शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय

शिक्षा मन्त्रालय
निकाय विवरण
गठन	वि.सं २००७
अधिकार क्षेत्र	नेपाल सरकार
प्रधान कार्यालय	सिंहदरबार, काठमाडौँ
मन्त्री	सुशीला कार्की, कार्यवाहक शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री
वेबसाइट	moest.gov.np

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय नेपालमा शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि सम्बन्धी कार्यहरू गर्ने नेपाल सरकारको सर्वोच्च निकाय हो। यस मन्त्रालयको मुख्य कार्य नेपालभरि गरिने शैक्षिक, विज्ञान तथा प्राविधिक क्रियाकलापहरूको व्यवस्थित ढङ्गले सञ्चालन गर्नु गराउनु हो। देशमा सञ्चालित सम्पूर्ण शिक्षण, विज्ञान तथा प्रविधि संस्थाहरूको संरक्षण गरि सञ्चालनका लागि योजना, व्यवस्थापन र सेवा उपलब्ध गराउने यस मन्त्रालयको मुख्य दायित्व हो। शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिको राष्ट्रिय उद्देश्य पुरा गर्नको लागि मन्त्रालय, केन्द्रीय तथा अन्तर्गतका निकाय तथा सम्वद्ध स्वायत्त संस्थाहरू कार्यरत छन्। वि.सं. २०५७ वैशाख ६ गते नेपाल सरकारले तत्कालिन शिक्षा मन्त्रालय भित्र खेलकुद समेत गाभेर यस मन्त्रालयको नाम शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय राखेको थियो। वि.सं. २०७४ मा तत्कालिन ओली मन्त्रिपरिषद्ले यस मन्त्रालयको विभाग विस्तार गरि तत्कालीन शिक्षा मन्त्रालयमा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय गाभेर विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयलाई खारेज गरेको थियो। वर्तमान समयमा यो मन्त्रालयको जिम्मेवारी नेपाल सरकारको मन्त्री रघुजी पन्तले सम्हाली रहेका छन्।

इतिहास

वि.सं. २००७ सालको परिवर्तन पछि स्थापित पहिलो सरकारसँगै शिक्षा मन्त्रालयको नाउँ अनुसार यस मन्त्रालयको स्थापना भएको थियो।

पूर्व शिक्षामन्त्रीहरू

वि.सं २००७ देखि २०६९ सालसम्म नेपालका शिक्षा मन्त्रीहरू निम्न रहेका छन्:

क्रम	मन्त्री भएको वर्ष (वि.सं)	नाम
१	२००७	नृपजङ्ग राणा
२	२००९	शारदा शमशेर
३	२०१०	त्रिपुखारसिंह प्रधान
४	२०१०	डिल्लीरमण रेग्मी
५	२०१२	बालचन्द्र शर्मा
६	२०१४	लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा
७	२०१५	रणधीर सुब्बा
८	२०१६	पर्शुनारायण चौधरी
९	२०१७	अनिरुद्रप्रसाद सिंह
१०	२०१८	विश्ववन्धु थापा
११	२०१९	कृतिनिधि विष्ट
१२	२०२२	पुष्करनाथ उप्रेती
१३	२०२३	कृतिनिधि विष्ट
१४	२०२४	सुरेन्द्रबहादुर बस्नेत
१५	२०२५	गेहेन्द्रबहादुर राजभण्डारी
१६	२०२५	वासुदेवप्रसाद ढुङ्गाना
१७	२०२६	नरेन्द्रकुमार प्रधान
१८	२०२८	ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की
१९	२०३०	कृष्णराज अर्याल
२०	२०३२	राधाप्रसाद घिमिरे
२१	२०३३	तर्कबहादुर गुरुङ
२२	२०३५	पशुपतिशमशेर जबरा
२३	२०३६	डम्बरनाथ यादव
२४	२०३७	मरिचमान सिंह श्रेष्ठ
२५	२०३८	नारायणदत्त भट्ट
२६	२०४०	फतेसिंह थारु
२७	२०४१	रणधीर सुब्बा
२८	२०४३	केशरबहादुर विष्ट
२९	२०४४	पर्शुनारायण चौधरी
३०	२०३६	अचुतराज रेग्मी
३१	२०३७	केशरजङ्ग रायमाझी
३२	२०४८	रामहरी जोशी
३३	२०४८	गोविन्दराज जोशी
३४	२०५१	मोदनाथ प्रश्रित
३५	२०५२	गोविन्दराज जोशी
३६	२०५३	देवीप्रसाद ओझा
३७	२०५५	अर्जुननरसिंह केसी
३८	२०५५	कुलबहादुर गुरुङ
३९	२०५६	योगप्रसाद उपाध्याय
४०	२०५८	ओमप्रसाद उपाध्याय
४१	२०५९	देवीप्रसाद ओझा
४२	२०६०	हरिबहादुर बस्नेत
४३	२०६१	विमलेन्द्र निधि
४४	२०६१	राधाकृष्ण मैनाली
४५	२०६३	मङ्गलसिद्धि मानन्धर
४६	२०६४	प्रदिप नेपाल
४७	२०६५	रेणुकुमारी यादव
४८	२०६६	रामचन्द्र कुशवाहा
४९	२०६७	गङ्गालाल तुलाधर
५०	२०६८	दिनानाथ शर्मा
५१	२०६९	माधवप्रसाद पौडेल

