बहादुर शाह

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
बहादुर शाह
नायव साहेब नेपाल
जीवनसाथी विद्या लक्ष्मी देवी
सन्तान रिपू मर्दन शाह
शत्रु मन्जन शाह
वंश शाह वंश
पिता पृथ्वीनारायण शाह
आमा नरेन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी
जन्म वि सं १८१४ असार ६
नुवाकोट, गोरखा राज्य
मृत्यु वि सं १८५४ असार १५[१]
आर्यघाट, पशुपतिनाथ, नेपाल
धर्म हिन्दु
राजप्रतिनिधि माँहिला साहिबज्यू
बहादुर शाह
मुख्य चौतारिया तथा नायब नेपाल[२]
मूलकाजी
कार्यकाल
31st August, 1778 – 20th June, 1779[३]
अग्रज ओहोदा स्थापित
उतराधिकारी -
कार्यकाल
13th July, 1785 A.D. – 6th June, 1794 A.D.[३]
अग्रज reinstated as Chief Chautaria
उतराधिकारी कीर्तिमान सिंह बस्न्यात मूलकाजी (प्रधानमन्त्री)
Military service
Nickname(s) फत्तेबहादुर शाह
Allegiance  Nepal
Rank सेनापति
Battles/wars नेपाल –तिब्बत युद्धनेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध [४]

बहादुर शाह (जन्म: १८१४ वि.सं. - मृत्यु: १८४२ वि.सं.पृथ्वीनारायण शाहका माहिला छोरा र राजनीतिज्ञ थिए।[स्रोत नखुलेको] पिताको सपना साकार पार्न पश्चिमका राजा-रजौटाहरूको समाप्ति यिनको चाहना थियो। भाउजू राजेन्द्रलक्ष्मी र भतिजा रणबहादुर शाहको अनेकौ षड्यन्त्र र दाउपेचको शिकार बन्नुपरे तापनि राजेन्द्रलक्ष्मीको मृत्यु (१८४२ वि.सं.) पश्चात् निर्वासनबाट फर्केर नेपाल एकीकरण अभियानमा योगदान दिए।[स्रोत नखुलेको]

राजकुमार बहादुर शाहले रण बहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली पाल्पा राज्यका राजाकी बहिनी सँग वैवाहिक संबन्ध बनाइ पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, बझाङ, हुदै कुमाउ गढवाल हुदै सतलज नदी पारी गोरखाली पुगेका थिए। नेपाल एकिकरणको अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्ण काल मानिन्छ।

विजय अभियान[सम्पादन गर्ने]

पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरु आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो ।

बहादुर शाहले पाल्पाको सहायता लिई काजी जीव शाह, काजी दामोदर पाँडे, काजी जगजीत पाँडे, पारथ भण्डारी , सरदार अमरसिंह थापा, सुब्बा जोगनारायण मल्ल , प्रबल राना आदिको नेतृत्वमा फौज पठाए । वि सं १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली फौजले जेठ ११ गते गुल्मी , भाद्र २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र आश्विन १४ गते पर्वत विजय गर्यो । यसपछी क्रमशः धुरकोट, गलकोट, मुसिकोट, इस्मा, दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरि मङ्सिरसम्ममा भेरी नदिसम्मका क्षेत्रहरु एकीकृत गरिए । पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो ।

भेरी नदिभन्दा पश्चिमको जाजरकोट राज्यसँग पृथ्वीनारायण शाहको समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो । जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि भेरी नदि सम्म पुग्यो ।

मृत्यु[सम्पादन गर्ने]

बहादुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएकालाई रणबहादुर शाहको लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। उनले बहादुर शाहको टाउकोमा उमालेको तेल खनाउन लगाए । उनलाई भए नभएका कुरा सुनाएर दिक्क पारिएको थियो । उनलाई राजेन्द्र लक्ष्मीलाई खानामा विष मिसाएर हत्या गरेको जस्ता आरोप लागिएको थियो ।


सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. इतिहास अभागी राजकुमार बहादुर शाह
  2. "Regmi Research Series"; Author:Mahesh Chandra Regmi
  3. ३.० ३.१ उद्दरण त्रुटी: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named royalark
  4. "Nepal Army", मूलबाट २०१६-१२-२०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१७-०३-२८ 

बाहिरी लिङ्कहरू[सम्पादन गर्ने]