जाजरकोट जिल्ला

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
जाजरकोट
Jajarkot district location.png
अञ्चल: भेरी
सदरमुकाम: जाजरकोट,
क्षेत्रफल: २,२३० वर्ग कि.मि.
जनसंख्या:
गाउँपालिका(हरू):
नगरपालिका(हरू): भेरी नगरपालिका
संविधानसभा निर्वाचन क्षेत्र संख्या:
भौगोलिक अवस्थिति: पहाड
सबै भन्दा अग्लो स्थान: मिटर
सबै भन्दा होचो स्थान : मिटर
प्रमुख जातिहरू: आदि
प्रमुख भाषाहरू: आदि
मानव विकास सूचकाङ्क: (७५ जिल्लाहरू मध्ये)
टेलिफोन कोड: ०८९
प्रमुख जिल्ला अधिकारी:
वेबसाइट:
 हे  वा  सं 

जाजरकोट नेपालका ७७ अाेटा जिल्ला मध्ये याे पनि एक हो । याे कर्णाली प्रदेशमा पर्दछ । ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट महत्वपूर्ण मानिने बाईसे राज्यहरू मध्येको एक राज्य जाजरकोट पनि हो। यहाँ समशिताेष्ण किसमकाे हावापानी पाइने गर्दछ ।

जिल्ला विकास समितिको कार्यालय जाजरकोट
जाजरकोट जिल्ला प्रशासन कार्यालय

धार्मिक स्थलहरू[सम्पादन गर्ने]

जाजरकाेट जिल्लाकाे पश्चिमी भेग नदाइ डाव लाई प्रमुख धार्मिक स्थलका रूपमा लिइन्छ । त्यसैगरि मजकाेट गाविसकाे वडा नं ६ मा भैरवनाथकाे मन्दिर अवस्थित रहेकाे छ । याे मन्दिरमा बर्षकाे दुइपटक मेला लाग्ने र भैरवकाे पुजाअाजा गरिने गरिन्छ । भेरी नगरपालिकाको कालेगाउँमा रहेको शिवालय मन्दिर भेरी नगरपालिकाको एक प्रसिद्ध मन्दिर हो । शिवालय मन्दिरमा महाशिवरात्री र तिजको दिनमा भक्तजनको भिड लाग्नुका साथै चैतेदशैँको दिन ठुलो मेला लाग्छ । जाजरकोट लगायतका मध्य तथा सुदुरपश्चिमा खसहरु तथा अन्य जातिहरुले मान्ने कुल देवताको रुपमा बार्ह भाइ मष्टा हो । यसको मन्दिर पैंक लगायतका ठाउँहरुमा छन् । पश्चिमेली जनताका अास्था र विश्वासको रुपमा मानिने मालिका देवीकाे मन्दिर भेरी न.पा. र छेडागाड न.पा.को बिचमा पर्ने लगभग २२०० मि. भन्दा अग्लो पहाड मछाइनामा छ, यहाँ श्रावण पुर्णीमामा ठुलो मेला पनि लाग्ने गर्दछ । उत्तर तर्फको बारेकोटका जनताले मान्ने राङ्गावाच्चिला पनि अास्था र विश्वासको एक केन्द्र हो । र च्याखुरे देउराली पाटनमा अवस्थित लगभग ४९०० मि.को उचाइमा जुम्ला र जाजरकोटको सिमानामा पर्ने साइक्वारी दह पनि एक महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल हो । यस धार्मिक स्थलमा विशेष गरी जुम्ला र जाजरकोट लगायतका मानिसहरुअाएर श्रावण पुर्णिमामा पुजा अाजा गर्ने गर्छन् ।। यो धार्मिक स्थलका अरु पनि अवलोकन गर्न लायक कुराहरु मध्यका जाजरकोट पट्टिका ७ भन्दा बढी दहहरु र जुम्ला पट्टी ३ भन्दा बढी रहश्यमय दहहरु छन् ।। यस स्थानबाट जुम्ला र डोल्पामा पर्ने काञ्जिरोवा र कागमारा हिमालका लोभलाग्दा दृश्यहरु देख्न सकिन्छ ।

अग्लाे पहाड[सम्पादन गर्ने]

याे जिल्लाकाे सबैभन्दा अग्लाे डाँडा भैरीकाे लेख पर्दछ । याे लेखमा विभिन्न किसमका हिमाली मृगहरू र अमूल्य धातु पाइने गर्दछ। याे लेखबाट कैलाली, अछाम, सुर्खेत, देलेख, कालिकाेट, जुम्ला, सल्यान, राेल्पा, डाेल्पा तथा अन्य हिमालहरू पनि देख्न सकिन्छ । जाजरकोटको सबैभन्दा अग्लो पहाडको रुपमा ५४६० मि. उचाइ भएको हिउँचुली हिमाल हो ।। जाजरकोट भेरी न.पा. मा पर्ने मछाइना भन्ने ठाउँबाट पुर्वमा बाग्लुङ्ग जिल्लाको धौलागिरी हिमाल प्रष्टै देख्न सकिन्छ ।।।

जिल्लाको नामाकरण[सम्पादन गर्ने]

