वी नारायण शाहले नेपाल एकीकरण गरेको बेलामा समेत जाजरकोटलाई हमला नगरी छुटै राज्यको रूपमा मान्यता दिएको र राज्य रजौटा ऐन २०१७ अनुसार पनि जाजरकोटी राजाको अस्तित्व कायम रहेको अभिलेखबाट देखिन्छ।
जनसाङ्ख्यिकी
[सम्पादन गर्नुहोस्]| जनगणना वर्ष (वि.सं) | जन. | ±% प्र.व. ±% |
|---|---|---|
| २०३८ | ९९,३१२ | — |
| २०४८ | ११३,९५८ | +१.३९% |
| २०५८ | १३४,८६८ | +१.७% |
| २०६८ | १७१,३०४ | +२.४२% |
| २०७८ | १८९,३६५ | +१.०१% |
| स्रोत: सिटी पपुलेसन[४] | ||
राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार, जाजरकोट जिल्लाको जनसङ्ख्या १,८९,३६० थियो। जनसङ्ख्याको ११.४१% ५ वर्ष मुनिका छन्। यहाँको साक्षरता दर ७५.५०% रहेको छ भने र लिङ्ग अनुपात प्रति १००० पुरुषमा १०१३ महिला छन्। नगरपालिकाहरूमा १०४,६९१ (५५.२९%) बसोबास गर्दछन्।[५]
खस जातिले जनसङ्ख्याको बहुमत ओगटेका छन्, जुन जनसङ्ख्याको ९०% हो। क्षेत्रीहरूले जनसङ्ख्याको ३९% ओगटेका छन्, जबकि खस दलितहरूले जनसङ्ख्याको २९% ओगटेका छन्। मगरहरूले जनसङ्ख्याको ९% ओगटेका छन्।[६]
राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार, ९८.३५% जनसङ्ख्याले नेपालीलाई आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्दछन्।[७]
प्रशासनिक विभाजन
[सम्पादन गर्नुहोस्]जाजरकोट जिल्लामा ७ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये ३ नगरपालिका र ४ गाउँपालिका छन्।[९]
| क्रम | स्थानीय तह | समावेश गाविसहरू | वडा सङ्ख्या | केन्द्र | जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८) | क्षेत्रफल (वर्ग किमी) |
जनघनत्व (वर्ग किमी) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| १ | भेरी नगरपालिका | खलङ्गा, पुन्मा, जगतीपुर र भुर | १३ | खलङ्गा | ३७,८९२ | २१९.७७ | १७० |
| २ | छेडागाड नगरपालिका | साल्मा, दसेरा, सुवानाउली, झाप्रा, कार्कीगाउँ र पजारु (३-९) | १३ | कार्कीगाउँ | ३७,८७७ | २८४.०२ | १३० |
| ३ | नलगाड नगरपालिका | डाँडागाउँ, लहँ, खगेनकोट, रग्दा र भगवती टोल | १३ | खगेनकोट | २८,९२२ | ३८७.४४ | ७५ |
| ४ | शिवालय गाउँपालिका | सिमा, थालारैकर र जुँगाथापाचौर | ९ | सिमा | १४,७७६ | १३४.२६ | ११० |
| ५ | बारेकोट गाउँपालिका | रामिडाँडा, रोकायागाउँ, नायकबाडा र सक्ला | ९ | नायकबाडा | २२,००५ | ५७७.०५ | ३८ |
| ६ | जुनीचाँदे गाउँपालिका | मजकोट, गर्खाकोट, दह र कोर्ताङ | ११ | मजकोट | २३,७७१ | २७३.९७ | ८७ |
| ७ | कुसे गाउँपालिका | टालेगाउँ, अर्छानी, ढिमे, पैंक र पजारु (१,२) | ९ | ढिमे | २३,०५८ | २७३.९७ | ८४ |
सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- ↑ "जिल्ला प्रशासन कार्यालय, जाजरकोट"।
- ↑ "जनसङ्ख्याको आकार र वितरण", राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (नेपालीमा), राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, अन्तिम पहुँच २९ जेठ २०८१।
- ↑ "जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय", जाजरकोट, अन्तिम पहुँच २०२३-०४-२०। वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २०२४-१०-०६ मिति
- ↑ "NEPAL: Administrative Division", www.citypopulation.de (अङ्ग्रेजीमा)।
- ↑ "Provincial/District/Local reports: Karnali Province", राष्ट्रिय जनगणना २०७८, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय।
- ↑ ६.० ६.१ "Table 1: Caste/Ethnicity and sex", राष्ट्रिय जनगणना २०७८, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, अन्तिम पहुँच २०२४-०३-१६।
- ↑ "Table 5: Mother tongue and sex", राष्ट्रिय जनगणना २०७८, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय।
- ↑ "Table 5: Religion and sex", राष्ट्रिय जनगणना २०७८, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, अन्तिम पहुँच २०२४-०३-१६।
- ↑ "स्थानिय तह" (नेपालीमा), सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, अन्तिम पहुँच २३ असोज २०८२।
बाह्य कडीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]
- "नेपालका जिल्लाहरू", स्ट्याटोइड्स।
२८°४२′००″N ८२°१४′००″E / 28.7°N 82.2333°E
जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय: खलङ्गा | ||
| गाउँपालिका सङ्ख्या: ४ | | |
| नगरपालिका सङ्ख्या: ३ | ||
