नेपालको प्रधानमन्त्री

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
नेपालको प्रधानमन्त्री
Emblem of Nepal.svg
सम्बोधनसम्माननीय (औपचारिक)
महामहिम (कूटनीतिक)
सदस्य
प्रतिवेदन पेश
निवासबालुवाटार
पद सङ्ख्यासिंहदरवार
नियुक्तिकर्तानेपालका राष्ट्रपति
पदावधीAt the pleasure of the president; Pratinidhi Sabha term is 5 years unless dissolved sooner; No term limits specified
सुरुवाती बहालवालाभीमसेन थापा
as second Mukhtiyar of Nepal and de facto first Prime Minister.
स्थापना२५ डिसेम्बर १८४३ (1843-12-25) (१७५ वर्ष अघि)
उपदोश्रो ओली मन्त्रिमण्डल (multiple)
पारिश्रमिकरुपैयाँ 77,280 (basic monthly pay)[१]
वेबसाइटopmcm.gov.np

नेपालको प्रधानमन्त्री कार्यकारी निकायको नेता हो (जस्तै नेपाल सरकार )। नेपालको प्रधानमन्त्री मन्त्रीपरिषदको प्रमुख हुन्छ । प्रधानमन्त्री नेपालको प्रतिनिधि सभाको सदस्य हुनु पर्छ। प्रधानमन्त्री संसदीय प्रणालीमा सरकारको कार्यकारी क्याबिनेटको वरिष्ठ सदस्य हो। प्रधानमन्त्रीले क्याबिनेटका सदस्यहरू चयन गर्न र रद्द गर्न सक्छन्; सरकारभित्रका सदस्यहरूलाई पद स्थानान्तरण गर्दछ; र अध्यक्ष पद र कैबिनेटको अध्यक्ष हो।

नेपालको प्रधानमन्त्री निवास निवास बालुवाटार, काठमाडौंमा छ । [२] चन्द्र शमशेरको समय देखि नेपालको प्रधानमन्त्रीको कार्यलय सिंहदरवारमा छ। [३] नेपालको प्रधानमन्त्रीको मूल मासिक पारिश्रमिक ७७,२८० नेपाली रुपैया हो। [१] नेपालका प्रधानमन्त्रीले कुनै कार्यकालको सीमा छैन।

२०७४ फागुन ३ पछि वर्तमान प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली हुन् । [४]

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

परिचय[सम्पादन गर्ने]

पहिलो प्रधानमन्त्री मा राय[सम्पादन गर्ने]

बहादुर शाहको पतन र दामोदर पाण्डेको उदय[सम्पादन गर्ने]

दामोदको पतन र भिम्सेन थापाको उदय[सम्पादन गर्ने]

थापाकाल र त्यस पछिको संक्रमण; 1806-1845[सम्पादन गर्ने]

राणा शासन; १९०३-२००७[सम्पादन गर्ने]

जंग बहादुर राणा द्वारा स्थापित राणा शासन एक पारिवारिक शासन शुरू गर्यो।

प्रजातान्त्रिक  शासन र पञ्चायती २००७-२०४६[सम्पादन गर्ने]

संबैधानिक राजतन्त्र २०४६-२०६५[सम्पादन गर्ने]

गणतन्त्र शासन; २०६५-वर्तमान[सम्पादन गर्ने]

प्रधानमन्त्रीको नियुक्ति[सम्पादन गर्ने]

  1. राष्ट्रपतिले प्रतिनिधि सभामा बहुमत प्राप्त संसदीय दलको नेतालाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्नेछ र निजको अध्यक्षतामा मन्त्रिपरिषदको गठन हुनेछ ।
  2. उपधारा (१) बमोजिम प्रतिनिधि सभामा कुनै पनि दलको स्पष्ट बहुमत नरहेको अवस्थामा प्रतिनिधि सभामा प्रतिनिधित्व गर्ने दुई वा दुई भन्दा बढी दलहरूको समर्थनमा बहुमत प्राप्त गर्न सक्ने प्रतिनिधि सभाको सदस्यलाई राष्ट्रपतिले प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्नेछ ।
  3. प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनको अन्तिम परिणाम घोषणा भएको मितिले तीस दिनभित्र उपधारा (२) बमोजिम प्रधानमन्त्री नियुक्ति हुन सक्ने अवस्था नभएमा वा त्यसरी नियुक्त प्रधानमन्त्रीले उपधारा  (४) बमोजिम विश्वासको मत प्राप्त गर्न नसकेमा राष्ट्रपतिले प्रतिनिधि सभामा सबैभन्दा बढी सदस्यहरू भएको दलको संसदीय दलको नेतालाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्नेछ ।
  4. उपधारा (२) वा (३) बमोजिम नियुक्त प्रधानमन्त्रीले त्यसरी नियुक्त भएको मितिले तीस दिनभित्र प्रतिनिधि सभाबाट विश्वासको मत प्राप्त गर्नु पर्नेछ ।
  5. उपधारा (३) बमोजिम नियुक्त प्रधानमन्त्रीले उपधारा (४) बमोजिम विश्वासको मत प्राप्त गर्न नसकेमा उपधारा (२) बमोजिमको कुनै सदस्यले प्रतिनिधि सभामा विश्वासको मत प्राप्त गर्न सक्ने आधार प्रस्तुत गरेमा राष्ट्रपतिले त्यस्तो सदस्यलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्नेछ ।
  6. उपधारा (५) बमोजिम नियुक्त प्रधानमन्त्रीले उपधारा (४) बमोजिम विश्वासको मत प्राप्त गर्नु पर्नेछ ।
  7. उपधारा (५) बमोजिम नियुक्त प्रधानमन्त्रीले विश्वासको मत प्राप्त गर्न नसकेमा वा प्रधानमन्त्री नियुक्त हुन नसकेमा प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा राष्ट्रपतिले प्रतिनिधि सभा विघटन गरी छ महीनाभित्र अर्को प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन सम्पन्न हुने गरी निर्वाचनको मिति तोक्नेछ ।
  8. यस संविधान बमोजिम भएको प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनको अन्तिम परिणाम घोषणा भएको वा प्रधानमन्त्रीको पद रिक्त भएको मितिले पैंतीस दिनभित्र यस धारा बमोजिम प्रधानमन्त्री नियुक्ति सम्बन्धी प्रक्रिया सम्पन्न गर्नु पर्नेछ ।
  9. राष्ट्रपतिले प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा संघीय संसदका सदस्यमध्येबाट समावेशी सिद्धान्त बमोजिम प्रधानमन्त्री सहित बढीमा पच्चीस जना मन्त्री रहेको मन्त्रिपरिषद गठन गर्नेछ । स्पष्टीकरणः यस भागको प्रयोजनका लागि “मन्त्री” भन्नाले उपप्रधानमन्त्री, मन्त्री, राज्य मन्त्री र सहायक मन्त्री सम्झनु पर्छ ।
  10. प्रधानमन्त्री र मन्त्री सामूहिक रूपमा संघीय संसदप्रति उत्तरदायी हुनेछन् र मन्त्री आफ्नो मन्त्रालयको कामका लागि व्यक्तिगत रूपमा प्रधानमन्त्री र संघीय संसदप्रति उत्तरदायी हुनेछन् ।[५]