वि.सं २०७०- हाल

क्रम	नाम	दल	कार्यकाल सुरु	कार्यकाल अन्त्य	विभाग
१	चित्रलेखा यादव	नेपाली काङ्ग्रेस	२०७० फागुन १३	२०७२ असोज २५	शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय
२	गिरीराजमणि पोखरेल	नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)	२०७२ कार्तिक २	२०७३ असार २९
३	धनिराम पौडेल	नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)	२०७३ साउन ३०	२०७४ जेठ १७
४	गोपालमान श्रेष्ठ	नेपाल लोकतान्त्रिक फोरम	२०७४ जेठ २३	२०७४ फागुन ३
५	गिरीराजमणि पोखरेल	नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)	२०७४ चैत २	२०७७ पुस ५
६	कृष्णगोपाल श्रेष्ठ	नेकपा (एमाले)	२०७७ पुस १०	२०७८ असार २९
७	देवेन्द्र पौडेल	नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)	२०७८ असोज २२	२०७९ पुस ११
८	शिशिर खनाल	राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी	२०७९ माघ ३	२०७९ माघ २२
९	अशोक राई	जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल	२०७९ चैत १७	२०८० फागुन २१
१०	सुमना श्रेष्ठ	राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी	२०८० फागुन २३	२०८१ असार ३१
११	विद्या भट्टराई	नेकपा (एमाले)	२०८१ असार ३१	२०८२ वैशाख ९
१२	रघुजी पन्त	नेकपा (एमाले)	२०८२ वैशाख १०	बहालवाला

मन्त्रालय अन्तर्गतका निकायहरू

• शिक्षा विभाग
• पाठ्यक्रम विकास केन्द्र
• परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय
• शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र
• अनौपचारिक शिक्षा केन्द्र
• विद्यालय शिक्षक किताबखाना
• क्षेत्रीय शिक्षा निर्देशनालयहरू
• जिल्ला शिक्षा कार्यालयहरू
• शिक्षाका लागि खाद्य कार्यक्रम परियोजना
• जनसंङख्या शिक्षा एकाइ
• विद्यालय निरीक्षणालय
• परिवर्तन व्यवस्थापन एकाइ
• सूचना प्रविधि प्रतिष्ठान

आयोगहरू

• विश्वविद्यालय अनुदान आयोग
• शिक्षक सेवा आयोग
• युनेस्कोका निमित्त नेपाल राष्ट्रिय आयोग

विश्वविद्यालयहरू

• त्रिभुवन विश्वविद्यालय
• महेन्द्र संस्कृत विश्वविद्यालय
• काठमाडौँ विश्वविद्यालय
• पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय
• पोखरा विश्वविद्यालय
• लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालय
• मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय
• सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालय
• नेपाल खुल्ला विश्वविद्यालय
• राष्ट्रिय रक्षा विश्वविद्यालय
• शहीद दशरथ चन्द स्वास्थ्य विज्ञान विश्वविद्यालय
• बागमती विश्वविद्यालय
• नेपाल विश्वविद्यालय
• मदन भण्डारी विज्ञान तथा प्रविधि विश्वविद्यालय
• योगमाया आयुर्वेद विश्वविद्यालय
• गण्डकी विश्वविद्यालय
• मनमोहन प्राविधिक विश्वविद्यालय
• लुम्बिनी प्राविधिक विश्वविद्यालय
• मधेश विश्वविद्यालय
• मधेश कृषि विश्वविद्यालय
• कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय
• राजर्षि जनक विश्वविद्यालय

परिषदहरू

• उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद्
• प्राविधिक शिक्षा तथा व्यवसायिक तालिम परिषद्
• राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल

पुस्तकालयहरू

• डिल्लीरमण–कल्याणी रेग्मी स्मारक सार्वजनिक पुस्तकालय
• नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालय
• केशर पुस्तकालय

अन्य निकायहरू

• नेपाल स्काउट
• जनक शिक्षा सामग्री केन्द्र