झारकोट शब्दको अपभ्रंश भै जाजरकोट नाम दिइएको जनश्रुती रहेको पाइन्छ। पहिले याे ठाउँमा चारैतिर बाक्लाे झारजंगल भएकाे र बिचमा काेट जस्ताे परेकाे डाँडा भएकाेले यसलाई झारकाेट भन्दा भन्दै जाजरकाेट भएकाे भन्ने भनाइ छ ।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

पौराणिक कालमा कर्णाली भेगमा (हाल जुम्ला जिल्लाको सिंजा क्षेत्रमा) खस जातीका मल्ल राजाहरुले एउटा बिशाल राज्यको स्थापना गरेको पाईन्छ । अहिलेको जाजरकोट जिल्लाको क्षेत्रपनि त्यसताका सोहि राज्यमा थियो । धेरै राजाहरुले राज्य गरिसकेपछि ई.स. १८३३ ताका जुम्ला राज्य टुक्रिएर स साना बाईसे चौबिसे राज्यको उदय भएको थियो । सोहि समयमा शाके सम्वत १३००–१४५५ को आसपासमा भेरी नदीको पश्चिमी किनारा स्थित जगतीपुरलाई जगतीसिंह भन्ने राजाले राजधानी बनाई जाजरकोटमा राज्य संचालन गरेका थिए । ईतिहास अनुसार त्यतिबेलाको जाजरकोट एउटा साम्राज्यको रुपमा बिकसित भएको साथै त्यसको सिमाना जुम्लाबाट दक्षिण गंगा नदीसम्म, पश्चिममा दैलेख र पुर्वमा गण्डकी नदीसम्म फैलिएको थियो । पृथ्वी नारायण शाहले नेपाल एकीकरण गरेको बेलामा समेत जाजरकोटलाई हमला नगरी छुटै राज्यको रुपमा मान्यता दिएको र राज्य रजौटा ऐन २०१७ अनुसार पनि जाजरकोटी राजाको अस्तित्व कायम रहेको अभिलेखबाट देखिन्छ । यस जिल्लाको सिमाना पूर्व:– रुकुम जिल्ला, पश्चिम:– दैलेख, जुम्ला र कालिकोट जिल्ला, उत्तर:– डोल्पा र जुम्ला जिल्ला र दक्षिण:– सल्यान र सुर्खेत जिल्ला पर्दछन् ।

राजनीतिक तथा प्रशासनिक विभाजन[सम्पादन गर्ने]

राजनीतिक रूपबाट यो जिल्लालाई तीन नगरपालिका र चार गाँउपालिकामा विभाजन गरिएको छ । यस जिल्लाबाट प्रतिनिधिसभामा एक र प्रदेशसभामा दुई सदस्य निर्वाचित हुन्छन ।

भाैगाेलिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू[सम्पादन गर्ने]

मालिका गुफा[सम्पादन गर्ने]

जाजरकाेट जिल्ला भाैगाेलिक रूपमा पछाडी परेपनि याे क्षेत्र प्राकृतिक रूपले धनी रहेकाे छ । यसमा क्षेत्रमा विभिन्न पर्यटकीय तथा रमणीय ठाउँहरू रहेका छन् । दशेरा गाविसकाे वडा नं १ मा पर्ने फाल्म भन्ने गाउँकाे सिरानमा रहेकाे मालिका गुफा एकदमै रमणीय र पर्यटकीय दृष्टिकाेणमा महत्वपूर्ण मानिन्छ । याे गुफा चारैतिर प्राकृतिक रूपमा ढुङ्रगै ढुङ्रगाले बनेकाे छ । समुन्द्रि सतहदेखी करिव ३५६० मिटर उचाइमा रहेकाे याे गुफामा ढुङगाले बनेका शिव पार्वती,गणेश,विष्णुका मुर्ती रहेका छन् । ति मुर्ती हरू अाफै ढुङगाबाट बनेका छन् । गुफा लगभग ४०० मिटर भित्र रहेकाे छ भने त्यहाँ जानलाई भर्या्ङ बनाइएकाे छ ।

भकारे दह[सम्पादन गर्ने]

जाजरकाेट जिल्लाबाट १० काेष पश्चिम पर्ने मजकाेट गाविसकाे वडा नं ६ मा एकदम अनाैठाे खालकाे दह रहेकाे छ । त्याे दहमा एउटा खाेला माथिबाट बगेर अाउँदा एउटा ढुङगा मुनिबाट छिरेर अाउने गर्दछ । याे दहमा चारैतिर ढुङगाले घेरेकाे छ भने बिचमा गहिराे ताल रहेकाे छ र त्याे ताालकाे पानी भकारी जस्ताे परेकाले त्यसलाई भकारे दह नाम राखिएकाे भनाइ छ । दुइ नदीकाे बीचमा पर्ने याे दह १०० मिटर जति गहिराे छ भने त्यसैमा ४० मिटर अग्लाे झरना पनि झर्ने गर्दछ ।

सन्दर्भ सामग्री[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

नेपालको क्षेत्रिय बर्गिकरण


बाहिरी कडीहरू[सम्पादन गर्ने]