शक्तिहरू[सम्पादन गर्ने]

पद रिक्त हुने अवस्थाः[सम्पादन गर्ने]

  1. निजले राष्ट्रपति समक्ष लिखित राजीनामा दिएमा,
  2. धारा १०० बमोजिम विश्वासको प्रस्ताव पारित हुन नसकेमा वा निजको विरुद्ध अविश्वासको प्रस्ताव पारित भएमा,
  3. निज प्रतिनिधि सभाको सदस्य नरहेमा,
  4. निजको मृत्यु भएमा ।[६]

नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची[सम्पादन गर्ने]

जीवित पूर्व प्रधानमन्त्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

प्रधानमन्त्रीहरू कार्यालयको अवधि जन्म मिति पोर्ट्रेट
लोकेन्द्र बहादुर चन्द्र १२ जुलाई १९८३ – २१ मार्च १९८६ ;

६ अप्रिल १९९० – १९ अप्रिल १९९०

२०५३ फागुन २९ – २०५४ असोज २१

२०५९ असोज २५ – २०६० जेठ २२

वि.सं. १९९६ साल फागुन ३ गते

(१९४०-०२-१५) फेब्रुअरी १५, १९४० (उमेर ७९)

शेरबहादुर देउबा २०५२ भदौ २७ – २०५३ फागुन २९

२०५८ साउन ११ – २०५९ असोज १८

२०६१ जेठ २१ – २०६१ माघ १९

वि.सं. २०७४।०२।२४ – २०७४।११।०३

२००३ जेठ ३१[१]

(१९४६-०६-१३) जुन १३, १९४६ (उमेर ७३)

Sher bahadur.jpg
प्रचण्ड (पुष्प कमल दाहाल) 2008-2009; 2016-2017 २०११ मंसिर २६

(१९५४-१२-११) डिसेम्बर ११, १९५४ (उमेर ६४)

Prachanda 2009.jpg
माधवकुमार नेपाल वि.सं. २०६६ जेठ ११ – २०६७।१०।२२

2009-2011

२००९ फागुन २३

(१९५३-०३-०६) मार्च ६, १९५३ (उमेर ६६)

Madhav Kumar Nepal 2009-09-23.jpg
झलनाथ खनाल वि.सं. २०६७।१०।२३ – २०६८।५।११

2011-2011

२००६ साल चैत ६

(१९५०-०५-२०) मे २०, १९५० (उमेर ६९)

Jhala Nath Khanal 2011-03-20.jpg
बाबुराम भट्टराई भाद्र ११, २०६८ – २०६९ फागुन ३० ४ असार २०११

(१९५४-०६-१८) जुन १८, १९५४ (उमेर ६५)

Baburam Bhattarai (cropped).jpg
खिलराज रेग्मी २०६९ चैत्र १ -२०७० माघ २६

(14 March 2013) – 2013-2014

(१९४९-०५-३१) मे ३१, १९४९ (उमेर ७०) Khil Raj Regmi (cropped).jpg

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. १.० १.१ "How much are VIPs, including President and PM, paid monthly?", thehimalayantimes.com, २० जुलाई २०१६, अन्तिम पहुँच २६ मार्च २०१८ 
  2. "Baluwatar vacated - The Himalayan Times", thehimalayantimes.com, १४ अक्टोबर २०१५, अन्तिम पहुँच २६ मार्च २०१८ 
  3. "PM's Office - Heritage Tale - ECSNEPAL - The Nepali Way", ecs.com.np, अन्तिम पहुँच २६ मार्च २०१८ 
  4. "Left alliance urges President to appoint UML Chair Oli as prime minister", thehimalayantimes.com, १५ फेब्रुअरी २०१८, अन्तिम पहुँच २६ मार्च २०१८ 
  5. नेपालको संविधान भाग–७ संघीय कार्यपालिका धारा ७६. मन्त्रिपरिषदको गठनः
  6. नेपालको संविधान भाग–७ संघीय कार्यपालिका धारा ७७. प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीको पद रिक्त हुने अवस्थाः

टिप्पणीहरू[सम्पादन गर्ने]

किताबहरु[सम्पादन गर्ने]