सामग्रीमा जानुहोस्

अपभ्रंश

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
अपभ्रंश
देवनागरी लिपिमा लेखिएको "अपभ्रंश" शब्द
मूलभाषीभारतनेपाल
क्षेत्रउत्तर भारत
मातृभाषी वक्ता
देवनागरी लिपि
भाषा सङ्केतहरू
आइएसओ ६३९-३
यो लेखमा आइपिए ध्वन्यात्मक चिह्नहरूको प्रयोग गरिएको छ। सही आइपिए सक्षम नभएमा तपाईँले युनिकोड अक्षरहरू प्रश्न चिह्न, कोठा अथवा अन्य कुनै चिह्न जस्तो देखिनेछ।

अपभ्रंश (तमिल: அவப்பிரஞ்சனம், प्राकृत: अवहन्स), आधुनिक भाषाहरूको उदय हुनु अघि उत्तरी भारतमा बोलिने र साहित्यिक संरचनाको सबैभन्दा जीवन्त र प्रभावशाली भाषा हो। भाषिक दृष्टिकोणबाट, अपभ्रंश भारतीय आर्य भाषा परिवारको मध्यकालको अन्तिम चरण हो, जुन प्राकृत र आधुनिक भाषाहरूको बीचमा रहेको स्थान हो। अपभ्रंश शब्द पतञ्जलिदेखि नै देशी व्याकरणकारहरूले प्रयोग गरेको शब्द हो।[१] संस्कृतमा अपभ्रंशको शाब्दिक अर्थ "भ्रष्ट" वा "गैर-व्याकरणीय भाषा" हो, जुन संस्कृत व्याकरणको मानकबाट विचलित हुन्छ।[२]

इतिहास[सम्पादन गर्नुहोस्]

प्राकृत शब्द, जसमा पाली भाषा समावेश छ, उत्तर भारतका स्थानीय भाषाहरूका लागि आवरण शब्दको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ जुन सम्भवतः चौथो देखि आठौँ शताब्दीसम्म बोलिन्थ्यो, तर केही विद्वानहरूले सम्पूर्ण मध्य आर्य भाषा अवधिको लागि शब्द प्रयोग गर्छन्। मध्य आर्य भाषाहरू क्रमशः अपभ्रंश बोलीहरूमा रूपान्तरित भए, जुन १३औँ शताब्दीसम्म प्रयोग गरिन्थ्यो। अपभ्रंशहरू पछि आधुनिक आर्य भाषाहरूमा विकसित भए। यी अवधिहरूको सीमाहरू अलिकति धुंधला छन्, कडा रूपमा कालानुक्रमिक छैनन्।[३]

अपभ्रंशको प्रयोगको प्रारम्भिक उदाहरण कालिदासको विक्रमोर्वशियम हो, जब पुरुरवासले जङ्गलमा रहेका जनावरहरूलाई बेपत्ता भएको आफ्नो प्रेमीका बारे सोध्छन्। अपभ्रंशमा रचनाहरू १८औँ शताब्दीसम्म जारी रह्यो, जब भगवतिदासले मिगनकलेहा चारिउ लेखेका थिए।[३]

भौगोलिक वितरण[सम्पादन गर्नुहोस्]

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

  1. Shapiro, Michael C. (२००३), "Hindi", in Cardona, George; Jain, Dhanesh, The Indo-Aryan Languages, Routledge, आइएसबिएन 978-0-415-77294-5 
  2. Shastri, Dr Devendra Kumar (१९९६), Apabhramsha Bhasha Sahitya Ki Shodh Pravritiyan, New Delhi: Bhartiya Jnanpith. Bhartiya Jnanpith Bhartiya Jnanpith., पृ: 388। 
  3. ३.० ३.१ Apabhramsha Sahitya, Devendra Kumar Jain, Mahavir Jain Vidyalay Suvarna Mahotsav Granth, 2003.
  4. "नेपाली आफैँमा अपभ्रंश भाषा", सेतोपाटी, अन्तिम पहुँच २०२३-०२-०७